വ്യോമോത്പലേ കോശചക്രം വാഡവം തിമിരാര്ണവേ । ബ്രഹ്മാണ്ഡസദനേ ദീപോ വൃക്ഷോ ദിനഫലാവലേഃ
ആകാശത്തിലെ കമലപുഷ്പങ്ങളുടെ ചക്രം, ഇരുണ്ട സമുദ്രത്തില് ദഹനശക്തി, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ ഒരു വിളക്ക്, പകലിന്റെ ഫലങ്ങള് കായുന്ന ഒരു വൃക്ഷം.
രസായനഹ്രദാകാരമ് ഇന്ദുത്വം വദനം ദിവഃ । നിശാനിശാചരീഹാസോ വികാസോ രജനീദിശാമ്
അമൃതം നിറഞ്ഞ തടാകംപോലെയുള്ള രൂപം ധരിച്ച ചന്ദ്രന് ആകാശത്തിന്റെ മുഖമാണ്; രാത്രി, രാത്രിയില് സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവിയുടെ വിരിയുന്ന പുഞ്ചിരിയും, രാത്രിയുടെ ദിക്കുകളുടെ വിരിയലുമാണ്.
ജഗല്ലാവണ്യലക്ഷ്മീനാം സര്വാസാമ് ഉപമാസ്പദമ് । രജനീരോഹിണീനാരീകൈരവാണാം പരം പ്രിയമ്
ലോകത്തിലെ സൌന്ദര്യത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും മാതൃകയായത്, രാത്രിക്കും രോഹിണിക്കും സ്ത്രീകൾക്കും രാത്രിയിൽ വിരിയുന്ന കല്ലരിക്കൊന്നിപ്പൂക്കൾക്കും അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ടതുമാണ്.
നേത്രവൃന്ദം ഖശക്രസ്യ ദ്യുലതാപുഷ്പജാലകമ് । സ്വര്ഗൌകോമഷകവ്യൂഹം താരകാപടലം പൃഥു
ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രങ്ങൾ ആകാശത്തിന്റെ കണ്ണുകളുടെ കൂട്ടമാണ്; അതു ദിവ്യവള്ളിപ്പൂക്കളുടെ വലപോലെയും സ്വർഗ്ഗത്തിലെ സ്നിഗ്ധമായ കീടങ്ങളുടെ കൂട്ടംപോലെയും, വിശാലമായ നക്ഷത്രസമൂഹംപോലെയും കാണാം.
വണിങ്മാര്ഗേ വണിഗ്ഘസ്തതലതോലനദോലിതമ് । രത്നത്വം ജലകല്ലോലഹസ്താന്ദോലിതമ് അബ്ധിഭിഃ
വ്യാപാരിയുടെ വഴി കടക്കുമ്പോൾ വ്യാപാരിയുടെ കൈ അതിനെ തൂക്കിയും ആടിച്ചും നോക്കുന്നു; സമുദ്രത്തിൽ വെള്ളത്തിന്റെ തിരകൾ അതിനെ രത്നംപോലെ ആടിച്ചുകളിക്കുന്നു.
അബ്ദാബ്ധൌ ശഫരാവര്തമ് അബ്ദാഗേ മഞ്ജരീഗണഃ । അബ്ദാദ്രൌ ദാവദഹനോ വൈദ്യുതം ദ്യോതനം തരൌ
സമുദ്രത്തിൽ അത് ചെറുമീനുകളുടെ ചുഴലിയാണ്; നദിയിൽ പൂക്കളുടെ കൂട്ടം; പർവ്വതത്തിൽ കാടുതീ; മരത്തിൽ മിന്നലിന്റെ പ്രകാശം.
ദാരുദാരുണദുര്വാരം ദീപ്തം ജ്വലനചാലനമ് । യജ്ഞാഗ്നിദാഹകല്പാന്തവിസ്ഫോടകഠിനാരവമ്
അടക്കാനാവാത്ത ഭയങ്കരമായ തീക്കൊളി, കനലായി കത്തിയും ചുറ്റിയും, യജ്ഞാഗ്നി കല്യാണം അവസാനിക്കുമ്പോള് ഉണ്ടാകുന്ന വലിയ ശബ്ദംപോലെയുള്ള ഭീഷണമായ ഒരു ഗർജ്ജനവുമുണ്ട്.
