തത് സൂര്യാദിവിജൃമ്ഭാഭിര് ബീജമ് ആലോകശാഖിനഃ । തസ്മാദ് രൂപവിഭേദേന സംസാരഃ പ്രസരിഷ്യതി
സൂര്യനും മറ്റു പ്രകാശമുള്ള വസ്തുക്കളും വ്യാപിക്കുന്നതിലൂടെ, പ്രകാശം ശാഖകളായ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്ത് അതാണ്. അതിൽ നിന്നാണ് ഈ ലോകം പലവിധ രൂപങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ചു പോകുന്നത്.
ഭവച് ചതുര്ണാമ് അവതസ് തതസ് സത ഇവാസതഃ । സ്വദനം തസ്യ സങ്ഘസ്യ രസതന്മാത്രമ് ഉച്യതേ
നാലുവിധമായ ഘടകങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പിൽ നിന്നു, സത്യം അസത്യം എന്നിവയിൽ നിന്നുപോലെ, ആ കൂട്ടത്തിന്റെ രുചി അതിന്റെ സൂക്ഷ്മഘടകം എന്നാണു പറയുന്നത്.
ഭാവിവാരിവിലാസാത്മ തദ് ബീജം രസശാഖിനഃ । അന്യോഽന്യാസ്വദനേനാസ്മാത് സംസാരഃ പ്രസരിഷ്യതി
ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ കളിയാണത്, രുചിയുടെ വൃക്ഷത്തിന് വിത്ത്. പരസ്പരം രുചി അനുഭവിക്കുന്നതിലൂടെ, ഈ ലോകം അതിൽ നിന്ന് വ്യാപിക്കുന്നു.
ഭവിഷ്യദ്ഗന്ധസങ്കല്പനാമാസൌ കലനാത്മകാ । സങ്കല്പാത്മാ സസൌഗന്ധതന്മാത്രത്വം പ്രയച്ഛതി
ഭാവിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സുഗന്ധത്തിന്റെ ധാരണ, കല്പനയുടെ സ്വഭാവമുള്ളതാണ്. കല്പന തന്നെയാണ് സുഗന്ധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മഘടകവും അതിന്റെ ഗുണങ്ങളും നൽകുന്നത്.
ഭാവിഭൂഗോലകത്വേന ബീജമ് ആകൃതിശാഖിനഃ । സര്വാധാരാത്മനസ് തസ്മാത് സംസാരഃ പ്രസരിഷ്യതി
ഭാവിയിലെ ലോകഗോളത്തിന്റെ സാധ്യതയായി, ആകൃതികളുടെ വൃക്ഷം വിത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, എല്ലാറ്റിനും ആധാരമായതിൽ നിന്ന് ഈ സാംസാരിക ചക്രം വ്യാപിക്കുന്നു.
ചിതാ വിഭാവ്യമാനാനി തന്മാത്രാണി പരസ്പരമ് । സ്വയം പരിണതാന്യ് അന്തര് അമ്ബുനീവ നിരന്തരമ്
ചൈതന്യത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങൾ പരസ്പരം തുടർച്ചയായി മാറുന്നു, വെള്ളം സ്വയം മാറുന്നതുപോലെ.
തഥൈതാനി വിമിശ്രാണി വിവിക്താനി പുനര് യഥാ । ന ശുദ്ധാന്യ് ഉപലഭ്യന്തേ സര്വനാശാന്തമ് ഏവ ഹി
ഇങ്ങനെ ഈ കലർന്നതും വേറിട്ടതുമായ ഘടകങ്ങൾ വീണ്ടും ശുദ്ധമായി ലഭിക്കാറില്ല, എല്ലാം പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചാൽ മാത്രമേ അതുണ്ടാകൂ.
സംവിത്തിമാത്രരൂപാണി സ്ഥിതാനി ഗഗനോദരേ । ഭവന്തി വടജാലാനി യഥാ ബീജകണാന്തരേ
വ്യോമത്തിന്റെ ഉൾവശത്ത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവ, വിത്തിന്റെ ചെറിയ ഇടയിൽ വടവൃക്ഷക്കൂട്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ ആകുന്നു.
