വ്യവഹാരമഹാവാഹലേഖാ ജഡരയാകുലാ । രാഗദ്വേഷഘനോല്ലാസാ ഭൂതലാലോലദേഹികാ
ലോകവ്യവഹാരങ്ങളുടെ വലിയ പ്രവാഹരേഖകളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ, മന്ദതയും വയസ്സും കൊണ്ടുള്ള ക്ഷീണത്തിൽ അലഞ്ഞു, രാഗവും ദ്വേഷവും നിറഞ്ഞ ശക്തമായ തിരമാലകളിൽ ചുഴലുന്ന, ഭൂമിയിൽ അനിശ്ചിതമായി ഒഴുകുന്ന ശരീരമാണ് ഇതു.
ലോഭമോഹമഹാവര്താ പാതോത്പാതവിവര്തിനീ । ഹാ തപ്താ ജീവിതാഖ്യേയം നദീ നദനശീതലാ
ലോഭവും മോഹവും വലിയ ചുഴലികൾപോലെ ഉണരുന്ന, ദുരന്തങ്ങളുടെയും വീഴ്ചകളുടെയും പ്രവാഹത്തിൽ തിരിയുന്ന, അയ്യോ, ഈ ജീവന് എന്നു വിളിക്കുന്ന നദി ഉഷ്ണവും ശാന്തതയില്ലാത്തതുമാണ്.
അപൂര്വാണ്യ് ഉപഗച്ഛന്തി തഥാ പൂര്വാണി യാന്ത്യ് അലമ് । സംസാരസരിദമ്ബൂനി സങ്ഗതാനി ധനാനി ച
പുതിയ കാര്യങ്ങൾ വരുന്നു, പഴയവ ഒറ്റത്തവണയായി പോകുന്നു; സംസാരനദിയിലെ വെള്ളവും സമ്പാദിച്ച ധനവും എല്ലാം ഒടുവിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
പ്രവൃത്താ യേ നിവര്തന്തേ തൈര് അലം ഹതഭാവകൈഃ । അപൂര്വാ യേ പ്രവര്തന്തേ തേഷ്വ് അപ്യ് ആസ്ഥേഹ കീദൃശീ
തുടങ്ങിയവരെല്ലാം തിരിച്ചു പോകുന്നു; അവരുടെ ലക്ഷ്യം നഷ്ടമായതിനാൽ അവരിൽ ആശ്രയം വെക്കാനില്ല. പുതുതായി തുടങ്ങുന്നവരിൽ പോലും ഇവിടെ എങ്ങനെയൊരു ആശ്വാസം പ്രതീക്ഷിക്കാനാകും?
സര്വസ്യാസ് സരിതോ വാരി പ്രയാത്യ് ആയാതി ചാകരാത് । ദേഹനദ്യാḫ പയസ് ത്വ് ആയുḫ പ്രയാത്യ് ആയാതി നോ പുനഃ
എല്ലാ നദികളിലെയും വെള്ളം അതിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുന്നു, പിന്നെയും തിരികെ വരുന്നു. പക്ഷേ, ശരീരനദിയിൽ ഉള്ള ജീവശക്തി ഒരിക്കൽ പോയാൽ പിന്നെ തിരികെ വരാറില്ല.
ശതശḫ പരിവര്തന്തേ പ്രതിപിണ്ഡം ക്ഷണം പ്രതി । കുലാലചക്രികാഭാവാ ഇവ ഭാവാ ഭവാമ്ബുധൌ
ഓരോ വ്യക്തിയിലും ഓരോ നിമിഷവും നൂറുകണക്കിന് രൂപങ്ങൾ പെട്ടെന്നു മാറി മാറി വരുന്നു, മടക്കമുള്ള കുഴൽചക്രം പോലെ. അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ജനനമരണങ്ങളുടെ സമുദ്രത്തിൽ ജീവന്മാരുടെ നിലയും.
ചരന്തി ചതുരാശ് ചൌരാ വിഷമാ വിഷയാരയഃ । ഹരന്തി ഭാവസര്വസ്വം ജാഗര്മി സ്വപിമീഹ കിമ്
നിപുണരായ കള്ളന്മാർ പോലെ, ഈ എതിരാളികളായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എല്ലാം ചുറ്റി നടക്കുന്നു, നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ എല്ലാം മോഷ്ടിക്കുന്നു. ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുകയോ ഉറങ്ങുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന് എന്താണ് വ്യത്യാസം?
