സുപ്രഭാ ജനയാമ് ആസ പുത്രാന് പഞ്ചാശതഃ പരാന് । സങ്ഘര്ഷാന് നാമ ദുര്ധര്ഷാന് ദുരാക്രോശാന് ബലീയസഃ
സുപ്രഭാ അമ്പടിയോളം അത്യുത്തമരായ മക്കളെ പ്രസവിച്ചു. അവരെ സങ്കര്ഷന്മാര് എന്നു വിളിച്ചു. അവര് അതിവിശാലശക്തിയുള്ളവരും ജയിക്കാനാവാത്തവരുമായിരുന്നു.
ഏവംവീര്യോ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ । ന രാമഗമനേ ബുദ്ധിം വിക്ലവാം കര്തുമ് അര്ഹസി
ഇത്രയും ശക്തിയും മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ള മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രന് ഇവിടെ ഉണ്ടല്ലോ. രാമന്റെ പുറപ്പെടലിനെക്കുറിച്ച് മനസ്സില് സംശയമോ ഭയമോ വരുത്തേണ്ടതില്ല.
അസ്മിന് മഹാസത്ത്വമയേ മുനീന്ദ്രേ സ്ഥിതേ സമീപേ പുരുഷസ് തു സാധുഃ । പ്രാപ്തേ ഽപി മൃത്യാവ് അമരത്വമ് ഏതി മാ ദീനതാം ഗച്ഛ യഥാ വിമൂഢഃ
ഇങ്ങനെ മഹാശക്തിയുള്ള ഈ മഹാമുനി സമീപത്തുണ്ടായിരിക്കുമ്പോള്, മരണം അടുത്താലും നല്ലവന് പോലും അമരത്വം നേടും. അതിനാല് ഭയപ്പെട്ട് മനസ്സു ദുർബലമാക്കേണ്ട.
തഥാ വസിഷ്ഠേ ബ്രുവതി രാജാ ദശരഥസ് സുതമ് । സമുത്സ്രഷ്ടുമനാ രാമമ് ആജുഹാവ സലക്ഷ്മണമ്
വസിഷ്ഠന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, തന്റെ മകനായ രാമനെ അയക്കാന് മനസ്സുറപ്പിച്ച ദശരഥന് രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും വിളിച്ചു.
പ്രതീഹാര മഹാബാഹും രാമം സത്യപരാക്രമമ് । സലക്ഷ്മണമ് അവിഘ്നേന മുന്യര്ഥം ശീഘ്രമ് ആനയ
ദ്വാരപാലകാ, മഹാബലശാലിയായും സത്യസന്ധനായും ഉള്ള രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും മുനിയുടെ കാര്യത്തിനായി തടസ്സമില്ലാതെ വേഗം കൊണ്ടുവരിക.
ഇതി രാജ്ഞാ വിസൃഷ്ടോ ഽസൌ ഗത്വാന്തഃപുരമന്ദിരമ് । മുഹൂര്തമാത്രേണാഗത്യ സമുവാച മഹീപതിമ്
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ദ്വാരപാലന് അകത്തുള്ള അരമനയിലേക്ക് പോയി, കുറച്ച് നേരംകൊണ്ട് തിരികെ വന്ന് രാജാവിനോട് വിവരം പറഞ്ഞു.
