തഥാ ചലന്ത്യാ ലുഠിതം തസ്യാ ദേഹഗതം ജഗത് । ന ലുഠത്യ് ഏവ മകുരപ്രതിബിമ്ബമ് ഇവ സ്ഥിതം
അവൾ ഇങ്ങോട്ട് ഇങ്ങോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ അവളുടെ ശരീരത്തോട് ചേർന്നിരിക്കുന്ന ലോകം ഉരുണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അതു യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉരുണ്ടുപോകുന്നില്ല — കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിബിംബം അശല്യമായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ.
സ ത്രൈലോക്യമഹാരമ്ഭസ് സത്യോ ഽപി ഭ്രാന്തിമാത്രകമ് । ഭ്രാന്തിമാത്രസ്യ കേ നാമ ലുഠനാലുഠനേ വദ
ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ മഹത്തായ സൃഷ്ടി യഥാർത്ഥമെന്നു തോന്നിയാലും, അതെല്ലാം ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്. ഭ്രമം മാത്രമായ ഒന്നിന് ഉരുണ്ടുപോകലോ, ഉരങ്ങാതിരിപ്പോ എന്താണെന്ന് പറയൂ.
കദാ സ്വപ്നപുരം സത്യം കദാ സ്വപ്നപുരം മുധാ । കദാ സ്വപ്നപുരം ഭഗ്നം കദാ സ്വപ്നപുരം സ്ഥിതം
സ്വപ്നനഗരം എപ്പോഴാണ് യഥാർത്ഥം? എപ്പോഴാണ് അതു വ്യർത്ഥം? എപ്പോഴാണ് സ്വപ്നനഗരം തകർന്നത്? എപ്പോഴാണ് അതു അക്ഷതമായി നിലകൊള്ളുന്നത്?
ഭ്രാന്തിര് ന കേവലം സൈവ ദൃശ്യശ്രീര് യാവദ് അഗ്രഗാമ് । ത്വം വിദ്ധീമാമ് അപി ഭ്രാന്തിം ജഗല്ലക്ഷ്മീമ് അവാസ്തവീമ്
കാണപ്പെടുന്ന ഈ ഭ്രമം മാത്രം അല്ല, പുറത്തു കാണുന്ന ഭംഗി മാത്രമല്ല; നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം — ഞാനും ഒരു ഭ്രമം തന്നെ, ലോകത്തിലെ ഐശ്വര്യം, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത്.
സങ്കല്പനേ മനോരാജ്യേ സ്വപ്നേ സങ്കഥനേ ഭ്രമേ । യഥാ പുരാനുഭവനം ത്രൈലോക്യാനുഭവസ് തഥാ
കൽപ്പനയിൽ, മനസ്സിന്റെ രാജ്യത്തിൽ, സ്വപ്നത്തിൽ, കഥകളിൽ, മായയിൽ — മുമ്പ് അനുഭവിച്ചതു പോലെ തന്നെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും അനുഭവവും ഉണ്ടാകുന്നു.
അഹമ് ഇതി ജഗദ് ഇതി സ്വാന്തര് ഭ്രാന്തിര് ഇയം പ്രകചതീവ ചിതേഃ । പരമാകാശകൃശാങ്ഗ്യാശ് ശാമ്യതി നിപുണം പരിജ്ഞാതാ
ഞാൻ എന്നതും ഈ ലോകം എന്നതും മനസ്സിനുള്ളിൽ തെളിയുന്ന ഒരു ഭ്രമമാണ്; അതു വളരെ സൂക്ഷ്മമായ ആകാശംപോലെ, നന്നായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ശാന്തമായി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ഇതി നൃത്യതി സാ ദേവീ ദീര്ഘൈര് ദോര്ദണ്ഡമണ്ഡലൈഃ । പരിസ്പന്ദാത്മകൈര് വ്യോമ കുര്വാണാ ഘനകാനനമ്
അങ്ങനെ ആ ദേവി ദീർഘമായ കൈകൾ ചുറ്റി ആകാശത്തിൽ കനത്ത കാടുപോലുള്ള ചലനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
ക്രിയാസൌ നൃത്യതി തഥാ ചിതിശക്തിര് അനാമയാ । അസ്യാ വിഭൂഷണം ശൂര്പകുണാലപടലാദികമ്
ആ പ്രവർത്തനമാണ് അനായാസമായ ചൈതന്യശക്തിയായി ഇങ്ങനെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നത്; അവളുടെ അലങ്കാരങ്ങൾ ചാളി, പക്ഷിപ്പൊക്കുകൾ മുതലായവയാണ്.