ആയുഷẖ ഖണ്ഡഖണ്ഡാശ് ച നിപതന്തḫ പുനḫ പുനഃ । ന കശ്ചിദ് വേത്തി കാലേന കൃതാനി ദിവസാന്യ് അഹോ
ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വീണു പോകുന്നു. കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ എത്ര ദിവസങ്ങൾ നഷ്ടമായെന്ന് ആരും അറിയുന്നില്ല—അയ്യോ!
ഇദമ് അദ്യ തഥേദം ശ്വസ് തഥേദമ് ഇദമ് അദ്യ മേ । ഏവംകലനയാ ലോകോ ഗതം പ്രാപ്തം ന വേത്ത്യ് അഹോ
ഇന്ന് ഇങ്ങനെയാണ്, നാളെയും ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും; ഇന്നും അതേ പോലെ തന്നെയാണ് എനിക്ക്. ഇങ്ങനെ എണ്ണിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ലോകം കടന്നുപോകുകയും വീണ്ടും വരികയും ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ ആരും ഇതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല, അതെ, അത്ഭുതം തന്നെ!
ഭുക്തം പീതമ് അനന്താസു ഭ്രാന്തം ച ഭവഭൂമിഷു । ദൃഷ്ടാനി സുഖദുẖഖാനി കിമ് അന്യദ് ഇഹ സാധ്യതേ
അനന്തമായ ജന്മഭൂമികളിൽ ഞാൻ ഭക്ഷിക്കുകയും കുടിക്കുകയും അലയുകയും ചെയ്തു; സന്തോഷവും ദു:ഖവും ഞാൻ അനുഭവിച്ചു. ഇനി ഇവിടെ നേടാനൊന്നും ബാക്കിയില്ലല്ലോ?
സുഖദുẖഖാനുഭവനാദ് ഭൂയോ ഭൂയോ വിവര്തനാത് । അനിത്യത്വാച് ച ഭാവാനാം സ്ഥിതാ നിഷ്കൌതുകാ വയമ്
സുഖവും ദു:ഖവും പലതവണ അനുഭവിച്ചിട്ടും, വീണ്ടും വീണ്ടും മാറ്റങ്ങൾ വന്നിട്ടും, എല്ലാം നശ്വരമാണെന്നറിഞ്ഞിട്ടും, ഞങ്ങൾക്കിപ്പോൾ അതിൽ ഒരു കൗതുകവും ഇല്ല.
ഭുക്താനി ഭോഗവൃന്ദാനി ദൃഷ്ടാ ചാനിത്യതാ ഭൃശമ് । നോപലഭ്യത ഏവാതിവിശ്രാന്തിര് ഇഹ കുത്രചിത്
എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ചു, നശ്വരതയെ വളരെ വ്യക്തമായി കണ്ടു; എന്നിരുന്നാലും, ഇവിടെ എവിടെയും പൂർണ്ണമായ വിശ്രമം കിട്ടുന്നില്ല.
ഭ്രാന്തമ് ഉത്തുങ്ഗശൃങ്ഗാസു മേരൂപവനഭൂമിഷു । ലോകപാലപുരീഷൂച്ചൈസ് സമ്പ്രാപ്തം കിമ് അകൃത്രിമമ്
ഉയർന്ന കുന്നുകളുടെ മുകളിൽ, മേരു പർവ്വതത്തിലെ കാടുകളിലും ഭൂമിയിലുമാണ് ഞാൻ അലയഞ്ഞത്; ലോകം കാത്തിരിക്കുന്നവരുടെ മനോഹരമായ നഗരങ്ങളിലും. എന്നാൽ അവിടെയൊന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വാഭാവികമായതോ സത്യമായതോ എന്താണ്?
സര്വത്ര ദാരുഭിര് വൃക്ഷാ മാംസൈര് ഭൂതാനി ഭൂര് മൃദാ । ദുẖഖാന്യ് അനിത്യതാ ചേതി കഥമ് ആശ്വാസ്യതേ വദ
എവിടെയും മരങ്ങൾ കട്ടിയുള്ള മരച്ചില്ലിൽ നിന്നാണ്, ജീവികൾ എല്ലാം മാംസത്തിൽ നിന്നാണ്, ഭൂമി മണ്ണിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ദു:ഖവും നശ്വരതയും എല്ലായിടത്തും കാണാം. അങ്ങനെ വരുമ്പോൾ, ആരാണ് ആശ്വാസം കണ്ടെത്താൻ കഴിയുക?
