സാവസ്ഥിതാ ശിലൈവൈകരൂപാ നിബിഡമണ്ഡലാ । കലധൌതമയീ സ്ഫാരാ സന്ധ്യാജലദസുന്ദരീ
അപ്പോഴത് അതേപോലെ ഉറപ്പുള്ളതും ഏകരൂപവും കട്ടിയുള്ള വൃത്താകൃതിയിലുള്ളതും, കലപൊലിഞ്ഞ ചന്ദ്രശിലപോലും സന്ധ്യാകാലത്തെ മേഘംപോലും മനോഹരവുമാണ്.
തതോ ഽഹം വിസ്മയാവിഷ്ടḫ പ്രവിചാരിതവാന് പുനഃ । ശിലായാമ് അപരം ഭാഗം തഥൈവ പരയാ ദൃശാ
അതിനുശേഷം അത്ഭുതംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ്, ഞാൻ ആ കല്ലിന്റെ മറ്റൊരു ഭാഗം വീണ്ടും, diesmal ഉയർന്ന ദൃഷ്ടിയോടെ പരിശോധിച്ചു.
യാവത് തമ് അപി പശ്യാമി ജഗദാരമ്ഭമന്ഥരമ് । തഥൈവ സുഷിരാകാരമ് ഇവ നാനാര്ഥസുന്ദരമ്
ഞാൻ അതിനെ നോക്കിയപ്പോൾ ലോകത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം വളരെ മന്ദമായി നടക്കുന്നതായി കണ്ടു. അതിന്റെ രൂപം അകത്തോളം പൊന്തിയതുപോലെയും, പലവിധ അർത്ഥങ്ങളാൽ മനോഹരമായതുപോലെയും തോന്നി.
പുനര് അന്യം തഥൈവാഹം പ്രദേശം പരിദൃഷ്ടവാന് । സര്ഗസംരമ്ഭവലിതം താവന്തമ് അപി താദൃശമ്
പിന്നീട് ഞാൻ മറ്റൊരു പ്രദേശവും അതുപോലെ തന്നെ നിരീക്ഷിച്ചു. അവിടെയും സൃഷ്ടിയുടെ ആ തിരക്കും ആവേശവും നിറഞ്ഞതായും, മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെ തന്നെയായും കണ്ടു.
യം യം പ്രദേശം പശ്യാമി ശിലായാസ് തത്ര തത്ര വൈ । ജഗത് പശ്യാമ്യ് അവികലമ് ആദര്ശ ഇവ ബിമ്ബിതമ്
ഞാൻ ആ കല്ലിന്റെ ഏത് ഭാഗം നോക്കിയാലും, അവിടെയും ലോകം മുഴുവൻ ഒരു കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ വ്യക്തമായി കാണുന്നു.
പ്രവിശ്യാമി ജഗച് ചേത് തത് പശ്യാമീദമ് ഇവാഖിലമ് । ദൃശ്യം ന ചേദ് ബഹിസ്സ്ഥസ് തത് പശ്യാമ്യ് ആദര്ശബിമ്ബിതമ്
ഞാൻ ലോകത്തിനകത്ത് കടന്നാൽ, ഈ സകലവും യാഥാർത്ഥ്യമായി കാണുന്നു. അങ്ങനെ ചെയ്യാതെ പുറത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ, അതെല്ലാം കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെയാണ് കാണുന്നത്.
മയാതികൌതുകേനാഥ സര്വാസ് തസ്യ ഗിരേശ് ശിലാഃ । അന്വിഷ്ടാ ഭൂമിഭാഗാശ് ച തൃണഗുല്മാദയസ് തഥാ
അപ്പോൾ ഞാൻ അതിയായ ആസ്വാദ്യത്തോടെ ആ മലയുടെ എല്ലാ പാറകളും, മണ്ണിന്റെ ഭാഗങ്ങളും, പുല്ലും കുറ്റിച്ചെടികളും ഒക്കെ പരിശോധിച്ചു.
യാവത് സര്വത്ര തത് താദൃഗ് ജഗദ് അസ്തി യഥാസ്ഥിതമ് । ബുദ്ധ്യൈവ ദൃശ്യതേ നാക്ഷ്ണാ പരയാ വിവിധാകൃതി
എവിടെയും ലോകം അതതു വിധത്തിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ പല രൂപങ്ങളും മനസ്സിന്റെ കണ്ണുകൊണ്ടു മാത്രമേ കാണാൻ കഴിയൂ, സാധാരണ കണ്ണുകൊണ്ടല്ല.