കചത്കാഞ്ചനമാണിക്യമുക്താമണിമയം മഹഃ । തമസ്താം നീതമ് ആക്ഷിപ്യ പാണ്ഡിത്യമ് ഇവ പാമരൈഃ
പൊന്നും മാണിക്യവും മുത്തും രത്നങ്ങളും നിറഞ്ഞ പ്രകാശം, അജ്ഞാനികൾ പണ്ഡിതന്റെ അറിവ് പിടിച്ചുപറിക്കുമ്പോലെ, ഇരുണ്ടതിലേക്കു കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു.
വിശ്രാന്തം സ്തനതുങ്ഗേഷു മുക്താഹാരതയാ മയാ । അസുരോരഗഗന്ധര്വനരനായകയോഷിതാമ്
അസുരന്മാരുടെയും പാമ്പുകളുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും മനുഷ്യാധിപന്മാരുടെയും ഭാര്യമാരുടെ ഉയർന്ന മുലകളിൽ, മുത്ത് മാലയായി വിശ്രമിക്കുന്നതിനെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
പാദാഹതിശതം മാര്ഗേ തിലകത്വം വധൂമുഖേ । ഖദ്യോതേന മയാ ലബ്ധം പശ്യാവസ്ഥാസു ചാപലമ്
വഴിയിലൂടെ നൂറു കാൽവെയ്പ്പുകൾ അതിനെ വധുവിന്റെ മുഖത്തിലെ തിലകമാക്കുന്നു; ഒരുപാട് അവസ്ഥകളിൽ അതിന്റെ ചഞ്ചലതയെ ഞാൻ കാട്യോതനിലൂടെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ക്വചിദ് വിദ്യുത്തയാഭ്രേഷു ശഫര്യേവാര്ണവേഷ്വ് ഇഹ । ഖസ്ഥേഷു വിഹൃതം ചാരു വാര്യാവര്തവിരാവിഷു
ഒരിടത്ത്, മേഘങ്ങളിൽ മിന്നുന്ന മിന്നൽപോലെയും സമുദ്രത്തിൽ നീന്തുന്ന ചെറുമീനുപോലെയും, ആകാശത്ത് മനോഹരമായി സഞ്ചരിച്ച് വെള്ളച്ചുഴികളിൽ കളിയാടുന്നതുപോലെയാണ്.
ക്വചിദ് ദീപതയാ നീപകലികാകോമലാങ്ഗയാ । അന്തḫപുരേഷു കാന്താനാം സുരതാലോകനം കൃതമ്
മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത്, വിളക്കിന്റെ പ്രകാശത്തിലും യൗവനത്തിൻറെ സൌമ്യമായ ശരീരത്തിലും, പ്രിയതമരുടെ അകത്തളങ്ങളിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്ന കാഴ്ച വെളിപ്പെടുന്നു.
ക്വചിത് കജ്ജലജാലസ്യ ജ്വാലാത്വേന കചാകൃതേഃ । ഖേ ഽന്തര് നിലീനം കൂര്മാങ്ഗസങ്ഘേനേവ സ്വകോടരേ
ചിലപ്പോഴോ, കജലത്തിന്റെ കൂമ്പാരത്തിൽ, മുടിയണിയുടെ ജ്വാലപോലെയും, ആകാശത്തിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയും, തങ്ങളുടെ തുരുത്തിലൊളിച്ചിരിക്കുന്ന ആമകളുടെ കൂട്ടംപോലെയാണ്.
കല്പാന്തേഷു ക്വചിത് സര്വജഗദ്ഗ്രാസഘനശ്രമാത് । ഖേ കജ്ജലാസിതേ ലീനം രുദ്ധേ ഽഭ്ര ഇവ വിദ്യുതാ
യുഗാന്തത്തിൽ, മുഴുവൻ ലോകം വിഴുങ്ങാനുള്ള കഠിനശ്രമത്തിൽ തളർന്ന്, ആകാശത്തിലെ ഇരുണ്ട കറുപ്പിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതും, മേഘം മറച്ച മിന്നൽപോലെയാണ്.
ക്വചിദ് ആകല്പമ് ആപീയ വഡവാഗ്നിതയാ ജലമ് । ജഗത്സു ഗഗനേനേവ ന തൃപ്തം ജലരാശിഷു
ഒരിടത്ത്, വടവാഗ്നിയായി എല്ലാ വെള്ളവും കുടിച്ചിട്ടും, ആകാശം സമുദ്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകങ്ങളിൽ പോലും വെള്ളത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയിൽ തൃപ്തിയാകുന്നില്ല.
