കരകാശനിപാതേന തേന തസ്മിന് ദിഗന്തരേ । മയൂരḫ പ്രാവൃഷീവാസൌ ബുദ്ധോ ഽബോധി വനാവനേഃ
അവിടെ ആ ദിക്കിൽ ആ മിന്നലിന്റെ ഇടിയാൽ, മഴക്കാലത്ത് പോലെ, ആ മയിലിന് അജ്ഞാനത്തിന്റെ കാടിൽ നിന്ന് ഉണർവ് ലഭിച്ചു.
ബഭാവ് ആസാദിതാങ്ഗശ്രീര് വികാസിതവിലോചനഃ । ധാരാനികരഫുല്ലാത്മാ പ്രാവൃഷീവാമ്ബുജാകരഃ
അവൻ ശരീരം ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ച്, കണ്ണുകൾ പൂർണ്ണമായി തുറന്ന്, സന്തോഷത്തിന്റെ പ്രവാഹത്തിൽ ഹൃദയം വിരിഞ്ഞു, മഴക്കാലത്തെ താമരക്കുളം പോലെ ദൃശ്യമായി.
പ്രബുദ്ധം സമ്പ്രശാന്തായാം വൃഷ്ടൌ തമ് അഹമ് അഗ്രതഃ । അപൃച്ഛം സ്വച്ഛമ് ആവൃത്ത്യാ നിവൃത്തം പരമാര്ഥതഃ
മഴ നിർത്തി അവൻ ഉണർന്നു ശാന്തനായപ്പോൾ, ഞാൻ അവന്റെ മുന്നിൽ ചെന്നു, മനസ്സ് തെളിഞ്ഞ്, യഥാർത്ഥത്തിൽ സമാധാനത്തോടെ ചോദിച്ചു.
ക്വ സ്ഥിതോ ഽസി കരോഷീദം കിം ച ഭോ മുനിനായക । കസ് ത്വം കസ്മാദ് അലം ദൂരാന് ന ഭ്രംശമ് അപി ചേതസി
നീ എവിടെയാണ് ഇരിക്കുന്നത്? ഇവിടെ നീ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്, മഹർഷികളിലെ നായകാ? നീ ആരാണ്, ഇങ്ങനത്തെ ദൂരത്തിൽ നിന്നിട്ടും മനസ്സ് എങ്ങനെ ഒറ്റത്തിലും ചിതറാതെ നിലനിൽക്കുന്നു?
ഇത്യ് ഉക്തോ മാമ് അസൌ പ്രേക്ഷ്യ സംസ്മൃത്യ പ്രാക്തനീം ഗതിമ് । ഉവാച വചനം ചാരു ചാതകോ ജലദം യഥാ
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, അവൻ എന്നെ നോക്കി, തന്റെ പഴയ അവസ്ഥ ഓർമ്മിച്ചു, അതിനുശേഷം ഒരു ചാതകപ്പക്ഷി മേഘത്തോട് സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പ്രതിപാലയ മേ യാവത് സ്വവൃത്താന്തം സ്മരാമ്യ് അഹമ് । കഥയിഷ്യാമി തേ പശ്ചാത് പാശ്ചാത്യം വൃത്തമ് ആത്മനഃ
ഞാൻ എന്റെ കഥ മുഴുവനും ഓർമ്മിക്കാൻ കുറച്ച് സമയം തരിക; അതിനുശേഷം എന്റെ ജീവിതത്തിലെ പിന്നീടുള്ള സംഭവങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ചിന്തയിത്വാശു സ യഥാവൃത്തമ് അക്ഷതമ് । സ്മൃതവാന് സായമ് അഹ്നീവ സമാചരിതമ് ആത്മനഃ
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഉടൻ തന്നെ ആലോചിച്ചു, പിന്നെ തന്റെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ, ഒരു മനുഷ്യൻ വൈകുന്നേരം ദിവസം ഓർക്കുന്നതുപോലെ, വ്യക്തമായി ഓർമ്മിച്ചു.
