ജഗന്മൃഗതൃഡമ്ബൂനി ഭാന്തി സംവിദി സംവിദഃ । ന ബാഹ്യമ് അസ്തി നാബാഹ്യം ഖേ തദ് വ്യോമ തഥാ സ്ഥിതമ്
ലോകം മരുഭൂമിയിലെ മൃഗതൃഷ്ണജലങ്ങൾപോലെ മനസ്സിനുള്ളിൽ മനസ്സിനായി മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പുറത്തു ഒന്നുമില്ല, അകത്തും ഒന്നുമില്ല — ആ ശൂന്യത്തിൽ അതെങ്ങനെയോ നിലകൊള്ളുന്നു.
മരൌ നാസ്ത്യ് ഏവ സലിലം സംവിത് പശ്യതി തത് തഥാ । നിര്മൂലമ് അന്തസ്സന്തപ്താ സ്വസമ്ഭ്രമവതീ ഭ്രമമ്
മരുഭൂമിയിൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ വെള്ളമില്ലെങ്കിലും മനസ്സ് അതിനെ കാണുന്നു. അതുപോലെ, ആന്തരികമായി ഉരുകുന്ന, അടിത്തറയില്ലാത്ത മനസ്സ് സ്വന്തം ഭ്രമത്തിൽ തന്നെ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
നാസ്ത്യ് ഏവ ബ്രഹ്മണി ജഗത് സംവിത് പശ്യതി തത് തഥാ । നിര്മൂലമ് ഏവ സംവിത്ത്വാദ് ഏവ ഭ്രാന്തേശ് ച സമ്ഭ്രമമ്
ബ്രഹ്മണിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ലോകമില്ല, പക്ഷേ മനസ്സ് അതിനെ അങ്ങനെ കാണുന്നു. അതിന് അടിത്തറയില്ല, മനസ്സിൽ നിന്നുമാണ് അതും ഭ്രമത്തിന്റെ അശാന്തിയിൽ നിന്നുമാണ് അതിന്റെ ഉത്ഭവം.
അസദ് ഏവേദമ് ആഭാതി ഹൃദ്യ് ഏവ ജഗദ് ആതതമ് । സങ്കല്പനമനോരാജ്യകഥാസ്വപ്നപുരാദിവത്
ഹൃദയത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ലോകം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അസത്താണ്, മനസ്സിന്റെ കെട്ടുകഥകളെയും സ്വപ്നങ്ങളെയും പഴയ കഥകളെയും പോലെ മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
പാര്ശ്വസുപ്തജനസ്വപ്നസ് തച്ചിത്താവേശനം വിനാ । യഥാ ന കിഞ്ചിത് തച്ചിത്താവേശനാത് ത്വ് അനുഭൂയതേ
പക്കത്തു കിടക്കുന്നവന്റെ സ്വപ്നം അവന്റെ മനസ്സിൽ പ്രവേശിക്കാതെ നമുക്ക് അനുഭവിക്കാനാവില്ലല്ലോ; അതുപോലെ, ആ മനസ്സിൽ പ്രവേശിക്കാതെ ഒന്നും അനുഭവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തഥാ ന കിഞ്ചിത് ഏവേദം ചിത്താവേശേന വേദ്യതേ । ആദര്ശബിമ്ബിതാകാരം ദൃഷ്ടമ് അപ്യ് അന്യഥാ ത്വ് അസത്
ഇവിടെയുള്ളതൊന്നും മനസ്സിൽ ലയിച്ചില്ലെങ്കിൽ നമുക്ക് അറിയാൻ കഴിയില്ല; കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലനം കാണുന്ന രൂപം പോലും, അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
ആധിഭൌതികഭാവേന നേത്രേണ യദി ലക്ഷ്യതേ । തത് തന് ന ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിദ് ഗിരിര് ഏവോപദൃശ്യതേ
ദേഹികമായ നിലയിൽ, കണ്ണിലൂടെ നോക്കിയാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും കാണുന്നില്ല; അപ്പോൾ കാഴ്ചയിൽ കാണുന്നത് പർവ്വതം മാത്രമാണ്.
ആതിവാഹികദേഹേന പരബോധദൃശാ യദി । പ്രേക്ഷ്യതേ ദൃശ്യതേ സര്ഗḫ പരമാത്മൈവ വാമലഃ
ഉയർന്ന ജ്ഞാനത്തിന്റെ കാഴ്ചയോടെ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ, കാണുന്നത് സൃഷ്ടി തന്നെയാണ്; അതും ശുദ്ധമായ പരമാത്മാവാണ്.