പ്രസവം പരിപശ്യന്തി ശതശാഖം സ്ഫുരന്തി ച । പരമാണ്വന്തരേ മാന്തി ക്ഷണാത് കല്പീഭവന്തി ച
അവർ സൃഷ്ടിയുടെ പ്രവാഹം കാണുന്നു, നൂറുകണക്കിന് ശാഖകളായി പടരുന്നു, അണുക്കളായി ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് യുക്തമായ ഒരു കാലഘട്ടംപോലെ വലുതായി മാറുന്നു.
വിവര്തമ് ഏവ ധാവന്തി നിര്വിവര്താനി സന്തി ച । ചിദ്വേദിതാനി സര്വാണി ക്ഷണാത് പിണ്ഡീഭവന്തി ഹി
അവയൊക്കെ മാറ്റങ്ങളായി സഞ്ചരിക്കുന്നു, ചിലത് മാറ്റമില്ലാതെ തന്നെ ഇരിക്കുന്നു; എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന് അറിയപ്പെടുന്നതാണ്, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അവ ഒറ്റയടിയായി ചുരുങ്ങിപ്പോകുന്നു.
തന്മാത്രഗണമ് ഏതത് സാ സ്വസങ്കല്പാത്മകം ചിതിഃ । വേദനാവസരേ ഽണ്വൌഘമ് അനാകാരൈവ പശ്യതി
ഈ സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടം അതേ ചൈതന്യമാണ്, അതിന്റെ സ്വന്തം ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ളത്; അനുഭവത്തിന്റെ സമയത്ത്, അതു അനേകം അണുക്കളെ കാണുന്നു, എന്നാൽ അതിന് സ്വരൂപമില്ല.
ബീജം ജഗത്സു നനു പഞ്ചകമാത്രമ് അസ്യ ബീജം പരാ വ്യവഹിതാ ചിതിശക്തിര് ആദ്യാ । തജ്ജം തദ് ഏവ ഭവതീതി സദാനുഭൂതം ചിന്മാത്രമ് ഏകമ് അജമ് ആദ്യമ് അതോ ജഗച്ഛ്രീഃ
ലോകങ്ങളിലെ വിത്ത് ഈ അഞ്ചു സൂക്ഷ്മഭൂതങ്ങളാണ്; അതിന്റെ പരമകാരണം അകലെ നിലകൊള്ളുന്ന പ്രഥമമായ ചൈതന്യശക്തിയാണ്. അതിൽ നിന്നു ഉയരുന്നതെല്ലാം എപ്പോഴും ഒരേ, ജനനം ഇല്ലാത്ത, ആദിയായ ചൈതന്യമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു; അതിൽ നിന്നാണ് ലോകത്തിന്റെ മഹിമ ഉദിക്കുന്നത്.
പരമേ ബ്രഹ്മണി സ്ഫാരേ സമേ സമസമസ്ഥിതൌ । അനുത്പന്നനഭസ്തേജസ്തമസ്സത്താദികാത്മനി
പരമമായ, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മത്തിൽ, എല്ലാം സമമായും ഒരുപോലെയും നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ ആകാശം, അഗ്നി, ഇരുണ്ടത, സത്ത്വം തുടങ്ങിയവ ഒന്നും ഉദയിക്കുന്നില്ല.
പൂര്വം ചേത്യത്വകലനം സ്വചേത്യാംശസ്യ ചേതനാത് । ഉദേതി ചിത്ത്വകലനം ചിതിശക്തിത്വചേതനാത്
ആദ്യമായി, മനസ്സിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധത്തിൽ നിന്ന് 'ഇത് ഒരു വസ്തുവാണ്' എന്ന ധാരണ ഉയരുന്നു. പിന്നെ, അതു ബോധത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ നിന്ന് 'ഇത് മനസ്സാണ്' എന്ന ധാരണയും ഉദയിക്കുന്നു.
തതോ ജീവത്വകലനം ചേത്യസമ്പോഷചേതനാത് । തതോ ഽഹമ്ഭാവകലനം ചേത്യൈകപരതാവശാത്
അതിനുശേഷം, മനസ്സിൽ ഉണ്ടായ ധാരണകൾക്ക് ശക്തി ലഭിച്ചതിനാൽ 'ഇത് ജീവൻ' എന്ന ധാരണ വരുന്നു. പിന്നെ, മനസ്സിൽ മാത്രം മുഴുവൻ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചതിനാൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉദയിക്കുന്നു.