ശരശക്തിഗദാപ്രാസമുസുലാസിശിലാദി ച । ഭാവാഭാവപദാര്ഥൌഘകലാകാലക്രമാദി ച
അമ്പുകളും കുന്തങ്ങളും ഗദകളും പ്രാസങ്ങളും വടികളും വാളുകളും കല്ലുകളും ഇതുപോലെയുള്ളവയും, ഉണ്ടാകുന്നതും ഇല്ലാതാകുന്നതുമായ അനേകം വസ്തുക്കളും, കാലത്തിന്റെ ഒഴുക്ക്, നിമിഷങ്ങളുടെ ക്രമം ഇവയൊക്കെയും—
ചിത്സ്പന്ദോ ഽന്തര് ജഗദ് ധത്തേ കല്പനേവ പുരം ഹൃദി । സൈവ വാ ജഗദ് ഇത്യ് ഏവ കല്പനൈവ യഥാ പുരം
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനം ഉള്ളിൽ നിന്ന് ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, മനസ്സിൽ ഒരു നഗരം സങ്കല്പം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ. അതേ സങ്കല്പം തന്നെയാണ് ലോകം എന്നും പറയുന്നത്; മുമ്പ് എങ്ങനെയോ അതുപോലെയാണ് ഇപ്പോഴും.
പവനസ്യ യഥാ സ്പന്ദസ് തഥൈവേച്ഛാ ശിവസ്യ സാ । യഥാസ്പന്ദോ ഽനിലശ് ശാന്തḫ പ്രശാന്തേച്ഛസ് തഥാ ശിവഃ
കാറ്റിന്റെ ചലനമാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവംപോലെ, ശിവന്റെ ഇച്ഛയും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. കാറ്റിന്റെ ചലനം നിലച്ചാൽ അതു ശാന്തമാവുന്നതുപോലെ, ഇച്ഛ ശാന്തമായാൽ ശിവനും സമാധാനത്തിലാവുന്നു.
അമൂര്തോ മൂര്തമ് ആകാശേ ശബ്ദാഡമ്ബരമ് ആനിലഃ । യഥാ സ്പന്ദസ് തനോത്യ് ഏവം ശിവേച്ഛാ കുരുതേ ജഗത്
രൂപമില്ലാത്ത കാറ്റ് ആകാശത്തിൽ ചലിക്കുമ്പോൾ ശബ്ദവും ഗതിയും ഉണ്ടാക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, ശിവന്റെ ഇച്ഛയുടെ സ്പന്ദനം ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
നൃത്യന്ത്യാഥ യദാ തത്ര തയാ തസ്മിന് പരാമ്ബരേ । കാകതാലീയയോഗേന സംരമ്ഭവശതസ് സ്വയമ്
അവിടെ ആ പരമാവകാശത്തിൽ അവൾ (ഇച്ഛാശക്തി) നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ, യാദൃശ്ചികമായൊരു സംഗമം നടക്കുമ്പോൾ, അവളുടെ തന്നെ ഉന്മേഷത്തിന്റെ ബലത്തിൽ—
നികടസ്ഥശ് ശിവസ് സ്പൃഷ്ടസ് സ മനാങ്മാത്രമ് അന്തികാത് । വാഡവോ ഽഗ്നിസ് സ്വനാശായ വഹന്ത്യേവാമ്ബുലേഖയാ
അടുത്ത് തന്നെ ഇരിക്കുന്ന ശിവൻ അവളാൽ അല്പം പോലും സ്പർശിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, സമുദ്രത്തിനടിയിലെ അഗ്നി ഒരു വെള്ളരേഖ കൊണ്ടു തന്നെ നശനത്തിനായി ഒഴുകിപ്പോകുന്നതുപോലെ—
സ്പൃഷ്ടമാത്രേ ശിവേ തസ്മിംസ് തതḫ പരമകാരണേ । പ്രവൃത്താ പ്രകൃതിര് ഗന്തും സാ ശനൈസ് തനുതാം തദാ
ശിവൻ, ആ പരമകാരണം, അവളാൽ സ്പർശിക്കപ്പെട്ടയുടൻ, പ്രകൃതി അപ്പോൾ തന്നെ സാവധാനം സൂക്ഷ്മതയിലേക്കു മാറാൻ തുടങ്ങുന്നു.