സര്വത്ര സര്ഗനിര്മാണം പ്രജ്ഞാലോകേന ലക്ഷ്യതേ । ബ്രഹ്മാത്മൈവാന്യഥാ ത്വ് ഏതന് ന കിഞ്ചിദ് അപി ലക്ഷ്യതേ
എവിടെയും സൃഷ്ടിയുടെ രൂപം ജ്ഞാനത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മാത്രം കാണാൻ കഴിയും; അതല്ലാതെ ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ ആത്മാവിനെക്കാൾ മറ്റൊന്നും കാണപ്പെടുന്നില്ല.
യത് പശ്യത്യ് അവദാതാ ധീസ് സോപപത്തിവിചാരണാ । ന തന് നേത്രൈസ് ത്രിഭിശ് ശര്വോ നേന്ദ്രോ നേത്രശതൈര് അപി
ശുദ്ധമായ ബുദ്ധി യോഗ്യമായ വിവേചനത്തോടെയും ചിന്തയോടെയും കാണുന്നതെന്താണോ, അതു മൂന്നു കണ്ണുള്ള ശിവനും നൂറു കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രനും പോലും കാണാൻ കഴിയില്ല.
യഥാ ഖമ് ആവൃതം സര്ഗൈസ് തഥാ ഭൂര് ഇതി ബുദ്ധവാന് । തദാഹമ് അഭവം ധ്യാതാ ധരാധാരണയാ യുതഃ
ആകാശം സൃഷ്ടികളാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, 'ഇതെല്ലാം ഭൂമി' എന്നറിയുന്ന ഞാൻ ഭൂമിയെ ധരിക്കാനുള്ള ശക്തിയോടെ ധ്യാനത്തിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു.
തയാ ധരാധാരണയാ ധരാരൂപധരോ ഽഭവമ് । അത്യജന്ന് ഏവ ചിദ്വ്യോമവപുസ് സമ്രാഡ് ഇവാചിരാത്
അങ്ങനെ ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്ന ശക്തിയാൽ ഞാൻ ഭൂമിയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു; എന്നിരുന്നാലും, ഞാൻ എന്റെ ശുദ്ധചൈതന്യസ്വഭാവം ഒരു രാജാവുപോലെ ക്ഷണത്തിൽ പോലും വിട്ടുകളയാതെ നിലനിന്നു.
ധരാധാരണയാശ്വ് ഏവ ധരാധാതൂദരം ഗതഃ । ദ്വീപാദ്രിതൃണവൃക്ഷാദി ദേഹേ ഽഹമ് അനുഭൂതവാന്
ഭൂമിയെ അതിന്റെ അടിത്തറയിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ഭൂമിയുടെ ഉള്ളിലേക്ക് കടന്നു, ഈ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ദ്വീപുകളും പർവതങ്ങളും പുല്ലും മരങ്ങളും മുതലായവ അനുഭവിച്ചു.
സമ്പന്നോ ഽസ്മ്യ് അഥ ഭൂപീഠം നാനാവനതനൂരുഹമ് । നാനാരത്നാവലീവ്യാപ്തം നാനാനഗരഭൂഷണമ്
അതിനുശേഷം ഞാൻ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലമായി, വിവിധ വനങ്ങളും പലതരം സസ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞതായി, അനേകം രത്നമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും പല നഗരങ്ങളാൽ ഭൂഷിതമായതുമായതായി അനുഭവപ്പെട്ടു.
ഗ്രാമഗഹ്വരപര്വാഢ്യം പാതാലസുഷിരോദരമ് । കുലാചലഭുജാശ്ലിഷ്ടദ്വീപാബ്ധിവലയാന്വിതമ്
ഗ്രാമങ്ങളും താഴ്വരകളും പർവതങ്ങളും സമൃദ്ധമായി, ആഴമുള്ള ഗുഹകളും പാതാള വഴികളും ഉള്ളതും, മഹാപർവതങ്ങളുടെ ഭുജങ്ങൾ ചുറ്റിയതും, ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും വളയമായി ചുറ്റിയതുമായ ഭൂമി.
