ക്വചിച് ചപലസാമന്തകൃതലുണ്ഠനമണ്ഡലമ് । ക്വചിദ് ഉദ്ദാമദൌരാത്മ്യരക്ഷḫപൈശാചമണ്ഡലമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ ചഞ്ചലനായ ദേശാധിപതികൾ കവർച്ച നടത്തുന്ന പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്; മറ്റിടങ്ങളിൽ ക്രൂരവും ദുഷ്ടവുമായ ഭൂതങ്ങളും പിശാചുകളും അഴിഞ്ഞാടുന്ന പ്രദേശങ്ങളുണ്ട്.
ക്വചിജ് ജലാശയോല്ലാസവേല്ലനോത്പുലകാങ്ഗകമ് । കന്ദരോദരനിഷ്ക്രാന്തവാതവേല്ലിതവാരിദമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ തടാകങ്ങൾ നിറഞ്ഞൊഴുകുമ്പോൾ ജീവികളുടെ ശരീരങ്ങൾ ആവേശത്തോടെ വിറയ്ക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ മലകളുടെ ഗുഹകളിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വരുന്ന കാറ്റിൽ മേഘങ്ങൾ ഇളകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സംവിദ്ബോധോന്നമത്സ്വാങ്ഗകോശോത്ഥാങ്കുരലോമകമ് । വാരിവാരണവിക്ഷോഭനതോന്നതലസത്തലമ്
അവിടെ ആത്മബോധം ഉണരുമ്പോള് ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങള് കൂന്തുപോലെ നില്ക്കുന്നു; വെള്ളത്തില് കളിക്കുന്ന കരടികള് ഭൂമിയുടെ മേല്വശം ഉയര്ത്തുന്ന പോലെ കാണാം.
സശൃങ്ഗഭൈരവശ്വഭ്രപുരാദ്രിവനഝമ്പനമ് । സന്ധിമണ്ഡലസഞ്ചാലലേഖാങ്കമൃദുകമ്പനമ്
അവിടെ നഗരങ്ങളിലും പര്വ്വതങ്ങളിലും കാടുകളിലും കാട്ടുപോത്തുകളും നായകളും കുരങ്ങുകളും ചാടുന്നു; ഭൂമിയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളുടെ സന്ധികളില് രേഖകള് നീങ്ങുന്ന പോലെ ഒപ്പമൊരു മൃദുലമായ നടുക്കം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ക്വചിത് സാമന്തസങ്ക്ഷുബ്ധസൈന്യസംഹരണം രണേ । ക്വചിത് സോമ്യസുഖാസീനസര്വസാമന്തമണ്ഡലമ്
ചിലിടങ്ങളില് രാജാക്കന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങള് യുദ്ധത്തില് പരാജയപ്പെടുന്നു; മറ്റിടങ്ങളില് എല്ലാവരും സൗമ്യമായ സന്തോഷത്തോടെ ഒരുമിച്ച് ഇരുന്നു സംസാരിക്കുന്നു.
അരണ്യം ക്വചിദ് ആശൂന്യമ് ഉല്ലസദ്വാതഭാങ്കൃതി । ജങ്ഗലം ക്വചിദ് ആലൂനവ്യുപ്തസമ്പന്നസസ്യകമ്
ചിലിടങ്ങളില് കാട്ട് ശൂന്യമല്ല, ഉല്ലാസഭരിതമായ കാറ്റ് അതിന്റെ രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളില് മരുഭൂമി വെള്ളം നിറഞ്ഞു, ധാരാളം വിളവുകള് നിറഞ്ഞു കിടക്കുന്നു.
ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണസരḫ ഫുല്ലാമ്ബുജം ക്വചിത് । ക്വചിന് മരുസ്ഥലം സ്ഥൂലസ്തമ്ഭാഭാര്ജുനമാരുതമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ, ഹംസം, കാരണ്ടവം തുടങ്ങിയ ജലപക്ഷികൾ നിറഞ്ഞു, പുഷ്പിച്ച താമരകളോടെ തടാകങ്ങൾ കാണാം; മറ്റിടങ്ങളിൽ, ശക്തമായ കാറ്റ് വീശുന്ന മരുഭൂമിയും കാണാം.