ക്വചിത് പ്രഥമസര്ഗാത്മജായമാനപ്രജാപതി । കല്പ്യമാനര്ക്ഷചന്ദ്രാര്കദിനരാത്ര്യര്തുവത്സരമ്
ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ ആദികാല സൃഷ്ടിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച പ്രജാപതിമാർ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, പകലും രാത്രിയും, ঋതുക്കളും വർഷങ്ങളും എന്നിവ ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്.
ക്വചിത് ക്വചിന് മഹീപീഠസമ്പന്നജനമണ്ഡലമ് । ക്വചിത് കിഞ്ചിദ് അഖാതോഗ്രചതുസ്സാഗരഖാതകമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ ഭൂമിയും ജനവാസവും ഉള്ള പ്രദേശങ്ങൾ കാണാം; മറ്റിടങ്ങളിൽ നാലു സമുദ്രങ്ങൾ ചുറ്റിയ പ്രദേശങ്ങളും കാണപ്പെടുന്നു.
ക്വചിത് കിഞ്ചിദ് അസഞ്ജാതസുരം സഞ്ജാതദാനവമ് । ക്വചിത് കിഞ്ചിത് കൃതയുഗാചാരസജ്ജനഭൂതകമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ ദേവന്മാർ ഇല്ലാതെ അസുരന്മാർ മാത്രം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; മറ്റുചിലിടങ്ങളിൽ കൃതയുഗത്തിലെ നല്ലവരുടെ രീതികൾ പാലിക്കുന്ന സജ്ജനന്മാർ ഉണ്ട്.
ക്വചിത് കിഞ്ചിത് കലിയുഗാചാരദുര്ജനഭൂതകമ് । ക്വചിത് കിഞ്ചിത് കല്പകാലമധ്യസംസ്ഥിതിസുസ്ഥിതമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ കലിയുഗത്തിലെ ദുഷ്ടന്മാർ അവരുടെ രീതികൾ അനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നു; മറ്റുചിലിടങ്ങളിൽ ഒരു കല്പത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്ത് നന്നായി നിലകൊണ്ട ലോകം ഉണ്ട്.
ക്വചിത് കിഞ്ചിത് പുരവ്യൂഹദൈത്യസങ്ഗരദുസ്തരമ് । ക്വചിത് കിഞ്ചിന് മഹാശൈലജാലനിര്വിവരാവനി
ചിലിടങ്ങളിൽ നഗരങ്ങൾ ദൈത്യസേനകളുടെ യുദ്ധം കൊണ്ടു കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവയാണ്; മറ്റുചിലിടങ്ങളിൽ വലിയ പർവ്വതശ്രേണികളും തടസ്സമില്ലാത്ത ഭൂമിയും കാണാം.
ക്വചിത് കിഞ്ചിദ് അസമ്പന്നസര്ഗമ് ഏകാമ്ബുജോദ്ഭവമ് । ക്വചിത് കിഞ്ചിജ് ജരാമൃത്യുമുക്തഭൂതലമാനവമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ സൃഷ്ടി പൂർണ്ണമല്ല, ഒരു കമലം മാത്രം ജനിച്ചിരിക്കുന്നു; മറ്റുചിലിടങ്ങളിൽ വൃദ്ധിയും മരണവും ഇല്ലാത്ത മനുഷ്യർ ഉള്ള ഭൂമി ഉണ്ട്.
ക്വചിത് കിഞ്ചിദ് അസഞ്ജാതചന്ദ്രശൂന്യശിരശ്ശിവമ് । അനിര്മഥിതദുഗ്ധാബ്ധിമൃത്യുമത്സുരപൂരിതമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ, അപ്രത്യക്ഷമായ ചന്ദ്രനില്ലാത്ത തലയും, ഇനിയും കുലുക്കപ്പെടാത്ത പാൽക്കടലും, മരണത്താൽ സ്പർശിക്കപ്പെടാത്ത ദേവന്മാർ നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു ശുഭമായ സ്ഥിതിയുണ്ട്.
അസഞ്ജാതാമൃതാശ്വേഭവൈദ്യാഗകമലാവിഷമ് । ശുക്രാമരമഹാവിദ്യാനാശനോത്കസുരവ്രജമ്
അവിടെ, അമൃതം കൊണ്ടുള്ള കുതിരകൾ ഇനിയും ജനിച്ചിട്ടില്ല, ഔഷധക്കുമുദത്തിന്റെ വിഷം ഇല്ല, ശുക്രനും മറ്റുള്ളവരും ഉള്ള മഹാ വിജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദേവസംഘം അവിടെ ഇല്ല.
