ജഗദാദ്യങ്കുരം യത്രതത്രസ്ഥമ് അപി മുഞ്ചതി । ജഗതഃ പഞ്ചകം ബീജം പഞ്ചകസ്യ ചിദ് അവ്യയാ
എവിടെയായാലും, അതു ലോകത്തിന്റെ മുള ചിതറിക്കുന്നു; ലോകത്തിന്റെ വിത്ത് അഞ്ചാണ്, ആ അഞ്ചിന്റെ വിത്ത് അക്ഷയമായ ചൈതന്യമാണ്.
യദ് ബീജം തത് ഫലം വിദ്ധി തസ്മാദ് ബ്രഹ്മമയം ജഗത് । ഏവമ് ഏഷ മഹാകാശേ സര്ഗാദൌ പഞ്ചകോ ഗണഃ
വിത്ത് എങ്ങനെയാണോ, ഫലം അങ്ങനെ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അതുകൊണ്ട് ലോകം ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ളതാണു. ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളും മഹാവ്യോമത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു.
ചിച്ഛക്ത്യാകാശഭൂതാത്മാ കല്പിതോ ഽസ്തി ന വാസ്തവഃ । അനേനോച്ഛൂനതാമ് ഏത്യ യദ് അപീദം വിതന്യതേ
ചൈതന്യവും ആകാശവും ഭൂതങ്ങളുമടങ്ങിയ ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇവിടെയുള്ളതൊക്കെയും വ്യാപിക്കുന്നു.
തദ് അപ്യ് ആകാശരൂപാത്മ കലനാത്മ ന സന്മയമ് । ന ക്വചിന് നാമ തത് സിദ്ധം യദ് അസിദ്ധേന സാധ്യതേ
അത് പോലും ആകാശസ്വഭാവവും ചിന്തയുടെ രൂപവും ഉള്ളതുകൊണ്ട് സത്യസങ്കല്പമല്ല; സ്വയം അസ്ഥിരമായതുകൊണ്ട് അതിൽ നിന്ന് യാതൊന്നും ഉറപ്പുവരുത്താനാവില്ല.
ഖരൂപം യദ് വികല്പാത്മ കഥം തത് സത്യതാമ് ഇയാത് । അഥ ചേത് പഞ്ചകം ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മാത്മകതയാ തയാ
ശൂന്യവും മനസ്സിലെ ഭാവനയും മാത്രമായതെന്തുകൊണ്ട് യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്നു പറയാം? പക്ഷേ, ആ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ളതാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ ബ്രഹ്മത്വം കൊണ്ടു—
തത് പഞ്ചകവിധിപ്രൌഢോ ബ്രഹ്മൈവ ത്രിജഗദ്ഭ്രമഃ । യഥാ സ്ഫുരതി സര്ഗാദാവ് ഏഷ പഞ്ചകസമ്ഭവഃ
അഞ്ചു വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൂർണ്ണതയിലേക്കുയർന്ന ആ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്—മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും കാണുന്ന ഭ്രമം. സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ എങ്ങനെ അതു തെളിഞ്ഞു വരുന്നു, അതുപോലെ ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളും ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
തഥൈവാദ്യേഹ ഭൂതത്വേ യാതി കാരണതാം സ്വയമ് । ഏവം ന ജായതേ കിഞ്ചിജ് ജഗജ് ജാതം ച ലക്ഷ്യതേ
അതു പോലെ തന്നെ, സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ തന്നെ, അതു സ്വയം ഘടകങ്ങളായി മാറി കാരണമാകുന്നു. ഈ വിധത്തിൽ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ജനിക്കുന്നില്ല, എന്നിരുന്നാലും ലോകം ജനിച്ചതു പോലെ തോന്നുന്നു.
സ്വപ്നസങ്കല്പപുരവദ് അസത് സദ് അനുഭൂയതേ । ബ്രഹ്മാകാശഃ പരാകാശോ ജീവാകാശത്വമ് ആത്മനി
സ്വപ്നനഗരം പോലെയും ഭാവനയിൽ കാണുന്ന നഗരത്തെപ്പോലെയും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു അനുഭവപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ആകാശവും പുറം ആകാശവും ജീവന്റെ ആകാശവും എല്ലാം സ്വയം ഉള്ളിലാണു.