ദേവ ദോര്ദലിതാശേഷരിപോ രാമസ് സ്വമന്ദിരേ । വിമനാസ് സംസ്ഥിതോ രാത്രൌ ഷട്പദഃ കമലേ യഥാ
ദേവാ, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും കീഴടക്കിയ രാമൻ തന്റെ മന്ദിരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ താമസിക്കുന്ന തവളപ്പൂവിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന തേനീച്ചപോലെ, അവൻ മനസ്സിൽ വിഷാദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ആഗച്ഛാമി ക്ഷണേനേതി വക്തി ധ്യായതി ചൈകകഃ । ന കസ്യചിത് സ നികടേ സ്ഥാതുമ് ഇച്ഛതി ഖിന്നധീഃ
അവൻ 'ഞാൻ ഉടൻ വരാം' എന്നു പറയുന്നു, പിന്നെ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്നു ആലോചനയിൽ മുഴുകുന്നു. അവന്റെ മനസ്സ് ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, ആരോടും അടുത്ത് ഇരിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
ഇത്യ് ഉക്തേ തേന ഭൂപാലസ് തം രാമാനുചരം ജനമ് । സര്വമ് ആശ്വാസയാമ് ആസ പപ്രച്ഛ ച യഥാക്രമമ്
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ രാജാവ് രാമന്റെ അനുചരരെല്ലാവരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു, ശേഷം അവരെ ക്രമമായി ചോദ്യം ചെയ്തു.
കഥം കീദൃക് സ്ഥിതോ രാമ ഇതി പൃഷ്ടോ മഹീഭൃതാ । രാമഭൃത്യജനഃ ഖിന്നോ വാക്യമ് ആഹ മഹീപതിമ്
'രാമൻ എങ്ങനെയാണ്, എങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നു?' എന്ന് രാജാവ് ചോദിച്ചതിന്, രാമന്റെ ഭൃത്യൻ ദുഃഖിതനായി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു:
ദേഹയഷ്ടിമ് ഇമാം ദേവ ധാരയന്ത ഇമേ വയമ് । ഖിന്നാഃ ഖേദപരിമ്ലാനേ വിഭോ രാമേ സുതേ തവ
ദേവാ, നാം ഈ ശരീരം മാത്രം നിലനിർത്തിയാണ് ജീവിക്കുന്നത്. രാമൻ, നിങ്ങളുടെ മകനായ vibho, വിഷാദത്താൽ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ നാം എല്ലാവരും ദു:ഖിതരാണ്.
രാമോ രാജീവപത്ത്രാക്ഷോ യതഃ പ്രഭൃതി ചാഗതഃ । സവിപ്രസ് തീര്ഥയാത്രായാസ് തതഃ പ്രഭൃതി ദുര്മനാഃ
തവളപ്പൂവിന്റെ ഇലയെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള രാമൻ, സന്യാസിമാരോടൊപ്പം തീർത്ഥയാത്ര കഴിഞ്ഞ് വന്നതുമുതൽ, അവന്റെ മനസ്സ് വിഷമത്തിലാണ്.
യത്നപ്രാര്ഥനയാസ്മാകം നിജവ്യാപാരമ് ആഹ്നികമ് । സായമ് അമ്ലാനവദനഃ കരോതി ന കരോതി വാ
നാം എത്ര ശ്രമിച്ചാലും അപേക്ഷിച്ചാലും, വൈകുന്നേരം അവൻ തന്റെ ദിവസേന ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ മന്ദഹസത്തോടെ ചെയ്യാറില്ല, ചിലപ്പോഴൊക്കെ ചെയ്യുകയുമില്ല.
സ്നാനദേവാര്ചനാചാരപര്യന്തേ പരിഖേദവാന് । പ്രാര്ഥിതോ ഽപി ഹി നാ തൃപ്തേര് അശ്നാത്യ് അശനമ് ഈശ്വരഃ
കുളിച്ചും ദേവരെ പൂജിച്ചും ശരിയായ രീതിയിൽ പെരുമാറിയിട്ടും അവൻ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; എത്ര പ്രേരിപ്പിച്ചാലും, ഭോജനം തൃപ്തിക്ക് വേണ്ടി കഴിക്കാറില്ല, പ്രഭുവേ.
ലോലാന്തഃപുരനാരീഭിഃ കൃതദോലാഭിര് അങ്ഗനേ । ന ച ക്രീഡതി ലീലാഭിര് ധരാദ്ഭിര് ഇവ ചാതകഃ
അകത്തുള്ള സ്ത്രീകൾ അങ്കണത്തിൽ ഊഞ്ഞാലിൽ കയറ്റി കളിപ്പിച്ചാലും, അവൻ അവരോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നില്ല; ഭൂമിയിലെ ആനന്ദങ്ങൾ അവഗണിക്കുന്ന ചാതകപ്പക്ഷിയെപ്പോലെയാണ്.