ക്വചിത് കിഞ്ചിച് ച ഗര്ഭാങ്ഗകര്തനോത്കസുരേശ്വരമ് । അപരിമ്ലാനധര്മത്വാത് സ്വപ്രകാശാഖിലപ്രജമ്
മറ്റൊരിടത്ത്, ജനിക്കാത്തവരുടെ അവയവങ്ങൾ വെട്ടാൻ ഉത്സുകനായ അസുരാധിപനും, ക്ഷയിക്കാത്ത ധർമ്മം കൊണ്ടു സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികളും ഉണ്ട്.
ക്വചിത് കിഞ്ചിച് ച പൂര്വാന്യസന്നിവേശക്രമസ്ഥിതി । അപൂര്വവേദശാസ്ത്രാര്ഥസമാചാരവിചാരണമ്
ചിലിടങ്ങളിൽ, മുമ്പ് ഉണ്ടായതും മറ്റുള്ളതുമായ ക്രമങ്ങളുടെ നിലയും, ഇതുവരെ ഉണ്ടായിട്ടില്ലാത്ത വേദശാസ്ത്രങ്ങളുടെ അർത്ഥവും ആചാരവും പരിശോധിക്കുന്നതുമുണ്ട്.
ക്വചിത് കിഞ്ചന കല്പാന്തസങ്ക്ഷോഭാശിവസംസ്ഥിതി । ക്വചിത് കിഞ്ചിച് ച ദൈത്യൌഘവിലുണ്ഠിതസുരാലയമ്
ഒരിടത്ത്, ഒരു കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോള് ഉണ്ടാകുന്ന വലിയ കലഹത്തിനിടയിലും, ഒരു ഭാഗത്ത് ശുഭമായ അവസ്ഥ കാണാം; മറ്റൊരിടത്ത്, ദാനവരുടെ കൂട്ടം ദേവതകളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങള് തകര്ത്തു കവര്ന്നിരിക്കുന്നു.
ക്വചിത് കിഞ്ചിത് സുരോദ്യാനഗായദ്ഗന്ധര്വകിന്നരമ് । ക്വചിത് കിഞ്ചിത് സമാരബ്ധഗീര്വാണാസുരസൌഹൃദമ്
ചിലഭാഗങ്ങളില്, ദിവ്യോദ്യാനങ്ങളില് ഗാന്ധര്വന്മാരും കിന്നരന്മാരും ആലാപനം ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരിടത്ത്, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മില് സൗഹൃദം തുടങ്ങുന്ന അവസ്ഥയുണ്ട്.
ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യത്സ്ഥജഗദാഡമ്ബരം മയാ । തദാനുഭൂതം വപുഷി മഹാവിശ്വഗണാത്മനി
ഭൂതകാലം, വര്ത്തമാനകാലം, ഭാവികാലം എന്നിങ്ങനെ ലോകത്തിന്റെ മുഴുവന് കലഹവും ഞാന് മഹാവിശ്വാത്മാവായ ശരീരത്തില് അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞു.
ഏകത്ര കല്പവിക്ഷുബ്ധപുഷ്കരാവര്തമന്ഥരമ് । ഏകത്ര സോമ്യസകലഭൂതസന്തതിസുസ്ഥിതമ്
ഒരു ഭാഗത്ത്, ഒരു കാലഘട്ടം കലഹം സൃഷ്ടിച്ച കമലപുഷ്പത്തിന്റെ ചുറ്റളവില് വലിയ ഉണർവ് കാണാം; മറ്റൊരിടത്ത്, എല്ലാ ജീവികളും സമാധാനത്തിലും ഐക്യത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏകത്ര സമരക്ഷുബ്ധസുരാസുരനരേശ്വരമ് । ഏകത്രാസമ്ഭവദ്ഭാനുനിത്യാഭിന്നതമോഘനമ്
ഒരു ഭാഗത്ത് ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും രാജാക്കന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ഉണർത്തപ്പെട്ടിരുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗത്ത് സൂര്യൻ ഉദിച്ചില്ല, അതിനാൽ കനലായ ഇരുണ്ടിരുട്ട് അകറ്റപ്പെടാതെ തന്നെ നിലനിന്നിരുന്നു.