തൃണൌഘതനുരോമാഢ്യം ഗിരിഷണ്ഡകഗുല്ഫകമ് । ദിഗ്വാരണകടവ്യൂഢം ധൃതം ശേഷശിരശ്ശതൈഃ
ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങൾപോലെയുള്ള പുല്ലുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, പർവതനിരകൾ കാൽമുട്ടുകളായതും, ദിക്കുകളുടെ അതിരുകളിൽ കാടുകൾ കാവലായതും, ശേഷനെന്ന പാമ്പിന്റെ നൂറുകണക്കിന് തലകൾ കൊണ്ട് താങ്ങപ്പെട്ടതുമായ ഭൂമി.
ഹ്രിയമാണം മഹീപാലൈശ് ശോഭമാനം തഥര്തുഭിഃ । പ്രാണിഭിര് ഭുജ്യമാനാങ്ഗം വര്ധമാനം വ്യവസ്ഥയാ
രാജാക്കന്മാർ കൊണ്ടുപോകുന്ന, ঋതുക്കളുടെ മാറ്റത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന, ജീവികൾ ആസ്വദിക്കുന്ന എന്റെ ശരീരം അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾക്കനുസരിച്ച് സ്ഥിരമായി വളരുന്നു.
ഹിമവദ്വിന്ധ്യസുസ്കന്ധം സുമേരൂദാരകന്ധരമ് । ഗങ്ഗാദിസരിദാപൂരമുക്താഹാരരണത്തനു
ഹിമാലയം, വിന്ധ്യപർവ്വതങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഉയർന്ന ഭുജങ്ങൾ, സുമേരു എന്ന മഹത്തായ കഴുത്ത്, ഗംഗാദി നദികൾ നിറഞ്ഞ, മുത്തുമാലകൾ അലങ്കരിച്ച ശരീരം.
ഗുഹാഗഹനകച്ഛാദി സാഗരാദര്ശമണ്ഡലമ് । മരൂഷരസ്ഥലശ്വൈത്ര്യമ് അമ്ബരാമ്ബരസുന്ദരമ്
ഗുഹകളും കാടുകളും കായലുകളും, സമുദ്രം കണ്ണാടിപോലെ ചുറ്റിയ, മരുഭൂമികളും വെള്ളയിടങ്ങളും, ആകാശത്തിന്റെ മനോഹരമായ വിശാലതയും ഉള്ളത്.
ഭൂതപൂരൈḫ പരാപൂര്ണം പരിധൂതം മഹാര്ണവൈഃ । അലങ്കൃതം പുഷ്പവനൈസ് സമാലബ്ധം രജോഗണൈഃ
അനേകം ജീവികൾ നിറഞ്ഞ, മഹാസമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിയ, പുഷ്പവനങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച, പൊടിക്കൊണ്ടു മൂടപ്പെട്ട ഭൂമി.
നിത്യം കൃഷീവലൈẖ കൃഷ്ടം വീജിതം ശിശിരാനിലൈഃ । താപിതം തപനൈസ് തപ്തൈര് ഉക്ഷിതം പ്രാവൃഡമ്ബുഭിഃ
എല്ലായ്പ്പോഴും കർഷകർ ഉഴുത് വിത്ത് വിതറി, ശിശിരക്കാറ്റ് തണുപ്പിച്ചു, കനൽപൊലിഞ്ഞ സൂര്യനാൽ ചൂടേറ്റു, മഴക്കാലത്തിലെ മഴവെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞതും ഈ ഭൂമിയാണ്.
വിപുലാഗ്രസ്ഥലോരസ്കം പദ്മാകരശതേക്ഷണമ് । സിതാസിതഘനോഷ്ണീഷം ദശാശോദരമന്ദിരമ്
വിപുലമായ ഉയർന്ന നെഞ്ചും, നൂറ് താമരക്കുളങ്ങൾപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, വെള്ളയും കറുപ്പും നിറമുള്ള തലക്കെട്ടുകളും ധരിച്ച്, പത്ത് ദിക്കുകളുടെ വാസസ്ഥലമായതുമാണ്.
ലോകാലോകമഹാഖാതവലയോഗ്രാസ്യഭീഷണമ് । അനന്തഭൂതസങ്ഘാതപരിസ്പന്ദൈകചേതനമ്
ലോകാലോക മഹാഗഹ്വരങ്ങളുടെ വലിയ വായ് തുറന്ന് ഭയപ്പെടുത്തുന്നതും, അനന്തമായ ജീവികളുടെ കൂട്ടം ഉണർത്തുന്ന ഏക ചൈതന്യത്താൽ സജീവമായതുമാണ്.