ക്വചിദ് ധ്രദനദീവാഹഹേലാനികഷഘര്ഘരമ് । ക്വചിദ് അങ്കുരകാര്യങ്ഗസിക്തബീജാസ്യജൃമ്ഭണമ്
ഒരിടത്ത്, പർവതശൃംഗങ്ങൾ തമ്മിൽ ഇടിച്ചുകൂടുമ്പോൾ മേഘങ്ങൾ തമ്മിൽ തർക്കിച്ച് ഉണ്ടാകുന്ന ഗർജ്ജനശബ്ദം കേൾക്കാം; മറ്റിടത്ത്, നനഞ്ഞ വിത്തുകൾ മുളപ്പടുമ്പോൾ അതിന്റെ സുന്ദരമായ ഉണർവ് കാണാം.
ക്വചിദ് അന്തസ്സ്ഥകീടാസ്യമൃദുസ്പന്ദനവേദനമ് । മാം ത്വമ് ഏവാശു ബുദ്ധ്വേഹ ത്രായസ്വേതീവ ബോധനമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ, ഉള്ളിൽ താമസിക്കുന്ന കീടങ്ങളുടെ വായിൽ നിന്നുള്ള സൂക്ഷ്മമായ ഇളക്കം അനുഭവപ്പെടുന്നു; അപ്പോഴൊരിക്കൽ, 'ഇവിടെ തന്നെ എന്നെ ഉടൻ തിരിച്ചറിയി രക്ഷിക്കണം' എന്ന ഉണർവ് പോലെ തോന്നുന്നു.
ശാഖാപരികരാഭോഗമൃദ്ഭാഗാങ്ഗനിപീഡനൈഃ । മൂലജാലമ് അവഷ്ടഭ്യ ക്വചിദ് വിടപിധാരണമ്
ചിലപ്പോഴാണ്, ശാഖകളും അതിന്റെ കൂട്ടങ്ങളും മൃദുലമായ മണ്ണിനെ അമർത്തുമ്പോൾ, വേരുകൾ ഭൂമിയെ ഉറപ്പിച്ച് പിടിച്ച്, വൃക്ഷത്തിന്റെ കൊമ്പുകൾക്ക് താങ്ങായി നിൽക്കുന്നത്.
അന്യോഽന്യമ് അലമ് ആക്രമ്യ ദിക്തടാങ്ഗനിപീഡനൈഃ । ക്വചിദ് അദ്ര്യസ്ഥിനിബിഡൈര് അര്ണവോല്ലാസവേല്ലിതമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ മരങ്ങൾ തമ്മിൽ തമ്മിൽ ചേർന്നു കനത്ത കൊമ്പുകൾ കൊണ്ട് ഒരുമിച്ച് ഇടിച്ചുമുട്ടുന്നു; ചിലപ്പോഴോ കനത്ത മലകളുടെ അസ്ഥികൾ സമുദ്രത്തിന്റെ തിരമാലകളാൽ ഇങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് തള്ളപ്പെടുന്നു.
ശുഷ്കപല്ലവസങ്കോചനിബിഡാങ്ഗനിപീഡനമ് । അമര്ഷണൈẖ കരൈര് ആര്കൈസ് സ്വരസാകര്ഷണം ക്വചിത്
വാടിയ ഇലയുകൾ ഒത്തുചേരുമ്പോൾ അതിന്റെ കനത്ത ചുരുക്കം കാണാം; ചിലപ്പോൾ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തീപിടിച്ച കൈകളാൽ സാരമായ രസം തന്നെ പുറത്തെടുക്കുന്നു.
ശൃങ്ഗമന്ദിരമാതങ്ഗപ്രഹാരാശനിഭൂരുഹാമ് । നിബിഡാങ്ഗോത്കടസ്ഥൈര്യപരുഷം പതനം ക്വചിത്
ചിലിടങ്ങളിൽ മലകളിലെ ആനകൾ മരങ്ങളെ കനത്ത പ്രഹാരത്തോടെ ഇടിച്ചുവീഴ്ത്തുമ്പോൾ, അവയുടെ കനത്ത ശരീരം കഠിനമായി ഇടിച്ചുവീഴുന്ന ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നു.
നിമീലിതേക്ഷണാമന്ദതനൂന്നാമസമക്രമമ് । ക്വചിത് സൂക്ഷ്മരസോല്ലേഖമ് അങ്കുരോല്ലസനം നവമ്
മറ്റിടങ്ങളിൽ കണ്ണുകൾ അൽപ്പം അടച്ചതുപോലും ശരീരം നന്നായി വളഞ്ഞതുപോലും മൃദുവായ ഇളക്കം കാണാം; ചിലപ്പോൾ പുതിയ കൊമ്പുകൾ മൃദുവായ പ്രകാശത്തോടെ തിളങ്ങിത്തുടങ്ങുന്നു.
