മോഹോ ഽദ്യ മാന്ദ്യമ് ആയാതോ ദേഹോ നേഹോപപദ്യതേ । അനാസ്ഥൈവോത്തമാവസ്ഥാ സ്ഥാനാസ്ഥൈവാധമസ്ഥിതിഃ
ഇപ്പോൾ മോഹം മനസ്സിനെ മന്ദമാക്കി, ഈ ശരീരം ഇനി പ്രവർത്തനത്തിന് യോജ്യമല്ല. എല്ലാറ്റിലും അനാസക്തി പുലർത്തുക തന്നെയാണ് ഉന്നതമായ അവസ്ഥ; സ്ഥാനങ്ങളിൽ执ിയോടെ ഇരിക്കുന്നത് ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലയാണു.
ആപദ് ആപതിതൈവേയം മഹാമോഹവിധായിനീ । നിത്യമ് ഇത്യ് ഏവ മന്തവ്യം സക്തവ്യം നേഹ സംസൃതൌ
ഇവിടെ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ദുരന്തം വലിയ മോഹം ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ്; ഇതിനെ എപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെ കാണണം. ഈ ലോകചക്രത്തിൽ ആസക്തി പുലർത്തരുത്.
വിധിഭിḫ പ്രതിഷേധൈശ് ച ശാസ്ത്രിതൈര് അപ്യ് അശാസ്ത്രിതൈഃ । യഥേഷ്ടം നീയതേ ലോകോ ജലം നിമ്നോന്നതൈര് ഇവ
നിയമങ്ങളാലോ നിരോധനങ്ങളാലോ, അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയാത്തതുകൊണ്ടോ, മനുഷ്യർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ അവർ പോകുന്നു; വെള്ളം താഴ്വരകളും കുന്നുകളും കടന്ന് ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
വിവേകാമോദസര്വസ്വം ചേതẖകുസുമകോശതഃ । ഹൃത്വാ മൂര്ഛാം പ്രയച്ഛന്തി വിഷയാ വിഷവായവഃ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ വിഷവായു, മനസ്സിന്റെ കുസുമം പോലെ ഉള്ള വിവേകത്തിന്റെ മുഴുവൻ സുഗന്ധവും കവർന്നു, അവശതയും മയക്കവും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
അസദ് ഏവ തഥാ നാമ ദൃശ്യം സത്താമ് ഉപാഗതമ് । യഥാ സദ് ഏവാസദ്രൂപം സമ്പന്നമ് അസദ് ഏവ സത്
അസത്യം സത്യമെന്നപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ സത്യം ചിലപ്പോള് അസത്യത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അസത്യം സത്യമായും സത്യം അസത്യമായും തോന്നുന്നു.
ദോലയന്ത്യോ ഽവനൌ ദേഹം സാഗരാന് സാഗരാങ്ഗനാഃ । യഥാ ധാവന്തി ധാവന്തി ജനതാ വിഷയാംസ് തഥാ
കടലിലെ തിരകള് ഒരു ശരീരത്തെ നിലത്തേക്ക് ഇട്ടുമാറ്റുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യര് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള്ക്കു വേണ്ടി ഓടി ഓടി അലയുന്നു.
ധാവന്തി വിഷയം ലക്ഷ്യമ് ഉന്മുക്താശ് ചിത്തസായകാഃ । സ്പൃശന്തി ന ഗുണം ഭൂയẖ കൃതഘ്നാസ് സൌഹൃദം യഥാ
മനസ്സിന്റെ അമ്പുകള് വിടുവിക്കപ്പെട്ടാല് അവ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെന്ന ലക്ഷ്യത്തേക്കു ഓടുന്നു; അവ വീണ്ടും ഗുണത്തെ സ്പര്ശിക്കാറില്ല, നന്ദിയില്ലാത്തവര് പഴയ സൗഹൃദത്തിലേക്ക് മടങ്ങാത്തതുപോലെ.
ഉത്പാതവായുര് ഏവായുര് മിത്രാണ്യ് ഏവാതിശത്രവഃ । ബന്ധവോ ബന്ധനാന്യ് ഏവ ധനാന്യ് ഏവാതിനൈധനമ്
ജീവിതം ഒരു കൊടുങ്കാറ്റുപോലെയാണ്; സുഹൃത്തുക്കള് ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുക്കളാകുന്നു; ബന്ധുക്കള് ബന്ധനങ്ങളാണ്; സമ്പത്ത് വലിയ ദാരിദ്ര്യമാണ്.