ക്വചിദ് ഉല്മുകദന്തേന മയാ ജ്വാലാഭുജാത്മനാ । വിലോലധൂമാവര്തോഗ്രകുന്തലേനാകുലൌജസാ
മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത്, ജ്വാലപോലെയുള്ള പല്ലുകളും തീപോലെയുള്ള സ്വഭാവവുംകൊണ്ട്, ഞാൻ കനത്ത ഊർജ്ജത്തോടെ കറുത്ത പുകയും കുരുക്കിയ രോമവുംകൊണ്ട് ഉലഞ്ഞ് കുലുങ്ങുന്നു.
പുരപല്വലവാഹേഷു കവലീകൃതജന്തുനാ । കൃതാഷ് ടകാരാẖ കാഷ്ഠാദിപദാര്ഥാസ്വാദനോദിതാഃ
നഗരത്തിലെ ചതുപ്പുകളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന കുഴികളിൽ ജീവികളെ വിഴുങ്ങിയവൻ, മരവും മറ്റും രുചിച്ചപ്പോൾ 'ട' എന്ന ശബ്ദങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നു.
ഹതേന ശസ്ത്രപാഷാണൈര് അയḫപിണ്ഡാദിവാസിനാ । ഹന്തൃദാഹാര്ഥമ് ഉദ്ഗീര്ണാẖ കണാẖ കോപലവാẖ ക്വചിത്
ശസ്ത്രം, കല്ല്, അല്ലെങ്കിൽ ഇരുമ്പ് കഷണം പോലെയുള്ളതിൽ താമസിക്കുന്നവൻ അടിച്ചിട്ടു, കൊന്നവനെ കത്തിക്കാൻ കോപത്തിന്റെ ചിന്തകൾ പോലെ ചിലപ്പോൾ ചിതറുന്ന കണങ്ങൾ പുറത്ത് വിടപ്പെടുന്നു.
ക്വചിന് മഹാശിലാകോശേ പാഷാണമണിനാ മയാ । സമസ്തഭൂതാദൃശ്യേന സ്ഥിതം യുഗശതാന്യ് അപി
ഒരു വലിയ പാറക്കൊട്ടാരത്തിനുള്ളിൽ, പാറക്കല്ലിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു രത്നംപോലെ, ഞാൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും കാണപ്പെടാതെ നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കാലം അവിടെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
മുനേ തസ്യാമ് അവസ്ഥായാമ് അനുഭൂതം ത്വയാ സുഖമ് । ഉത ദുẖഖമ് ഇതി ബ്രൂഹി ബോധായ മമ മാനദ
മഹർഷേ, ആ അവസ്ഥയിൽ നിന്നു നിന്നു സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ അനുഭവിച്ചോ? എന്റെ മനസ്സിലാക്കലിനായി അതു പറഞ്ഞുതരണമേ, മാന്യനേ.
യഥാ യാതി നരസ് സുപ്തോ ജഡതാം ചേതനോ ഽപി സന് । ചിദ്വ്യോമ ഗച്ഛദ് ദൃശ്യത്വം തഥാ ജാഡ്യം പ്രചേതതി
ഒരു മനുഷ്യൻ ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ഉറക്കത്തിൽ മന്ദതയിലേക്കു കടക്കുന്നതുപോലെ, ചൈതന്യം ബോധത്തിന്റെ ആകാശത്തിലേക്കു നീങ്ങുമ്പോൾ അപ്രകാരം മന്ദതയും പ്രകടമാകുന്നു.
ആത്മാനം ചേതതി ബ്രഹ്മ പൃഥ്വ്യാദീവ യദാ തദാ । സുപ്തം ജഡമ് ഇവാസ്തേ ഽന്തസ് സ്യാദ് അസ്യ ന തദ് അന്യഥാ
ആത്മാവ് ഭൂമി മുതലായവയെപ്പോലെ തന്നെ ബ്രഹ്മമായി താനെ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അത് അകത്തേക്ക് ഉറങ്ങുന്നവനും ജഡനുമായവനായി നിലകൊള്ളുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ അങ്ങനെ അല്ല.