മക്ഷികായൌകമഷകനികാഷസദൃശം ക്വചിത് । കുദ്ദാലശങ്കുതുങ്ഗാരിഹലഹേലാനികര്ഷണമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ, ഈ മണ്ണ് ഈച്ചകളോ തേനീച്ചകളോ കൊതുകുകളോ വിട്ടുപോകുന്ന അവശിഷ്ടം പോലെയാണ്. മറ്റിടങ്ങളിൽ, ഉഴുന്ന്, കല്ല്, കുത്തി പറിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ കളിയാട്ടം കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന വരികൾക്കും ഉരിച്ചെടുത്ത പാടുകൾക്കും സമാനമാണ്.
ശീതം ശീതവിശീര്ണാങ്ഗജര്ജരത്വഗ്വികീര്ണമൃത് । പാഷാണീഭൂതസലിലം ക്വചിത് പരുഷമാരുതമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ, അതി തണുപ്പാണ്, അതിന്റെ തണുപ്പിൽ ശരീരം തകർന്നു, ചർമ്മം പൊട്ടി ചിതറുകയും, വെള്ളം കല്ലായി മാറുകയും, കാറ്റ് കഠിനമായി വീശുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഉദ്ഗാലീഭൂതമൃദ്വങ്ഗമജ്ജദന്തẖക്രിമിവ്രജമ് । ക്വചിദ് ഉദ്ഭവദബ്ജാദിമൂലം ജലനിമജ്ജനമ്
മറ്റിടങ്ങളിൽ, മണ്ണ് മൃദുവും ചിതറിപ്പോയതുമാണ്, അതിൽ കീടങ്ങളും പുഴുക്കളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ, വെള്ളത്തിൽ നിന്നു താമരയും മറ്റ് ജലസസ്യങ്ങളുടെ വേരുകളും പുറത്ത് വരുന്നു.
ശനൈര് അന്തര്നിലീനാമ്ബുകൃതാഹ്ലാദം ബഹിẖഖരമ് । സോന്നാമാങ്കുരരോമൌഘം ക്വചിദ് ധര്ഷവിജൃമ്ഭിതമ്
ചിലപ്പോഴൊക്കെ, വെള്ളം അകത്തേക്ക് ഒളിഞ്ഞ്, ഉള്ളിൽ തണുപ്പും പുറത്തു കഠിനതയും നൽകുന്നു. ചിലിടങ്ങളിൽ, പുതുതായി മുളക്കുന്ന ഇലകൾ രോമങ്ങൾപോലെ കൂട്ടമായി പുറത്തുവരുന്നു.
തനുതരപവനവികമ്പിതകോമലനലിനീദലാസ്തരണൈഃ । വിരഹിണ ഇവ മേ വിഹിതം സരോഭിര് അങ്ഗേഷു നിര്വാണമ്
മൃദുലമായ താമരയിലപതകൾ കനിഞ്ഞുള്ള കാറ്റിൽ നനഞ്ഞു വിറയുന്ന കിടക്കകളിൽ കിടക്കുന്നതുപോലെ, ആ సరസ്സുകൾ എന്റെ ശരീരത്തിൽ ഒരു പ്രിയപ്പെട്ടവനെ വിട്ടു ദുഃഖിക്കുന്നവനിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ശാന്തി പോലെ ഒരു സമാധാനം പകർന്നു.
പാര്ഥിവീം ധാരണാം ബദ്ധ്വാ ജഗന്തി സമവേക്ഷിതുമ് । സമ്പന്നസ് ത്വമ് അയം ഭൂമേര് ലോകẖ കിമ് ഉത മാനസഃ
നീ ഭൂതത്ത്വത്തിൽ മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി ലോകങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്നു; ഭൂമിയിൽ ഇത്രയും സാധ്യമായാൽ, മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ലോകം എത്രയോ കൂടുതൽ സാധ്യമാണ്.
ഇദം ച മാനസം ചാഹം സമ്പന്നḫ പൃഥുഭൂതലമ് । നേദം ന മാനസം ചൈവ സമ്പന്നോ വസ്തുതസ് ത്വ് അഹമ്
ഈ ലോകവും മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ലോകവും ഞാൻ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചവയാണ്; എന്നാൽ ഇവ രണ്ടും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞാൻ മാത്രമാണ് സത്യമായുള്ളത്.