സുഖാന്യ് ഏവാതിദുẖഖാനി സമ്പദḫ പരമാപദഃ । ഭോഗാ ഭവമഹാരോഗാ രതിര് ഏവ പരാരതിഃ
സുഖങ്ങൾ അതിവിശേഷമായ ദു:ഖങ്ങളാണ്; സമ്പത്ത് ഏറ്റവും വലിയ അപായമാണ്; ഭോഗങ്ങൾ ജന്മത്തിന്റെ വലിയ രോഗങ്ങളാണ്; ആനന്ദം തന്നെ പരമ ദു:ഖമാണ്.
ആപദസ് സമ്പദസ് സര്വാസ് സുഖം ദുẖഖായ കേവലമ് । ജീവിതം മരണായൈവ ബത മായാ വിജൃമ്ഭതേ
എല്ലാ അപായങ്ങളും സമ്പത്തായിത്തീരുന്നു, സുഖം ഒടുവിൽ ദു:ഖം മാത്രമാണ്; ജീവൻ മരണത്തിനായാണ് — അയ്യോ, മായ എങ്ങനെ വ്യാപിക്കുന്നു!
ബഹൂന് കാലപരാവര്താന് ഇഷ്ടാനിഷ്ടാന് സുഖം മനാക് । പശ്യന് പ്രിയവിയോഗാംശ് ച യാതി ജര്ജരതാം ജനഃ
നേരും അനിഷ്ടവും ഇഷ്ടവും കാലചക്രങ്ങളിൽ നിരന്തരം കാണുമ്പോഴും, പ്രിയപ്പെട്ടവരിൽനിന്നുള്ള വേർപാടുകൾ അനുഭവിക്കുമ്പോഴും, മനുഷ്യൻ പതിയെ ക്ഷീണിച്ചുപോകുന്നു.
ഭോഗാ വിഷയസമ്ഭോഗാ ഭോഗാ ഇവ ഫണാവതാമ് । ദശന്ത്യ് അപി മനാക് സ്പൃഷ്ടാ ദൃഷ്ടനഷ്ടാḫ പ്രതിക്ഷണമ്
ഭോഗങ്ങൾ വിഷയസുഖങ്ങൾ പാമ്പിന്റെ ആനന്ദംപോലെയാണ്; അല്പം തൊട്ടാൽ പോലും വിഷം പടരുന്നു, കാണുന്നതെല്ലാം ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
ആയുര് യാതി നിരായാസപദസമ്പ്രാപ്തിവര്ജിതൈഃ । ഉദര്കഭങ്ഗുരാകാരൈẖ കരാലൈẖ കഷ്ടചേഷ്ടിതൈഃ
ജീവിതം എളുപ്പം കിട്ടാതെ, കഠിനവും അസ്ഥിരവുമായ പ്രവൃത്തികളാൽ, ഒടുവിൽ നാശം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ എന്ന രീതിയിൽ, ശാന്തിയും ആശ്വാസവും ഇല്ലാതെ കടന്നുപോകുന്നു.
ഭോഗാശാബദ്ധതൃഷ്ണാനാമ് അവമാനḫ പദേ പദേ । ആലാനപരിലീനാനാം വന്യാനാമ് ഇവ ദന്തിനാമ്
ഭോഗം തേടി ആഗ്രഹത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർക്കു ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അപമാനം നേരിടേണ്ടി വരും; കെട്ടിയിട്ടുള്ള കാട്ടാനകൾ പോലെ അവരും നിരന്തരം ബദ്ധരായിരിക്കും.
സമ്പദḫ പ്രമദാശ് ചൈവ തരങ്ഗോത്സങ്ഗഭങ്ഗുരാഃ । കസ് താസ്വ് അഹിഫണാച്ഛത്ത്രച്ഛായാസു രമതേ ബുധഃ
സമ്പത്തും സ്ത്രീകളും തിരമാലയുടെ മുകളിൽ ഉയർന്ന് ഉടൻ തകർന്ന് പോകുന്ന പോലെ അസ്ഥിരമാണ്; പാമ്പിന്റെ തലയണയുടെ നിഴലിൽ ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നത്?