ഇതി വേത്ത്യ് അവദാതാത്മാ പൃഥ്വ്യാദീനാമ് അസമ്ഭവാത് । ഇത്യ് ഏഷ ജീവഃ കഥിതോ വ്യോമ്നി ഖാത്മാ യഥോദിതഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സു പാവനമായവന് ഭൂമി മുതലായ ഘടകങ്ങള് യഥാര്ത്ഥത്തില് ഉണ്ടാകുന്നില്ലെന്നു മനസ്സിലാകും. അതുപോലെ, വ്യക്തിജീവന് ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നു മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
ജീവാകാശസ് ത്വ് ഇമം ദേഹം യഥാ വിന്ദതി തച് ഛൃണു । ജീവാകാശഃ ഖമ് ഏവാസൌ തസ്മിംസ് തു പരമാമ്ബരേ
ഇപ്പോള് ആകാശംപോലെയുള്ള ആത്മാവ് ഈ ശരീരം എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കുന്നു എന്നു കേള്ക്കൂ. ആ ആത്മാവിന് ആകാശസ്വഭാവം തന്നെയാണ്; അതു പരമമായ വിശാലതയില് നിലകൊള്ളുന്നു.
അത്ര തേജഃകണോ ഽസ്മീതി സ്വയം ചേതതി ചിന്തയാ । തമ് ഏവോച്ഛൂനമ് ഇവ സദ് ഭാവയത്യ് ആത്മനാമ്ബരേ
ഇവിടെ ഒരു പ്രകാശകണു 'ഞാനിതാണ്' എന്നു താനേ ചിന്തിച്ചു മനസ്സില് ധരിപ്പിക്കുന്നു. അതു തന്നെ ആത്മാവിന്റെ ആകാശത്തില് ഉന്നതമായതായി ഭാവിച്ചു കാണുന്നു.
അസദ് ഏവ സദാകാരം സങ്കല്പേന്ദുര് യഥാ ശശമ് । തമ് ഏവ ഭാവയന് ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യരൂപതയാ സ്ഥിതഃ । ഏക ഏവ ദ്വിതാമ് ഏതി സ്വപ്നേ സ്വമൃതിബോദ്ധൃവത്
കിഞ്ചിത് സ്ഥൌല്യമ് ഇവാദത്തേ തതസ് താരകതാം വിദന് । യഥാഭാവിത്വമ് അത്രാര്ഥഭാവിതാച് ചിത്സ്വരൂപതഃ
അത് അല്പം ദൃഢത്വം കൈവരിച്ച്, പിന്നെ ഒരു നക്ഷത്രം എന്നപോലെ തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നു. മനസ്സിൽ എങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുവോ, അതനുസരിച്ച് അർത്ഥം ഉദിക്കുന്നു; അതെല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നാണ്.
ഖ ഏവ ഖാത്മാ സതതോ ഽപ്യ് അയം സോ ഽഹമ് ഇതി സ്വയമ് । ചിത്ത്വാത് പ്രത്യയമ് ആദത്തേ സ്വപ്നേ ത്വമ് ഇവ പാന്ഥതാമ്
ഈ ആത്മാവ് എല്ലായ്പ്പോഴും ആകാശം തന്നെയാണ്, എന്നിട്ടും 'ഞാനിതാണ്' എന്ന് സ്വയം കരുതുന്നു. അതിന്റെ ചൈതന്യത്തെ ആശ്രയിച്ച്, അതിന് വ്യക്തിത്വബോധം ഉണ്ടാകുന്നു; സ്വപ്നത്തിൽ നീ യാത്രക്കാരനാകുന്നതുപോലെ.
താരകാകാരമ് ആകാരം ഭാവിദേഹാഭിധം തതഃ । ഭാവയന് യാതി തദ്ഭാവം ചിത്തം ചേത്യാര്ഥതാമ് ഇവ
നക്ഷത്രംപോലെയുള്ള രൂപം മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച്, അതിനെ 'ചിന്തിച്ച ശരീരം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചാൽ മനസ്സ് അതിന്റെ സ്വഭാവം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; മനസ്സ് കാണുന്ന വസ്തുവിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ അതിന് വരുന്നു.