മാണിക്യമുക്താസമ്പ്രോതാ കേയൂരകടകാവലീ । നാനന്ദയതി തം രാജന് ദ്യൌഃ പാതവിവശം യഥാ
മാണിക്യവും മുത്തുകളും പതിപ്പിച്ച കങ്കണങ്ങളും കൈവളകളും രാജാവേ, അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നില്ല; വീഴാൻ പോകുന്നവനു ആകാശം സന്തോഷം നൽകാത്തതുപോലെ.
ക്രീഡദ്വധൂവിലോലേഷു വഹത്കുസുമവായുഷു । ലതാവലയഗേഹേഷു ഭവത്യ് അതിവിഷാദവാന്
കളിയ്ക്കുന്ന, ചഞ്ചലമായ സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ, പൂക്കൾക്കുള്ളി വീശുന്ന കാറ്റിൽ, വള്ളികൾ ചുറ്റിയ മന്ദിരങ്ങളിൽ പോലും അവൻ അതീവ വിഷാദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
യദ് രമ്യമ് ഉചിതം സ്വാദു പേശലം ചിത്തഹാരി വാ । ബാഷ്പപൂരേക്ഷണ ഇവ തേനൈവ പരിഖിദ്യതേ
ഏതൊക്കെ മനോഹരവും അനുയോജ്യവും രുചികരവും മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായതാണോ, അവയിൽ അവൻ ക്ഷീണിച്ചു പോകുന്നു, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞവനുപോലെ.
കിമ് ഇമാ ദുഃഖദായിന്യഃ പ്രസ്ഫുരന്തി പുരോഗതാഃ । ഇതി നൃത്തവിലാസേഷു കാമിനീഃ പരിനിന്ദതി
നൃത്തവും ആനന്ദവും നടക്കുമ്പോൾ, 'ഈ ദു:ഖം മാത്രം തരുന്ന സ്ത്രീകൾ എനിക്ക് മുന്നിൽ എന്തിന് വരുന്നു?' എന്ന് അവൻ അവരെ കുറ്റം പറയുന്നു.
ഭോജനം ശയനം സ്നാനം വിലാസം പാനമ് ആസനമ് । ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ് ഇവ നാഭിനന്ദതി നിന്ദിതമ്
ഭക്ഷണം, കിടക്ക, കുളി, വിനോദം, പാനം, ഇരിപ്പ് — ഇവയെല്ലാം ഒരു പിതൃസ്തിതനുള്ള പ്രവൃത്തികൾ പോലെ കാണുന്നു; അവയിൽ അവൻ സന്തോഷിക്കുകയുമില്ല, കുറ്റം പറയുകയുമില്ല.
കിം സമ്പദാ കിം വിപദാ കിം ഗേഹേന കിമ് ഈഹിതൈഃ । സര്വമ് ഏവാസദ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ തൂഷ്ണീമ് ഏകോ ഽവതിഷ്ഠതേ
'സമ്പത്ത് എന്തിന്, ദു:ഖം എന്തിന്, വീട് എന്തിന്, ശ്രമങ്ങൾ എന്തിന്? എല്ലാം പൊള്ളയായതാണ്,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ ഒരുവൻ പോലെ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു.
നോദേതി പരിഹാസേഷു ന ഭോഗേഷു നിമജ്ജതി । ന ച തിഷ്ഠതി കാര്യേഷു മൌനമ് ഏവാവലമ്ബതേ
ചിരിയിൽ പങ്കുചേരുന്നില്ല, ആസ്വാദനങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നില്ല, ജോലികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല — അവൻ മൗനം മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു.