ന ധനാനി ന മിത്രാണി ന സുഖാനി ന ബന്ധവഃ । ശക്നുവന്തി പരിത്രാതും കാലേന കലിതം ജനമ്
ധനം, സ്നേഹിതർ, ആനന്ദങ്ങൾ, ബന്ധുക്കൾ — ഇവയൊന്നും കാലത്തിന്റെ പിടിയിലായ മനുഷ്യനെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ജനോ ജരഢജീമൂതജാലവദ് ഗിരികുക്ഷിഷു । യാത്യ് അന്തശ്ശൂന്യ ഏവാസ്തം പാംസൂപചയപേലവഃ
മനുഷ്യർ, കുന്നിൻ ഗുഹകളിൽ ചിതറുന്ന പഴയ മേഘങ്ങൾ പോലെ, ഒടുവിൽ ശൂന്യതയിലേക്ക് അകന്നു പോകുന്നു; മണൽക്കൂമ്പാരങ്ങൾ പോലെ ബലഹീനരായി.
നേമേ മനോരമാẖ കാമാ ന ച രമ്യാ വിഭൂതയഃ । ഇദം മത്താങ്ഗനാപാങ്ഗഭങ്ഗലോലം ച ജീവിതമ്
ഇവ മനോഹരമായ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും, മനോഹരമായ സമ്പത്തുകൾക്കും യഥാർത്ഥത്തിൽ ആകർഷകത്വമൊന്നുമില്ല. ഈ ജീവിതം, മദമയമായ സ്ത്രീകളുടെ കണ്പാതലുകളിൽ ആലോലമായി കുലുങ്ങുന്നതും, സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുമാണ്.
ക്വേവ കസ്യ കഥം നാമ കുത ആശ്വാസനം മുനേ । അദ്യ ശ്വോ വാ പദം പാപോ മൃത്യുര് മൂര്ധ്നി നിയച്ഛതി
ഏത് സ്ഥലത്തോ, ആര്ക്കോ, എങ്ങനെയോ, മഹർഷേ, ആശ്വാസം ഉണ്ടാകുമോ? ഇന്ന് അല്ലെങ്കിൽ നാളെ, പാപിയായ മരണൻ തലയിൽ കാലിടാം.
ശരീരം പര്ണവദ് ഭ്രംശി ജീവിതം ജീര്ണസംസ്ഥിതി । ധീരധീരതയാ ഗ്രസ്താ രസാ നീരസതാം ഗതാഃ
ശരീരം ഇലപൊഴിയുന്നതുപോലെ വീഴും; ജീവിതം പഴകിയ നിലയിൽ നിലനിൽക്കും; ധൈര്യശാലിയ്ക്കോ ദുർബലർക്കോ, ആനന്ദങ്ങൾ എല്ലാം കഴിഞ്ഞു രുചിയില്ലാത്തതായിരിക്കുന്നു.
നീതം മനോരഥൈര് ഏവ നീരസൈര് ആയുര് ആതതമ് । ന മനസ്വി ചമത്കാരകാരി കിഞ്ചിദ് അപീഹിതമ്
ജീവിതം രുചിയില്ലാത്ത മനോരഥങ്ങളിൽ മാത്രം ചെലവായി; ഉന്നത മനസ്സിനെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്ന ഒന്നും നേടാനായിട്ടില്ല.
മോഹോ ഽദ്യ മാന്ദ്യമ് ആയാതോ ദേഹോ നേഹോപപദ്യതേ । അനാസ്ഥൈവോത്തമാവസ്ഥാ സ്ഥാനാസ്ഥൈവാധമസ്ഥിതിഃ
ഇപ്പോൾ മോഹം മനസ്സിനെ മന്ദമാക്കി, ഈ ശരീരം ഇനി പ്രവർത്തനത്തിന് യോജ്യമല്ല. എല്ലാറ്റിലും അനാസക്തി പുലർത്തുക തന്നെയാണ് ഉന്നതമായ അവസ്ഥ; സ്ഥാനങ്ങളിൽ执ിയോടെ ഇരിക്കുന്നത് ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിലയാണു.
ആപദ് ആപതിതൈവേയം മഹാമോഹവിധായിനീ । നിത്യമ് ഇത്യ് ഏവ മന്തവ്യം സക്തവ്യം നേഹ സംസൃതൌ
ഇവിടെ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ദുരന്തം വലിയ മോഹം ഉണ്ടാക്കുന്നതാണ്; ഇതിനെ എപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെ കാണണം. ഈ ലോകചക്രത്തിൽ ആസക്തി പുലർത്തരുത്.