അനന്താകാരതാം ത്യക്ത്വാ സമ്പന്നാ ഗിരിമാത്രികാ । തതോ നഗരമാത്രാസൌ തതശ് ച ദ്രുമസുന്ദരീ
അവൾ അനന്തമായ രൂപങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ആദ്യം ഒരു പർവ്വതംപോലെയാകുന്നു; അതിനുശേഷം ഒരു നഗരത്തിന്റെ വലിപ്പം മാത്രം; പിന്നെ അവൾ ഒരു മനോഹരമായ വൃക്ഷമായി മാറുന്നു.
തതോ വ്യോമസമാകാരാ ശിവസ്യൈവാകൃതിം തതഃ । സാ പ്രവിഷ്ടാ സരിച് ഛാന്തസംരമ്ഭേവ മഹാര്ണവമ്
അവിടെ അവൾ ആകാശത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു, ശിവന്റെ സ്വരൂപം തന്നെയാണ് അവൾക്ക് ലഭിച്ചത്. ശാന്തമായ ഒരു നദി മഹാസമുദ്രത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, അവൾ ശിവനിൽ ലയിച്ചു.
ഏക ഏവാഭവദ് അഥോ ശിവയാ പരിവര്ജിതഃ । ശിവ ഏവ ശിവേ ശാന്തേ ആകാശേ ശമശോഭിതഃ
അതിനുശേഷം ശിവനും ശക്തിയും എന്ന വ്യത്യാസമില്ലാതെ ഒരുവൻ മാത്രം അവിടെ ശേഷിച്ചു. ആ ശിവൻ, സമാധാനത്തോടെ, ആകാശത്തിൽ ശാന്തതയിൽ തിളങ്ങി നിന്നു.
ഭഗവഞ് ശിവസംസ്പൃഷ്ടാ സാ ശിവാ പരമേശ്വരീ । കിമര്ഥമ് ആഗതാ ശാന്തിമ് ഇതി മേ ബ്രൂഹി തത്ത്വതഃ
ഭഗവൻ, ശിവന്റെ സ്പർശം ലഭിച്ച ആ പരമേശ്വരിയായ ശിവി എന്തുകൊണ്ടാണ് ശാന്തി പ്രാപിച്ചത്? ദയവായി അതിന്റെ സത്യമായ കാരണം എന്നോട് പറയൂ.
സാ രാമ പ്രകൃതിḫ പ്രോക്താ ശിവേച്ഛാ പരമേശ്വരീ । ജഗന്മായേതി വിഖ്യാതാ സ്പന്ദശക്തിര് അകൃത്രിമാ
രാമാ, അവളെയാണ് പ്രകൃതി എന്നും, ശിവന്റെ പരമമായ ഇച്ഛ എന്നും വിളിക്കുന്നത്. ലോകമായയായി പ്രശസ്തയായ അവൾ സ്വാഭാവികമായ സ്പന്ദനശക്തിയാണ്.