മാമ് അഥോവാച വചനം ചാരു ചന്ദ്രാംശുശീതലമ് । ആഹ്ലാദകമ് അനിന്ദ്യം ച നിരവദ്യം സുഖോദയമ്
പിന്നീട് അവൻ എന്നോട് ചന്ദ്രപ്രകാശംപോലെ തണുപ്പും ആനന്ദവും നിറഞ്ഞ, കുറ്റമറ്റതും ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷം ഉണർത്തുന്നതുമായ മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അധുനാ ത്വം മയാ ബ്രഹ്മന് പരിജ്ഞാതോ ഽഭിവാദയേ । അതിക്രമോ ഽയം ക്ഷന്തവ്യസ് സ്വഭാവോ ഹി സതാം ക്ഷമാ
ഇപ്പോള് ഞാന് നിന്നെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു, ബ്രാഹ്മണാ, ആദരപൂര്വം വന്ദനം അര്പ്പിക്കുന്നു. ഈ തെറ്റിന് ക്ഷമിക്കണം, കാരണം ക്ഷമയാണ് നല്ലവരുടെ സ്വഭാവം.
മുനേ ചിരമ് അഹം ഭ്രാന്തോ ദേവോപവനഭൂമിഷു । ഭോഗാമോദവിമോഹേഷു ഷട്പദḫ പദ്മിനീഷ്വ് ഇവ
മഹര്ഷേ, ദേവതകളുടെ തോട്ടങ്ങളില് ഞാന് ദീര്ഘകാലം സഞ്ചരിച്ചു, ആനന്ദത്തിലും ഭോഗങ്ങളിലും മുഴുകി, താമരകളില് തിമിര്ന്നുനടക്കുന്ന തേന്പുഴുവിനെപ്പോലെ.
ദൃശ്യനദ്യാമ് അഥോ ചിത്തജലകല്ലോലഹേലയാ । ചക്രാവര്തോഹ്യമാനേന മയോദ്വിഗ്നേന ചിന്തിതമ്
ദൃശ്യങ്ങളുടെ നദിയില് എന്റെ മനസ്സ് ചിന്തകളുടെ തിരമാലകളാല് ഇടിച്ചുകടക്കപ്പെട്ടു, ചുഴലിക്കാറ്റില് അലയുന്നപോലെ, ഞാന് ഉത്കണ്ഠയോടെയും ആശങ്കയോടെയും ആയിരുന്നു.
സംസാരസാഗരേ ദൃശ്യകലോല്ലൈര് അഹമ് ആകുലഃ । കാലേനോദ്വേഗമ് ആയാതശ് ചാതകോ ഽവഗ്രഹേ യഥാ
സംസാരസമുദ്രത്തില് ദൃശ്യങ്ങളുടെ തിരമാലകള് കൊണ്ടു ഞാന് അലമുറയോടെ ആയിരുന്നു; കാലക്രമേണ വിയോഗം എന്നില് ഉദിച്ചു, വരള്ച്ചയില് വാടുന്ന ചാതകപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ.
സംവിന്മാത്രൈകസാരേഷു രമ്യം ഭോഗേഷു നാമ കിമ് । അവതിഷ്ഠേ ഗതോദ്വേഗം സംവിദ്വ്യോമ്ന്യ് ഏവ കേവലമ്
സമ്പൂർണ്ണമായുള്ള ബോധത്തിന്റെ സാരമായ ഈ ആനന്ദങ്ങളിൽ എന്താണ് ആസ്വാദ്യമായത്? ഞാൻ ആശങ്കകളൊന്നുമില്ലാതെ, ബോധത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
ശബ്ദരൂപരസസ്പര്ശഗന്ധമാത്രാദ് ഋതേ പരമ് । നേഹ കിഞ്ചന നാമാസ്തി കിമ് ഏതാവത്യ് അലം രമേ
ശബ്ദം, രൂപം, രുചി, സ്പർശം, ഗന്ധം എന്നിവയൊഴികെ ഇവിടെ മറ്റൊന്നുമില്ല; ഇങ്ങനെ പരിമിതമായ കാര്യങ്ങളിൽ എനിക്ക് എന്തിനാണ് ആസ്വാദ്യം?
വിന്മാത്രാകാശമ് ഏവൈതത് സര്വം വിന്മാത്രമ് ഏവ വാ । തത് കിമ് അത്രാസദാകാരേ രമേ നഷ്ടമതിര് യഥാ
ഇതെല്ലാം ബോധത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ബോധം മാത്രം. അപ്രകൃതമായ രൂപങ്ങളിൽ, മനസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി ഞാൻ എന്തിനാണ് ആസ്വാദ്യം കാണേണ്ടത്?
വിഷയാ വിഷവൈഷമ്യാ വാമാẖ കാമവിമോഹദാഃ । രസാ വിരസവൈരസ്യാ ലുഠന്ന് ഏഷു ന കോ ഹതഃ
വിഷയങ്ങൾ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അസംതുലിതവും, ആഗ്രഹവും മായയും ഉണർത്തുന്നതുമാണ്; അവയുടെ രുചികൾ രസമില്ലാത്തതും വിരസവുമാണ്—ഇവയിൽ മുഴുകുന്നവൻ നശിക്കാതെ ആരാണ്?