പരിത്യജ്യേവ തദ് ബാഹ്യം തതസ് താരകകോടരേ । അന്തര് ഭാതി ബഹിസ്സ്ഥോ ഽപി പര്വതോ മകുരേ യഥാ
അത് പുറത്തുള്ളതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചെന്നപോലെ, പിന്നെ ആ നക്ഷത്രത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. പുറത്തുണ്ടായിരുന്നാലും, അകത്താണ് പ്രകാശം; കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന പർവതംപോലെ.
കൂപസംസ്ഥം യഥാ ദേഹം സമുദ്ഗകഗതം ച വാ । സ്വപ്നസങ്കല്പയോസ് സംവിദ് വേത്ത്യ് ഏവം ജീവകോ ഽണുകേ
കിണറ്റിനകത്തോ പുറത്തോ ദേഹം എങ്ങനെയെങ്കിലും ഇരിക്കാംപോലെ, സ്വപ്നത്തിലും ഭാവനയിലുമുള്ള അവബോധം അതിനെ അറിയുന്നു. അങ്ങനെ തന്നെ, ജീവൻ അണുവിനകത്തും എല്ലാം കാണുന്നു.
ഖരൂപതാരകാന്തസ്സ്ഥോ ജീവോ യച് ചേതതി സ്വയമ് । തദ് ഏതദ് ബുദ്ധിചിത്താദി ജ്ഞാനസന്താനരൂപകമ്
കഠിനവും നക്ഷത്രംപോലെയുള്ള വസ്തുവിനകത്ത് ജീവൻ സ്വയം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അതാണ് ബുദ്ധി, മനസ്സ് തുടങ്ങിയ അറിവിന്റെ ഒഴുക്ക്.
ജീവാകാശസ് തതസ് തത്ര താരകാകാശകോശഗഃ । പ്രേക്ഷേ ഽഹമ് ഇതി ഭാവേന ദ്രഷ്ടും പ്രസരതീവ ഖേ
അവിടെ നിന്ന്, നക്ഷത്രംപോലെയുള്ള ആവരണത്തിനകത്തുള്ള ജീവാകാശം 'ഞാൻ കാണുന്നു' എന്ന ഭാവത്തോടെ ആകാശത്തിലേക്ക് കാണാൻ നീങ്ങുന്നപോലെയാണ്.
തതോ രന്ധ്രദ്വയേനേവ ഭാവിബാഹ്യാഭിധം പുനഃ । യേന പശ്യതി തന് നേത്രയുഗ്മം നാമ്നാ ഭവിഷ്യതി
അതിനുശേഷം, രണ്ട് രന്ധ്രങ്ങളിലൂടെ, പുറത്തുള്ളത് എന്നറിയപ്പെടുന്ന കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാക്കുന്നു. അതിലൂടെ കാണുന്നത് പിന്നീട് കണ്ണുജോടി എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടും.
യേന സ്പൃശതി സാസ്യ ത്വഗ് യച് ഛൃണോതി ശ്രുതിസ് തു സാ । യേന ജിഘ്രതി തദ് ഘ്രാണം സ സ്വമ് ആത്മനി പശ്യതി
ഇത് സ്പർശിക്കുന്നത് ചർമ്മം, കേൾക്കുന്നത് ശ്രവണശക്തി, വാസന അറിയുന്നത് മൂക്ക് — ഇങ്ങനെ അവൻ സ്വയം തന്നെ തന്റെ ഉള്ളിൽ കാണുന്നു.
തത് തസ്യ സ്വദനം പശ്ചാദ് രസനാമ്നോല്ലസിഷ്യതി । യത് സ്പന്ദതി സ തദ് വായുചേഷ്ടാഃ കര്മേന്ദ്രിയവ്രജമ്
സ്വാദം അറിയുന്നത് പിന്നീട് നാവെന്നു അറിയപ്പെടും; ചലനം ഉണ്ടാക്കുന്നത് വായുവിന്റെ പ്രവർത്തിയും കർമേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടവും ആകുന്നു.