തതോ ബുദ്ധിത്വകലനമ് അഹന്താപരിണാമതഃ । ഏതദ് ഏവ മനസ്താദിശബ്ദതന്മാത്രകാദിമത്
അതിന്റെ ഫലമായി, 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം മാറി ബുദ്ധി എന്ന ധാരണ രൂപംകൊള്ളുന്നു. ഇതാണ് മനസ്സ് തുടങ്ങിയ പേരുകളും സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങളും അവയുടെ ഫലങ്ങളും ഉള്ളത്.
ഔച്ഛൂന്യാദ് അന്യതന്മാത്രഭാവനാദ് ഭൂതരൂപിണഃ । അയമ് ഇത്ഥം മഹാഗുല്മോ ജഗദാദിര് വിലോക്യതേ
ശൂന്യതയുടെ അഭാവവും, മറ്റുള്ള സൂക്ഷ്മ ഘടകങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തനവും കൊണ്ടാണ് ഭൂതങ്ങളുടെ രൂപങ്ങൾ ഉദിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ, ഈ മഹാ കാടുപോലെയുള്ള ലോകത്തിന്റെ ആദി കാണപ്പെടുന്നു.
ഝഗിത്യ് ഏവ ക്രമേണേതി സ്വപ്നേ പുരമ് ഇവാകൃതമ് । മഹാകാശമഹാടവ്യാമ് ഉദ്ഭൂയോദ്ഭൂയ നശ്യതാമ്
ഒരു സ്വപ്നനഗരം പോലെ, അതിവേഗത്തിൽ ഒന്നിന് ശേഷം ഒന്നായി, ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതയിലും വലിയ കാട്ടിലും, ഈ ലോകം വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ജഗത്കരഞ്ജകുഞ്ജാനാം ബീജമ് ഏതദ് അവാപജമ് । നാപേക്ഷതേ കിഞ്ചിദ് അപി ക്ഷിതിവാര്യനിലാദികമ്
ലോകത്തിലെ കുഞ്ചുകളും കാനനങ്ങളും ഉദിക്കുന്നതിന്റെ വിത്ത് ചൈതന്യത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; ഇതിന് ഭൂമി, വെള്ളം, കാറ്റ് മുതലായവ ഒന്നും ആവശ്യമില്ല.
ഏതച് ചിദാത്മകം പശ്ചാത് കിലോര്വ്യാദി കരിഷ്യതി । സ്വപ്നസംവിത്പുരമ് ഇവ ചിന്മാത്രാത്മകമ് ഏവ തത്
ഇത് ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളതുകൊണ്ടാണ്, പിന്നീട് ഭൂമിയും മറ്റും സൃഷ്ടിക്കുക. സ്വപ്നത്തിലെ നഗരം ശുദ്ധമായ ചൈതന്യത്തിൽ നിന്നു മാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; അതുപോലെയാണ് ഇതും.
ജഗദാദ്യങ്കുരം യത്രതത്രസ്ഥമ് അപി മുഞ്ചതി । ജഗതഃ പഞ്ചകം ബീജം പഞ്ചകസ്യ ചിദ് അവ്യയാ
എവിടെയായാലും, അതു ലോകത്തിന്റെ മുള ചിതറിക്കുന്നു; ലോകത്തിന്റെ വിത്ത് അഞ്ചാണ്, ആ അഞ്ചിന്റെ വിത്ത് അക്ഷയമായ ചൈതന്യമാണ്.
യദ് ബീജം തത് ഫലം വിദ്ധി തസ്മാദ് ബ്രഹ്മമയം ജഗത് । ഏവമ് ഏഷ മഹാകാശേ സര്ഗാദൌ പഞ്ചകോ ഗണഃ
വിത്ത് എങ്ങനെയാണോ, ഫലം അങ്ങനെ തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; അതുകൊണ്ട് ലോകം ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ളതാണു. ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളും മഹാവ്യോമത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു.
ചിച്ഛക്ത്യാകാശഭൂതാത്മാ കല്പിതോ ഽസ്തി ന വാസ്തവഃ । അനേനോച്ഛൂനതാമ് ഏത്യ യദ് അപീദം വിതന്യതേ
ചൈതന്യവും ആകാശവും ഭൂതങ്ങളുമടങ്ങിയ ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇവിടെയുള്ളതൊക്കെയും വ്യാപിക്കുന്നു.