ജീര്ണജീവിതജമ്ബാലജരച്ഛഫരികാം മതിമ് । കായദ്രുമഗതാദാതും ജരേച്ഛതി ബൃഹദ്ബകീ
വയസ്സിന്റെ വലിയ കൊക്ക്, പഴകിയ ജീവിതത്തിന്റെ മലിനതിയിൽ കിടക്കുന്ന, ശരീരമെന്ന വൃക്ഷത്തിൽ പാർക്കുന്ന, ചീഞ്ഞ ചെറുമീനുപോലെയുള്ള മനസ്സിനെ പിടികൂടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കായോ ഽയമ് അചിരാപായോ ബുദ്ബുദോ ഽമ്ബുനിധാവ് ഇവ । സ്ഫുരന്ന് ഏവ പുരോ ഽന്തര്ധിം യാതി ദീപശിഖാ യഥാ
ഈ ശരീരം കടലിലെ കുതിർക്കുന്ന കുഞ്ചികപോലെ ഉടൻ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; വിളക്കിന്റെ ജ്വാല പെട്ടെന്ന് അകത്താകുന്നതുപോലെ, കണ്ണിനു മുന്നിൽ തന്നെ ഇത് ഇല്ലാതാവുന്നു.
വിവിധാകുലകല്ലോലാ ചക്രാവര്തവിധായിനീ । മൃതിജന്മബൃഹത്കൂലാ സുഖദുẖഖതരങ്ഗിണീ
ഇത് വിവിധതരം ജനങ്ങളുടെ തിരക്കുള്ള തിരമാലകളോടെ, ആവർത്തിച്ചുചെല്ലുന്ന ചക്രവാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന, ജനനമരണങ്ങളെന്ന വലിയ കരകളുള്ള, സുഖദു:ഖങ്ങളെന്ന തിരമാലകളുള്ള ഒരു വലിയ നദിയാണ്.
യൌവനോല്ലാസകലിലാ ജരാധവലഫേനിലാ । കാകതാലീയയോഗേന സമ്പന്നസുഖബുദ്ബുദാ
യൗവനത്തിന്റെ ഉല്ലാസത്തിൽ കലുഷിതമായ, വയസ്സിന്റെ വെള്ളപൊങ്ങുന്ന നുരകളാൽ നിറഞ്ഞ, കാക്കയും താളപ്പഴവും യാദൃശ്ചികമായി കൂടുന്നതുപോലെ, യാദൃശ്ചികമായി ലഭിക്കുന്ന സുഖത്തിന്റെ കുഞ്ചികകളും ഉള്ളതാണ്.
വ്യവഹാരമഹാവാഹലേഖാ ജഡരയാകുലാ । രാഗദ്വേഷഘനോല്ലാസാ ഭൂതലാലോലദേഹികാ
ലോകവ്യവഹാരങ്ങളുടെ വലിയ പ്രവാഹരേഖകളാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ, മന്ദതയും വയസ്സും കൊണ്ടുള്ള ക്ഷീണത്തിൽ അലഞ്ഞു, രാഗവും ദ്വേഷവും നിറഞ്ഞ ശക്തമായ തിരമാലകളിൽ ചുഴലുന്ന, ഭൂമിയിൽ അനിശ്ചിതമായി ഒഴുകുന്ന ശരീരമാണ് ഇതു.
ലോഭമോഹമഹാവര്താ പാതോത്പാതവിവര്തിനീ । ഹാ തപ്താ ജീവിതാഖ്യേയം നദീ നദനശീതലാ
ലോഭവും മോഹവും വലിയ ചുഴലികൾപോലെ ഉണരുന്ന, ദുരന്തങ്ങളുടെയും വീഴ്ചകളുടെയും പ്രവാഹത്തിൽ തിരിയുന്ന, അയ്യോ, ഈ ജീവന് എന്നു വിളിക്കുന്ന നദി ഉഷ്ണവും ശാന്തതയില്ലാത്തതുമാണ്.