അമാനസം മഹീപീഠം ന സമ്ഭവതി കിഞ്ചന । യദ് അസദ് വേത്സി യത് സദ് വാ മനോമാത്രകമ് ഏവ തത്
മനസ്സില്ലാതെ ഭൂമിയിൽ ഒന്നും ഉണ്ടാകുന്നില്ല; യഥാർത്ഥമോ അസത്യമോ എന്നെന്തു കണ്ടാലും അതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം മാത്രമാണ്.
ചിദാകാശമ് അഹം ശുദ്ധം തസ്യ മേ ഽനന്യദ് ആത്മനഃ । യച് ചിന്മാത്രാത്മകചനം തത് സങ്കല്പാഭിധം സ്മൃതമ്
ഞാൻ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യാകാശമാണ്; എന്നിൽ ആത്മാവിന് പുറമെ വേറൊന്നുമില്ല. ശുദ്ധമായ ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളതെന്തും 'സങ്കൽപ്പം' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
തന് മനസ് തന് മഹീപീഠം തജ് ജഗത് സ പിതാമഹഃ । സങ്കല്പപുരവദ് വ്യോമ്നി കചത്യ് ഏതന് മനോനഭഃ
അത് തന്നെയാണ് മനസ്സ്, അതാണ് ഭൂമിപീഠം, അതാണ് ലോകം, അതാണ് സ്രഷ്ടാവും. ചൈതന്യാകാശത്തിൽ സങ്കൽപ്പനഗരം പോലെ ഈ മനസ്സിന്റെ വ്യാപ്തി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഏവം സങ്കല്പമാത്രം മേ മനോമാത്രം തദ് ആതതമ് । ധാരണാഭ്യാസസമ്പുഷ്ടം ഭൂമണ്ഡലമ് ഇതി സ്ഥിതമ്
ഇങ്ങനെ, എനിക്ക് എല്ലാം സങ്കൽപ്പമാത്രവും മനോമാത്രവുമാണ്; ധാരണയുടെ അഭ്യാസം കൊണ്ട് ശക്തിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടത് ഭൂമണ്ഡലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
നേദം ഭൂമണ്ഡലം തദ് വൈ തദന്യദ് ധി മനോമയമ് । ആകാശമാത്രകചനമ് അചേത്യം കചനം ചിതേഃ
ഈ ഭൂമണ്ഡലം യഥാർത്ഥത്തിൽ അതല്ല; ഇത് മറ്റൊന്നാണ്, മനസ്സിൽ നിന്നുള്ളത്, ആകാശത്തിൽ രൂപംകൊണ്ടത്, ജഡമായത്, ചൈതന്യത്തിനുള്ളിൽ ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടതാണ്.
തദ് ഏവാകാശമാത്രാത്മ തഥാഭൂതം ചിരസ്ഥിതേഃ । ഇദമ്പ്രത്യയലബ്ധത്വാന് മാനസത്വം സമുജ്ഝതി
ആകാശം മാത്രമായ അതു ദീർഘകാലം അങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു; പക്ഷേ, ഇതാണെന്നു മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ മാനസികസ്വഭാവം ഇല്ലാതാകുന്നു.
ഇദം സ്ഥിരം സുകഠിനം വിതതം ഭൂമിമണ്ഡലമ് । അസ്തീതി ജായതേ ബുദ്ധിര് വ്യോമ്ന്യ് ഏവ ചിരവേദനാത്
ഈ ഭൂമണ്ഡലം സ്ഥിരവും കഠിനവും വ്യാപിച്ചതുമായതുകൊണ്ട്, ദീർഘകാലം കാണുന്നതിന്റെ ഫലമായി ആകാശത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ 'ഇത് ഉണ്ട്' എന്ന ധാരണ ഉണരുന്നു.
ന്യായേനേദമ് ഇവാനേന തത് സ്ഥിതം വസുധാതലമ് । ഇദം ന ചൈവമ് ഏവാദ്യ സര്ഗസ്യാദാവ് ഉപാഗതമ്
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചാൽ ഈ ഭൂതലം ഉറപ്പുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു; എന്നാൽ സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ ഇത് ഇങ്ങനെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
യഥാ സ്വപ്നേ പുരത്വേന ചിദ് ഏവ വ്യോമ്നി ഭാസതേ । തഥാ ചിദ് ഏവ സര്ഗാദാവ് ഇദം ജഗദ് ഇതി സ്ഥിതാ
സ്വപ്നത്തിൽ ശുദ്ധബോധം തന്നെ നഗരമായി ആകാശത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഈ ലോകം എന്നത് ശുദ്ധബോധം തന്നെയാണ്.