തദ് അപ്യ് ആകാശരൂപാത്മ കലനാത്മ ന സന്മയമ് । ന ക്വചിന് നാമ തത് സിദ്ധം യദ് അസിദ്ധേന സാധ്യതേ
അത് പോലും ആകാശസ്വഭാവവും ചിന്തയുടെ രൂപവും ഉള്ളതുകൊണ്ട് സത്യസങ്കല്പമല്ല; സ്വയം അസ്ഥിരമായതുകൊണ്ട് അതിൽ നിന്ന് യാതൊന്നും ഉറപ്പുവരുത്താനാവില്ല.
ഖരൂപം യദ് വികല്പാത്മ കഥം തത് സത്യതാമ് ഇയാത് । അഥ ചേത് പഞ്ചകം ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മാത്മകതയാ തയാ
ശൂന്യവും മനസ്സിലെ ഭാവനയും മാത്രമായതെന്തുകൊണ്ട് യാഥാർത്ഥ്യമാകുമെന്നു പറയാം? പക്ഷേ, ആ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ ബ്രഹ്മസ്വഭാവമുള്ളതാണെങ്കിൽ, അതിന്റെ ബ്രഹ്മത്വം കൊണ്ടു—
തത് പഞ്ചകവിധിപ്രൌഢോ ബ്രഹ്മൈവ ത്രിജഗദ്ഭ്രമഃ । യഥാ സ്ഫുരതി സര്ഗാദാവ് ഏഷ പഞ്ചകസമ്ഭവഃ
അഞ്ചു വിധിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പൂർണ്ണതയിലേക്കുയർന്ന ആ അഞ്ചു ഘടകങ്ങൾ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്—മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും കാണുന്ന ഭ്രമം. സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ എങ്ങനെ അതു തെളിഞ്ഞു വരുന്നു, അതുപോലെ ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളും ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
തഥൈവാദ്യേഹ ഭൂതത്വേ യാതി കാരണതാം സ്വയമ് । ഏവം ന ജായതേ കിഞ്ചിജ് ജഗജ് ജാതം ച ലക്ഷ്യതേ
അതു പോലെ തന്നെ, സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ തന്നെ, അതു സ്വയം ഘടകങ്ങളായി മാറി കാരണമാകുന്നു. ഈ വിധത്തിൽ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ജനിക്കുന്നില്ല, എന്നിരുന്നാലും ലോകം ജനിച്ചതു പോലെ തോന്നുന്നു.
സ്വപ്നസങ്കല്പപുരവദ് അസത് സദ് അനുഭൂയതേ । ബ്രഹ്മാകാശഃ പരാകാശോ ജീവാകാശത്വമ് ആത്മനി
സ്വപ്നനഗരം പോലെയും ഭാവനയിൽ കാണുന്ന നഗരത്തെപ്പോലെയും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു അനുഭവപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ആകാശവും പുറം ആകാശവും ജീവന്റെ ആകാശവും എല്ലാം സ്വയം ഉള്ളിലാണു.
ഇതി വേത്ത്യ് അവദാതാത്മാ പൃഥ്വ്യാദീനാമ് അസമ്ഭവാത് । ഇത്യ് ഏഷ ജീവഃ കഥിതോ വ്യോമ്നി ഖാത്മാ യഥോദിതഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സു പാവനമായവന് ഭൂമി മുതലായ ഘടകങ്ങള് യഥാര്ത്ഥത്തില് ഉണ്ടാകുന്നില്ലെന്നു മനസ്സിലാകും. അതുപോലെ, വ്യക്തിജീവന് ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഉണ്ടെന്നു മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.
ജീവാകാശസ് ത്വ് ഇമം ദേഹം യഥാ വിന്ദതി തച് ഛൃണു । ജീവാകാശഃ ഖമ് ഏവാസൌ തസ്മിംസ് തു പരമാമ്ബരേ
ഇപ്പോള് ആകാശംപോലെയുള്ള ആത്മാവ് ഈ ശരീരം എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കുന്നു എന്നു കേള്ക്കൂ. ആ ആത്മാവിന് ആകാശസ്വഭാവം തന്നെയാണ്; അതു പരമമായ വിശാലതയില് നിലകൊള്ളുന്നു.