അപൂര്വാണ്യ് ഉപഗച്ഛന്തി തഥാ പൂര്വാണി യാന്ത്യ് അലമ് । സംസാരസരിദമ്ബൂനി സങ്ഗതാനി ധനാനി ച
പുതിയ കാര്യങ്ങൾ വരുന്നു, പഴയവ ഒറ്റത്തവണയായി പോകുന്നു; സംസാരനദിയിലെ വെള്ളവും സമ്പാദിച്ച ധനവും എല്ലാം ഒടുവിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
പ്രവൃത്താ യേ നിവര്തന്തേ തൈര് അലം ഹതഭാവകൈഃ । അപൂര്വാ യേ പ്രവര്തന്തേ തേഷ്വ് അപ്യ് ആസ്ഥേഹ കീദൃശീ
തുടങ്ങിയവരെല്ലാം തിരിച്ചു പോകുന്നു; അവരുടെ ലക്ഷ്യം നഷ്ടമായതിനാൽ അവരിൽ ആശ്രയം വെക്കാനില്ല. പുതുതായി തുടങ്ങുന്നവരിൽ പോലും ഇവിടെ എങ്ങനെയൊരു ആശ്വാസം പ്രതീക്ഷിക്കാനാകും?
സര്വസ്യാസ് സരിതോ വാരി പ്രയാത്യ് ആയാതി ചാകരാത് । ദേഹനദ്യാḫ പയസ് ത്വ് ആയുḫ പ്രയാത്യ് ആയാതി നോ പുനഃ
എല്ലാ നദികളിലെയും വെള്ളം അതിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുന്നു, പിന്നെയും തിരികെ വരുന്നു. പക്ഷേ, ശരീരനദിയിൽ ഉള്ള ജീവശക്തി ഒരിക്കൽ പോയാൽ പിന്നെ തിരികെ വരാറില്ല.
ശതശḫ പരിവര്തന്തേ പ്രതിപിണ്ഡം ക്ഷണം പ്രതി । കുലാലചക്രികാഭാവാ ഇവ ഭാവാ ഭവാമ്ബുധൌ
ഓരോ വ്യക്തിയിലും ഓരോ നിമിഷവും നൂറുകണക്കിന് രൂപങ്ങൾ പെട്ടെന്നു മാറി മാറി വരുന്നു, മടക്കമുള്ള കുഴൽചക്രം പോലെ. അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ജനനമരണങ്ങളുടെ സമുദ്രത്തിൽ ജീവന്മാരുടെ നിലയും.
ചരന്തി ചതുരാശ് ചൌരാ വിഷമാ വിഷയാരയഃ । ഹരന്തി ഭാവസര്വസ്വം ജാഗര്മി സ്വപിമീഹ കിമ്
നിപുണരായ കള്ളന്മാർ പോലെ, ഈ എതിരാളികളായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എല്ലാം ചുറ്റി നടക്കുന്നു, നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ എല്ലാം മോഷ്ടിക്കുന്നു. ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുകയോ ഉറങ്ങുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന് എന്താണ് വ്യത്യാസം?
ആയുഷẖ ഖണ്ഡഖണ്ഡാശ് ച നിപതന്തḫ പുനḫ പുനഃ । ന കശ്ചിദ് വേത്തി കാലേന കൃതാനി ദിവസാന്യ് അഹോ
ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വീണു പോകുന്നു. കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ എത്ര ദിവസങ്ങൾ നഷ്ടമായെന്ന് ആരും അറിയുന്നില്ല—അയ്യോ!
ഇദമ് അദ്യ തഥേദം ശ്വസ് തഥേദമ് ഇദമ് അദ്യ മേ । ഏവംകലനയാ ലോകോ ഗതം പ്രാപ്തം ന വേത്ത്യ് അഹോ
ഇന്ന് ഇങ്ങനെയാണ്, നാളെയും ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും; ഇന്നും അതേ പോലെ തന്നെയാണ് എനിക്ക്. ഇങ്ങനെ എണ്ണിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ലോകം കടന്നുപോകുകയും വീണ്ടും വരികയും ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ ആരും ഇതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല, അതെ, അത്ഭുതം തന്നെ!
ഭുക്തം പീതമ് അനന്താസു ഭ്രാന്തം ച ഭവഭൂമിഷു । ദൃഷ്ടാനി സുഖദുẖഖാനി കിമ് അന്യദ് ഇഹ സാധ്യതേ
അനന്തമായ ജന്മഭൂമികളിൽ ഞാൻ ഭക്ഷിക്കുകയും കുടിക്കുകയും അലയുകയും ചെയ്തു; സന്തോഷവും ദു:ഖവും ഞാൻ അനുഭവിച്ചു. ഇനി ഇവിടെ നേടാനൊന്നും ബാക്കിയില്ലല്ലോ?