സത്യം മനോരമാẖ കാമാസ് സത്യം രമ്യാ വിഭൂതയഃ । കിം തു മത്താങ്ഗനാപാങ്ഗഭങ്ഗലോലം ഹി ജീവിതമ്
ആഗ്രഹങ്ങൾ മനോഹരമാണെന്നും, ഐശ്വര്യം ആകർഷകമാണെന്നും സത്യമാണു്; പക്ഷേ, മദ്യപാനിയായ സ്ത്രീയുടെ കണ്ണുനോട്ടം പോലെ, ജീവിതം അസ്ഥിരവും മാറ്റം വരുന്നതുമാണ്.
ആപാതരമണീയേഷു രമന്തേ വിഷയേഷു യേ । അത്യന്തവിരസാന്തേഷു പതന്തി നരകേഷു തേ
ആദ്യം ആകർഷകമായ അനുഭവങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നവർക്ക്, പിന്നീട് അതിന്റെ രുചി തീർന്നാൽ അവർ നരകത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
ദ്വന്ദ്വദോഷോപരുദ്ധാനി ദുസ്സാധാന്യ് അസ്ഥിരാണി ച । ധനാന്യ് അഭവ്യസേവ്യാനി മമ ജാതു ന തുഷ്ടയേ
ഇരട്ടത്വത്തിന്റെ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ട് തടസ്സപ്പെടുന്ന, പ്രാപിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതും സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുമായ സമ്പത്ത് അയോഗ്യർക്കു മാത്രമേ യോജിക്കൂ; അതിൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും സംതൃപ്തി ഉണ്ടായിട്ടില്ല.
ആപാതമാത്രമധുരാ ദുẖഖപര്യവസായിനീ । മോഹനായൈവ ലോകസ്യ ലക്ഷ്മീẖ ക്ഷണവിനാശിനീ
സമ്പത്ത് ഒരു നിമിഷം മാത്രം മധുരമാണ്, പിന്നെ ദു:ഖത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു; ലോകത്തെ വഞ്ചിക്കാൻ മാത്രമേ അതു ഉണ്ടാകൂ, അതും ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് നശിച്ചുപോകുന്നു.
ആപാതരമണീയാനി വിമര്ദവിരസാന്യ് അതി । സുഖാന്യ് ആപത്പ്രധാനാനി സങ്ഗതാനി ഖലൈര് ഇവ
ആദ്യം ആകർഷകമായ ആനന്ദങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ തർക്കത്തിൽ രുചി നഷ്ടപ്പെടുന്നു; താൽക്കാലികമായ സന്തോഷം ദുഷ്ടരോടൊപ്പം ചേർന്നാൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ.
ശരദമ്ബുധരച്ഛായാഗത്വര്യോ യൌവനശ്രിയഃ । ആപാതരമ്യാ വിഷയാḫ പര്യന്തപരിതാപിനഃ
യൗവനത്തിന്റെ ഭംഗി ശരത്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങളുടെ നിഴലുപോലെ ക്ഷണികമാണ്; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ ആദ്യം ആഹ്ലാദകരമായിരിക്കും, പക്ഷേ അവസാനം വേദന മാത്രം നൽകും.
അന്തകḫ പര്യവസ്ഥാതാ ജീവിതേ മഹതാമ് അപി । ചലാന്യ് ആയൂംഷി ശാഖാഗ്രലമ്ബാമ്ബൂനീവ ദേഹിനാമ്
വലിയവർക്കും മരണമാണ് ജീവിതം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്; ശരീരധാരികളുടെയൊക്കെ ആയുസ്സ് ചില്ലയിലുണ്ടായ വെള്ളംപോലെ സ്ഥിരതയില്ലാതെ ഇടയ്ക്ക് വീണുപോകും.
ജീര്യന്തേ ജീര്യതẖ കേശാ ദന്താ ജീര്യന്തി ജീര്യതഃ । ക്ഷീയതേ ജീര്യതസ് സര്വം തൃഷ്ണൈവൈകാ ന ജീര്യതേ
വയസ്സാകുമ്പോൾ മുടിയും പല്ലുകളും ക്ഷയിക്കും, എല്ലാം കുറയുകയും ചെയ്യും; എന്നാൽ തൃഷ്ണ മാത്രം പഴയതാകാതെ തുടരുന്നു.