വ്യാപ്തമ് അന്തര് ബഹിശ് ചൈവ നാനാഭൂതഗണൈḫ പൃഥക് । ദേവദാനവഗന്ധര്വൈര് ബഹിര് അന്തസ് തു കീടകൈഃ
അകത്തും പുറത്തും പലവിധ ജീവികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പുറത്തു ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അകത്ത് കീടങ്ങൾ.
പാതാലേന്ദ്രിയരന്ധ്രേഷു നാഗാസുരക്രിമിവ്രജൈഃ । സപ്തസ്വ് അര്ണവകോശേഷു നാനാജാതിജലേചരൈഃ
പാതാളത്തിലെ കുഴികളിലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലെ ദ്വാരങ്ങളിലും അനവധി പാമ്പുകളും അസുരന്മാരും കീടങ്ങളും വസിക്കുന്നു. ഏഴു സമുദ്രങ്ങളിലുമുള്ള പലവിധ ജലജീവികളും മറ്റും അവിടെയുണ്ട്.
വ്യാപ്തം നദീവനസമുദ്രദിഗന്തശൈലദ്വീപാബ്ദജന്തുവിജയസ്ഥലജങ്ഗലൌഘൈഃ । നാനാവനാവലിതമണ്ഡലകോട്ടഷണ്ഡവല്ലീസരസ്സരിദരാതിരണാബ്ജഷണ്ഡൈഃ
നദികളും കാടുകളും സമുദ്രങ്ങളും ദിക്കുകളും പർവതങ്ങളും ദ്വീപുകളും അനവധി ജീവജാലങ്ങളും എല്ലാം ഈ ഭൂമിയിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. പലതരം വനങ്ങൾ, കാട്ടുകൂട്ടങ്ങൾ, വള്ളികൾ, തടാകങ്ങൾ, പുഴകൾ, മരുഭൂമികൾ, താമരക്കൂട്ടങ്ങൾ എന്നിവയും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഭൂപീഠേന സതാ തത്ര മയാ തദനു മാനദ । അനുഭൂതം നദനദീനാദിനേദം ദിനേ ദിനേ
ഭൂമിയെ ഇരിപ്പിടമാക്കി ഞാൻ അവിടെ ദിവസേന നദികളുടെ ഒഴുക്കും പുഴകളുടെ ശബ്ദവും ലോകത്തിലെ വിവിധ ധ്വനികളും അനുഭവിച്ചു.
ക്വചിന് മരണസാക്രന്ദനാരീകരുണവേദനമ് । ക്വചിദ് ഉത്താണ്ഡവസ്ത്രൈണമഹോത്സവമഹാസുഖമ്
ഒരിടത്ത് മരണത്തിൽ ദുഃഖിച്ച് സ്ത്രീകൾ കരയുന്ന വേദനയും, മറ്റൊരിടത്ത് ഉത്സവങ്ങളുടെ ആനന്ദവും പ്രേമികളുടെ മഹാസുഖവും ഞാൻ കണ്ടു.
ക്വചിദ് ദുര്വാരദുര്ഭിക്ഷദുരാക്രന്ദദുരീഹിതമ് । ക്വചിത് സകലസസ്യൌഘസമ്പന്നഘനസൌഹൃദമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ അതിരൂക്ഷമായ ദുർഭിക്ഷവും, നിലവിളിയും, ദുർഭാഗ്യവും കാണാം; മറ്റിടങ്ങളിൽ ധാരാളം വിളവുകളും, എല്ലാവരുടെയും ആഴമുള്ള സൗഹൃദവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ക്വചിദ് അഗ്നിമഹാദാഹദഗ്ധദേശോഗ്രരോദനമ് । ക്വചിജ് ജലപ്ലവാലൂനപുരപത്തനഖണ്ഡകമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ വലിയ തീപിടിത്തത്തിൽ കത്തിയ ദേശങ്ങളിൽ കടുത്ത വിലാപം കേൾക്കാം; മറ്റിടങ്ങളിൽ വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ മുങ്ങിയ പട്ടണങ്ങളും നഗരങ്ങളും തകർന്നുപോയിരിക്കുന്നു.