വസ്തുതസ് ത്വ് അസ്യ ഖോര്വ്യാദി നാസദ്രൂപം ന സന്മയമ് । ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യമ് ഇവാഭാതി ബ്രഹ്മൈവൈതത് സമം സ്ഥിതമ്
സത്യത്തിൽ ഇതിന് ആകാശം, ഭൂമി തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും, ഇല്ലാതിരിപ്പും അല്ല; അതു ദൃക്-ദൃശ്യമായി തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, എല്ലായിടത്തും സമമായി നിലകൊള്ളുന്ന ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്.
ഏതത് സത്യം പരിജ്ഞാനം യസ്യോത്പന്നമ് അഖണ്ഡിതമ് । ന തസ്യ പഞ്ചഭൂതാനി ന ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യവിഭ്രമഃ
ഇതാണ് യഥാർത്ഥവും പൂർണ്ണവുമായ അറിവ്; ആരിൽ ഇത് ഉണർന്നോ, അവനു അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളും ദൃക്-ദൃശ്യമായ ഭ്രമവും ഇല്ല.
തദാ മയൈവം ശുദ്ധേന തത് കൃതം ബ്രഹ്മരൂപിണാ । ബ്രഹ്മരൂപാദ് ഋതേ കിഞ്ചിദ് ഏതത് കര്തും ന യുജ്യതേ
അപ്പോൾ ഞാൻ, ശുദ്ധനും ബ്രഹ്മസ്വരൂപിയുമായവൻ, അതെല്ലാം ചെയ്തു; ബ്രഹ്മസ്വരൂപം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
യദാ സര്വമ് ഇദം ദൃശ്യം ജ്ഞാതം ബ്രഹ്മ നിരാമയമ് । തദാ ബ്രഹ്മപദസ്ഥേന മയാത്മൈവൈവമ് ഈക്ഷിതഃ
എല്ലാം ബ്രഹ്മം, രോഗമില്ലാത്തതെന്ന് അറിയുമ്പോൾ, ബ്രഹ്മപദത്തിൽ നിലകൊണ്ട ഞാൻ, എന്റെ ആത്മാവിനെ ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് കണ്ടത്.
യദാ പുനര് അഹം പഞ്ചഭൂതാനീത്യ് ഏവ ഭാവയന് । ഭവാമി ജഡ ഏവാഹം തദാ ചേതാമി കിം കില
എനിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും 'ഞാൻ ഈ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളാണ്' എന്ന ചിന്ത മാത്രം മനസ്സിൽ നിറയുമ്പോൾ, ഞാൻ ഒരു ജഡമായിത്തീരുന്നു; അപ്പോൾ എനിക്ക് എന്ത് അറിയാനാകും?
സുപ്തോ ഽസ്മീതി ദൃഢം ഭാവം ബുദ്ധവാംശ് ചേതനോ ഽപി സന് । നൈദ്രമ് ഏവൈത്യ് അലം ജാഡ്യം ന സ ചേതതി കിഞ്ചന
'ഞാൻ ഉറങ്ങുന്നു' എന്ന ഉറച്ച ധാരണയോടെ ഒരാൾ ബോധവാനായിരിക്കുമ്പോഴും, അവൻ ഉറക്കം അനുഭവിക്കുന്നില്ല; പകരം, അവൻ വെറും ജഡനായി, ഒന്നും അറിയാതെ ഇരിക്കുന്നു.
യസ് തു പ്രജ്ഞാപ്രബുദ്ധാത്മാ ദേഹസ് തസ്യാധിഭൌതികഃ । ശാമ്യത്യ് ഉദേതി വിമലോ ബോധാത്മൈവാതിവാഹികഃ
ആർക്കും ജ്ഞാനത്തിൽ ഉണർന്ന ആത്മാവുണ്ടോ, അവന്റെ ശരീരം ഭൗതികമായിരിക്കും; പക്ഷേ, അത് ശാന്തവും നിർമ്മലവുമാകുന്നു, അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ബോധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മശരീരമായിരിക്കും.
ആതിവാഹികദേഹേന തേന ബോധാത്മനാണുനാ । ബൃഹതാ വാ യഥാകാമം നിര്വാണാത്മാ സ തിഷ്ഠതേ
അവൻ ആ ബോധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിൽ, അതു ചെറുതായാലും വലിയതായാലും, തന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം, മോക്ഷത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.