വിധിഭിḫ പ്രതിഷേധൈശ് ച ശാസ്ത്രിതൈര് അപ്യ് അശാസ്ത്രിതൈഃ । യഥേഷ്ടം നീയതേ ലോകോ ജലം നിമ്നോന്നതൈര് ഇവ
നിയമങ്ങളാലോ നിരോധനങ്ങളാലോ, അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയാത്തതുകൊണ്ടോ, മനുഷ്യർക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ അവർ പോകുന്നു; വെള്ളം താഴ്വരകളും കുന്നുകളും കടന്ന് ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
വിവേകാമോദസര്വസ്വം ചേതẖകുസുമകോശതഃ । ഹൃത്വാ മൂര്ഛാം പ്രയച്ഛന്തി വിഷയാ വിഷവായവഃ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ വിഷവായു, മനസ്സിന്റെ കുസുമം പോലെ ഉള്ള വിവേകത്തിന്റെ മുഴുവൻ സുഗന്ധവും കവർന്നു, അവശതയും മയക്കവും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
അസദ് ഏവ തഥാ നാമ ദൃശ്യം സത്താമ് ഉപാഗതമ് । യഥാ സദ് ഏവാസദ്രൂപം സമ്പന്നമ് അസദ് ഏവ സത്
അസത്യം സത്യമെന്നപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ സത്യം ചിലപ്പോള് അസത്യത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അസത്യം സത്യമായും സത്യം അസത്യമായും തോന്നുന്നു.
ദോലയന്ത്യോ ഽവനൌ ദേഹം സാഗരാന് സാഗരാങ്ഗനാഃ । യഥാ ധാവന്തി ധാവന്തി ജനതാ വിഷയാംസ് തഥാ
കടലിലെ തിരകള് ഒരു ശരീരത്തെ നിലത്തേക്ക് ഇട്ടുമാറ്റുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യര് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള്ക്കു വേണ്ടി ഓടി ഓടി അലയുന്നു.
ധാവന്തി വിഷയം ലക്ഷ്യമ് ഉന്മുക്താശ് ചിത്തസായകാഃ । സ്പൃശന്തി ന ഗുണം ഭൂയẖ കൃതഘ്നാസ് സൌഹൃദം യഥാ
മനസ്സിന്റെ അമ്പുകള് വിടുവിക്കപ്പെട്ടാല് അവ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെന്ന ലക്ഷ്യത്തേക്കു ഓടുന്നു; അവ വീണ്ടും ഗുണത്തെ സ്പര്ശിക്കാറില്ല, നന്ദിയില്ലാത്തവര് പഴയ സൗഹൃദത്തിലേക്ക് മടങ്ങാത്തതുപോലെ.
ഉത്പാതവായുര് ഏവായുര് മിത്രാണ്യ് ഏവാതിശത്രവഃ । ബന്ധവോ ബന്ധനാന്യ് ഏവ ധനാന്യ് ഏവാതിനൈധനമ്
ജീവിതം ഒരു കൊടുങ്കാറ്റുപോലെയാണ്; സുഹൃത്തുക്കള് ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുക്കളാകുന്നു; ബന്ധുക്കള് ബന്ധനങ്ങളാണ്; സമ്പത്ത് വലിയ ദാരിദ്ര്യമാണ്.
സുഖാന്യ് ഏവാതിദുẖഖാനി സമ്പദḫ പരമാപദഃ । ഭോഗാ ഭവമഹാരോഗാ രതിര് ഏവ പരാരതിഃ
സുഖങ്ങൾ അതിവിശേഷമായ ദു:ഖങ്ങളാണ്; സമ്പത്ത് ഏറ്റവും വലിയ അപായമാണ്; ഭോഗങ്ങൾ ജന്മത്തിന്റെ വലിയ രോഗങ്ങളാണ്; ആനന്ദം തന്നെ പരമ ദു:ഖമാണ്.
ആപദസ് സമ്പദസ് സര്വാസ് സുഖം ദുẖഖായ കേവലമ് । ജീവിതം മരണായൈവ ബത മായാ വിജൃമ്ഭതേ
എല്ലാ അപായങ്ങളും സമ്പത്തായിത്തീരുന്നു, സുഖം ഒടുവിൽ ദു:ഖം മാത്രമാണ്; ജീവൻ മരണത്തിനായാണ് — അയ്യോ, മായ എങ്ങനെ വ്യാപിക്കുന്നു!