രൂപാലോകമനസ്കാരജാതമ് ഇത്യ് ഏവ ഭാവയന് । ആതിവാഹികദേഹാത്മാ തിഷ്ഠത്യ് അമ്ബരമ് അമ്ബരേ
രൂപം, പ്രകാശം, മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം ഇങ്ങനെ ഉദിക്കുന്നു എന്നു ധ്യാനിച്ച് സൂക്ഷ്മശരീരത്തിലുള്ള ജീവൻ ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏവമ് ഉച്ഛൂനതാം തസ്മിന് ഭാവയംസ് തേജസഃ കണേ । അസത്യം സത്യസങ്കാശം ബ്രഹ്മാസ്തേ ജീവശബ്ദധൃത്
ഇങ്ങനെ പ്രകാശത്തിന്റെ കണത്തിന്റെ വ്യാപനം മനസ്സിൽ ആലോചിക്കുമ്പോൾ, സത്യമെന്നതുപോലെ തോന്നുന്ന അസത്യം എന്ന നിലയിൽ 'ജീവൻ' എന്ന പേരിൽ ബ്രഹ്മം നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്ഥം സ ജീവശബ്ദാര്ഥകലനാകുലതാം ഗതഃ । ആതിവാഹികദേഹാത്മാ ചിത്തദേഹാമ്ബരാകൃതിഃ
ഇങ്ങനെ, ജീവൻ എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാകുമ്പോൾ, അവൻ അതിവാഹികശരീരമായ മനസ്സിനെ തന്റെ വസ്ത്രംപോലെ ധരിച്ച്, അതിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു.
സ്വകല്പനാത ആകാരമ് അണ്ഡസംസ്ഥം പ്രപശ്യതി । കശ്ചിജ് ജലഗതം വേത്തി കശ്ചിത് സമ്രാട്സ്വരൂപിണമ്
സ്വന്തം ഭാവനയാൽ, അവൻ അണ്ഡത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു രൂപം കാണുന്നു; ചിലർ അതിനെ വെള്ളത്തിൽ കാണുന്നു, ചിലർ അതിനെ സർവ്വാധിപതിയായ രാജാവിന്റെ രൂപത്തിൽ കാണുന്നു.
ഭാവിബ്രഹ്മാണ്ഡകലനം പശ്യത്യ് അനുഭവത്യ് അപി । ആത്മഗര്ഭഗൃഹം ചിത്താദ് യഥാ സങ്കല്പിതാത്മകഃ
ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ സങ്കല്പം അവൻ കാണുകയും അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; മനസ്സിൽ സങ്കല്പിച്ച ആത്മാവിന്റെ ഗർഭഗൃഹം പോലെ തന്നെ.
ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യകലനാവേദനം സ തത് । ഭാവയഞ് ശബ്ദനിര്മാതാ ശബ്ദൈര് ബധ്നാതി കല്പിതൈഃ
ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തനം, വസ്തു എന്നിവയുടെ സങ്കല്പം അവൻ മനസ്സിൽ കാണുന്നു; ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ വാക്കുകളുടെ സ്രഷ്ടാവായി, സങ്കല്പിച്ച വാക്കുകൾകൊണ്ട് ബന്ധനം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ആതിവാഹികദേഹോ ഽസാവ് ഇത്യ് അസത്യേ ജഗദ്ഭ്രമേ । അസത്യ ഏവ കചതി സ്വപ്നേഷൂഡ്ഡയനം യഥാ
ഇത് അതീവാഹികദേഹം, അസത്യമായ ലോകഭ്രമയിൽ, സ്വപ്നത്തിൽ പറക്കുന്നപോലെ അസത്യത്തിൽ മാത്രം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഇത്യ് അനുദ്ഭൂത ഏവാസൌ സ്വയമ്ഭൂസ് സ്വയമ് ഉത്ഥിതഃ । ആതിവാഹികദേഹാത്മാ പ്രഭുര് ആദ്യഃ പ്രജാപതിഃ
ഇങ്ങനെ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഉദിച്ചില്ലെങ്കിലും, സ്വയം ജനിച്ചവനായി, അതീവാഹികദേഹമായ ആത്മാവായി, ആദിപ്രഭുവായി, സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ലാത്തത് യാഥാര്ത്ഥ്യത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിക്കുന്നു, എങ്ങനെ മനസ്സില് ചിന്തിച്ചാല് ചന്ദ്രന് ആകാശത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നുവോ അതുപോലെ. അതിനെ മനസ്സില് ദൃഢമായി ഭാവിച്ചാല്, ഒരേ വ്യക്തി കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നവനും ആയി ഇരട്ടരൂപത്തില് നിലകൊള്ളുന്നു; സ്വപ്നത്തില് അല്ലെങ്കില് തന്റെ മരണബോധത്തില് ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.