ഏകത്രാസമ്ഭവദ്ധ്വാന്തം കാന്തജ്വാലോദരോപമമ് । ഏകത്ര നലിനീനാലനിലീനമധുകൈടഭമ്
ഒരു ഭാഗത്ത്, മനോഹരമായ ജ്വാലയുടെ ഉള്ളഭാഗംപോലെയുള്ള ഇരുണ്ടിരുട്ട് പടർന്നിരുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗത്ത്, കമലത്തിന്റെ തണ്ടിനുള്ളിൽ മധുവും കൈടഭനും ഒളിഞ്ഞിരുന്നു.
ഏകത്ര പദ്മമഞ്ജൂഷാസുപ്തബാലനവാബ്ജജമ് । ഏകത്രൈകാര്ണവോദഗ്രവൃക്ഷവിശ്രാന്തമാധവമ്
ഒരു ഭാഗത്ത്, കമലത്തിന്റെ പെട്ടിയിൽ പുതുതായി ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവ് ഉറങ്ങുകയായിരുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗത്ത്, ഒരൊറ്റ സമുദ്രത്തിൽ ഉയർന്ന വലിയ വൃക്ഷത്തിൽ മാധവൻ വിശ്രമിച്ചു കിടക്കുകയായിരുന്നു.
ഏകത്ര കല്പരജനീനിശ്ശൂന്യതിമിരാകുലമ് । ശിലാജഠരനിസ്സ്പന്ദം വ്യോമേവ വിതതാകൃതി
ഒരു ഭാഗത്ത്, കല്പാന്തരാത്രി ശൂന്യവും കനലായ ഇരുട്ടും നിറഞ്ഞിരുന്നതായിരുന്നു; പാറയുടെ ഉള്ളിലുപോലെ അചഞ്ചലവും, ആകാശംപോലെ വ്യാപകവുമായ രൂപത്തിൽ.
സുഷുപ്തജഠരാകാരമ് അപ്രജ്ഞാതമ് അലക്ഷണമ് । അപ്രതര്ക്യമ് അവിജ്ഞേയം സുഷുപ്തമ് ഇവ സര്വതഃ
അത് ഗഹനമായ ഉറക്കത്തിന്റെ രൂപംപോലെയായിരുന്നു; ആരും തിരിച്ചറിയാനാവാത്തതും, യാതൊരു ലക്ഷണവും ഇല്ലാത്തതും, മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാവാത്തതും, അറിയാനാവാത്തതും, എല്ലായിടത്തും സ്വപ്നരഹിതമായ ഉറക്കംപോലെയായിരുന്നു.
ഏകത്ര പക്ഷവിക്ഷുബ്ധശൈലകാകാകുലാമ്ബരമ് । ഏകത്ര വജ്രനിഷ്പേഷദ്രവദ്ഭൂധരഭാസുരമ്
ഒരു ഭാഗത്ത്, കാറ്റിൽ കുലുങ്ങുന്ന പർവതങ്ങളുടെ ചിറകുകൾ മൂലം ആകാശം കാക്കകളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗത്ത്, മിന്നൽപോലെയുള്ള പ്രഹരത്തിൽ ഉരുകുന്ന പർവതങ്ങളുടെ പ്രകാശം നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഏകത്രോദ്വൃത്തമത്താബ്ധിഹ്രിയമാണധരാചലമ് । ഏകത്ര സുരവൃത്രാന്ധബഡിസങ്ഗരസങ്കുലമ്
ഒരു ഭാഗത്ത്, മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ സമുദ്രത്തിന്റെ ആനകൾ ഭൂമിയെ ഇഴയ്ക്കുകയായിരുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗത്ത്, ദേവന്മാരും വൃത്രാസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം മൂലം ലോകം കലശലമായി.
ഏകത്ര മത്തപാതാലഗജകമ്പിവസുന്ധരമ് । ഏകത്ര ശേഷശിരസẖ കല്പാന്തലുഠിതാവനി
ഒരു ഭാഗത്ത്, പാതാളത്തിലെ കാട്ടാനകൾ ഭൂമിയെ കുലുക്കുകയായിരുന്നു; മറ്റൊരു ഭാഗത്ത്, ശേഷനിന്റെ തലയിലേയ്ക്ക് കാലാന്ത്യത്തിൽ ഭൂമി ഉരുണ്ടുപോയി.