ഭോഗാഭോഗാതിഗഹനേ സര്വസ്മിന് കായകാനനേ । പരമ് ഉല്ലാസമ് ആയാതി തൃഷ്ണൈകാ വിഷമഞ്ജരീ
സുഖവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ ഈ ശരീരവനം മുഴുവൻ, പരമമായ ഉല്ലാസം നേടുന്നത് വളഞ്ഞതായ തൃഷ്ണയുടെ പൂക്കളാണ്.
ബാല്യം യൌവനവദ് യാതി യൌവനം യാതി ബാല്യവത് । ഉപമാനോപമേയത്വം ഭങ്ഗുരത്വേ മിഥോ ഽനയോഃ
കുട്ടിക്കാലം യുവാവസ്ഥയെപ്പോലെ കടന്നുപോകുന്നു, യുവാവസ്ഥയും കുട്ടിക്കാലത്തെപ്പോലെ മാറിപ്പോകുന്നു. ഇവ രണ്ടിന്റെയും നശ്വരത ഒരുപോലെയാണ്, ഉപമയും ഉപമയവും പോലെ.
ജീവിതം ഗലതി ക്ഷിപ്രം ജലമ് അഞ്ജലിതോ യഥാ । പ്രവാഹ ഇവ വാഹിന്യാ ഗതം ന വിനിവര്തതേ
ജീവിതം കൈയിലിരിക്കുന്ന വെള്ളം പോലെ വേഗത്തിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; ഒഴുകുന്ന നദിയുടെ പ്രവാഹം പോലെ, പോയതൊരിക്കലും തിരികെ വരില്ല.
ഝഗിത്യ് ഏവാഗതോ ദേഹẖ കുതോ ഽപ്യ് അര്ജുനവാതവത് । യാതി പശ്യത ഏവാസ്തം തരങ്ഗാമ്ബുദദീപവത്
ദേഹം എവിടുനിന്നോ അർജുനൻപോലുള്ള കാറ്റുപോലെ പെട്ടെന്ന് വരുന്നു; നമ്മുടെ കണ്ണിന് മുന്നിൽ തന്നെ, തിരമാല, മേഘം, ദീപം എന്നിവ പോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
രമ്യേഷ്വ് അരമ്യതാ ദൃഷ്ടാ സ്ഥിരേഷ്വ് അസ്ഥിരതാപി ച । സത്യേഷ്വ് അസത്യതാര്ഥേഷു തേനേഹ വിരസാ വയമ്
സുന്ദരമായതിൽ അസുന്ദരതയും, സ്ഥിരമായതിൽ അസ്ഥിരതയും, സത്യത്തിൽ അസത്യവും കാണാം. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം നമ്മുക്ക് രുചികേടായത്.
സുഖം യദ് ആത്മവിശ്രാന്തൌ ഗതേ മനസി സത്ത്വതാമ് । പാതാലേ ഭൂതലേ സ്വര്ഗേ തന് ന ഭോഗേഷു കേഷുചിത്
മനസ്സ് ആത്മാവിൽ വിശ്രമിച്ച് ശുദ്ധിയിലേക്കുയർന്നപ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ആനന്ദം, ഭൂമിയിലോ പാതാളത്തിലോ സ്വർഗ്ഗത്തിലോ കിട്ടുന്ന സുഖങ്ങളിൽ ഒന്നിലും കണ്ടെത്താൻ കഴിയില്ല.
അപി സമ്പൂര്ണഹൃദ്യാര്ഥാḫ പഞ്ചാപീന്ദ്രിയവൃത്തയഃ । നാവര്ജയന്തി മാമ് ഏതാ ഭൃങ്ഗം ചിത്രലതാ ഇവ
ഹൃദയം നിറയ്ക്കുന്ന വസ്തുക്കളാൽ പൂർണ്ണമായിട്ടുള്ള അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പോലും എന്നെ ആകർഷിക്കുന്നില്ല; ചിത്രലതയിൽ തേൻ ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഒരു തേൻചീറ്റി അതിലേക്കു പോകാത്തതുപോലെയാണ്.