വിലോലാലകവല്ലര്യോ ഹേലാവലിതലോചനാഃ । നാനന്ദയന്തി തം നാര്യോ മൃഗ്യോ വനതരും യഥാ
കാറ്റിൽ വീശുന്ന മുടിയും കളിയോടു നോക്കുന്ന കണ്ണുകളും ഉള്ള സ്ത്രീകൾ അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കില്ല; കാട്ടിലെ മരം മൃഗങ്ങളെ ആകർഷിക്കാത്തതുപോലെ.
ഏകാന്തേഷു ദിഗന്തേഷു തീരേഷു വിപിനേഷു ച । രതിമ് ആയാത്യ് അരണ്യേഷു വിക്രീതവദ് അജന്തുഷു
ഒറ്റപ്പെട്ടിടങ്ങളിലും ദിശാന്തങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങളിലും കാടുകളിലും, അവൻ കാട്ടുമൃഗങ്ങളോടൊപ്പം സ്വജനങ്ങളോടുള്ളതുപോലെ സന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു.
വസ്ത്രപാനാശനാദാനപരാങ്മുഖതയാ തയാ । പരിവ്രാഡ്ധര്മിണാം രാജന് സോ ഽനുയാതി തപസ്വിനാമ്
രാജാവേ, വസ്ത്രം, കുടിവെള്ളം, ഭക്ഷണം, സ്വത്ത് എന്നിവയൊന്നിലും ആഗ്രഹമില്ലാതെ, ഭിക്ഷാടന ജീവിതം പിന്തുടർന്ന്, കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഏക ഏവ വസന് ദേശേ ജനശൂന്യേ ജനേശ്വര । ന ഹസത്യ് ഏകയാ ബുദ്ധ്യാ ന ഗായതി ന രോദിതി
ജനശൂന്യമായ ഒരു സ്ഥലത്ത് ഒറ്റയ്ക്ക് വസിച്ചു, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവൻ തന്റെ മനസ്സിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് ചിരിക്കുകയോ പാടുകയോ കരയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ബദ്ധപദ്മാസനശ് ശൂന്യമനാ വാമകരസ്ഥലേ । കപോലതലമ് ആദായ കേവലം പരിതിഷ്ഠതി
പാദ്മാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, മനസ്സ് ശൂന്യമായ അവൻ ഇടതുകൈയിൽ കന്യാവിരൽ ചുമത്തി, അവിടെ വെറുതെ ഇരിക്കുകയാണ്.
നാഭിമാനമ് ഉപാദത്തേ നാഭിവാഞ്ഛതി രാജതാമ് । നോദേതി നാസ്തമ് ആയാതി സുഖദുഃഖാനുവൃത്തിഷു
അവൻ അഹങ്കാരം സ്വീകരിക്കുകയുമില്ല, അധികാരം ആഗ്രഹിക്കുകയുമില്ല; സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ ഉയരുകയോ താഴുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.
ന വിദ്മഃ കിമ് അസൌ ജാതഃ കിം കരോതി കിമ് ഈഹതേ । കിം ധ്യായതി കിമ് ആയാതി കഥം കിമ് അനുധാവതി
അവൻ ജനിച്ചോ ഇല്ലയോ, എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്, എന്താണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, എന്താണ് ധ്യാനിക്കുന്നത്, എവിടേക്ക് പോകുന്നു, എങ്ങനെ എന്തിനാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത് — ഇതൊന്നും നമുക്ക് അറിയില്ല.
പ്രത്യഹം കൃശതാം യാതി പ്രത്യഹം യാതി പാണ്ഡുതാമ് । വിരാഗം പ്രത്യഹം യാതി ശരദന്ത ഇവ ദ്രുമഃ
പ്രതിദിനം അവൻ ക്ഷീണിച്ചു വരുന്നു, പ്രതിദിനം നിറം മങ്ങുന്നു; പ്രതിദിനം വിരാഗം വർധിക്കുന്നു, ശിശിരകാലം കഴിഞ്ഞ വൃക്ഷംപോലെ.