സ പരḫ പ്രകൃതേḫ പ്രോക്തḫ പുരുഷḫ പാവനാകൃതിഃ । ശിവരൂപധരശ് ശാന്തḫ പരമാകാശശക്തിമാന്
അവനാണ് പരമപുരുഷൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്; ശുദ്ധമായ രൂപം, ശിവന്റെ രൂപം ധരിച്ചവൻ, സമാധാനപരനായവൻ, പരമാകാശത്തിന്റെ ശക്തിയുള്ളവൻ.
ഭ്രമതി പ്രകൃതിസ് താവത് സംസാരേ ഭ്രമരൂപിണീ । സ്പന്ദമാത്രാത്മികാ സേച്ഛാ ചിച്ഛക്തിḫ പരമേശ്വരീ
പ്രകൃതിയാണ് ഈ ലോകത്തിൽ തേനീച്ചയുടെ രൂപത്തിൽ അലയുന്നവൾ; അവളുടെ സ്വഭാവം വെറും സ്പന്ദനം മാത്രമാണ്, അവളുടെ ഇച്ഛയാണ് പരമേശ്വരിയായ ചൈതന്യശക്തി.
യാവന് ന പശ്യതി ശിവം നിത്യതൃപ്തമ് അനാമയമ് । അജഡം പദമ് ആദ്യന്തവര്ജിതം തര്ജിതദ്വയമ്
അവൾ ശിവനെ—എപ്പോഴും തൃപ്തനായവൻ, ദുഃഖരഹിതൻ, ജഡതയില്ലാത്ത അവസ്ഥ, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്തത്, ഇരട്ടത്വം അതിജീവിച്ചത്—അറിയാതെ ഇരിക്കുന്നിടത്തോളം,
സംവിന്മാത്രൈകധര്മത്വാത് കാകതാലീയയോഗതഃ । സംവിദ്ദേവീ ശിവം സ്പൃഷ്ട്വാ തന്മയ്യ് ഏവ ഭവത്യ് അലമ്
ചൈതന്യം മാത്രമാണ് ഏകസത്യം എന്നതുകൊണ്ട്, യാദൃശ്ചികമായ ഒരു സംഗമത്തിൽ, ചൈതന്യദേവി ശിവനെ സ്പർശിച്ചാൽ, അവൾ പൂർണ്ണമായും അവനിൽ ലയിച്ചുപോകുന്നു.
പ്രകൃതിḫ പുരുഷം സ്പൃഷ്ട്വാ പ്രകൃതിത്വം സമുജ്ഝതി । തദന്തര് ഏകതാം ഗത്വാ നദീ രൂപമ് ഇവാര്ണവേ
പ്രകൃതിയ് ആത്മാവിനെ തൊട്ടപ്പോള്, അവളുടെ സ്വഭാവം വിട്ട്, ആകെയുള്ളതില് ലയിച്ച്, ഒരു നദി സമുദ്രത്തില് രൂപം കളയുന്നതുപോലെ ഒന്നായി മാറുന്നു.
ആപഗാ ഹി പയോമാത്രാ സങ്ഗതാര്ണവ ഏവ സാ । യദാ തദാ തമ് ഏവാശു പ്രാപ്യ തത്രൈവ ലീയതേ
നദി വെള്ളം മാത്രമാണ്; അത് സമുദ്രത്തില് ചേരുമ്പോള്, അതിനെ ഉടനടി പ്രാപിച്ച്, അതിലേയ്ക്ക് തന്നെ ലയിച്ചുപോകുന്നു.
ചിതിശ് ശിവേച്ഛാ സാ ദേവം തമ് ഏവാസാദ്യ ശാമ്യതി । ജന്മസ്ഥാനം ശിലാം പ്രാപ്യ തീക്ഷ്ണാ ധാരാ യഥായസീ
ചൈതന്യം ശിവന്റെ ഇച്ഛയാണ്; അതു ദൈവത്തെ പ്രാപിച്ചാല്, ഒരു കഠിനധാര കല്ലില് അടിച്ചുതകർന്ന് ശാന്തമാകുന്നതുപോലെ, ശാന്തമാവുന്നു.
പുംസശ് ഛായാ നിജാ ഛായാം പ്രവിഷ്ടസ്യ ശരീരകമ് । യഥാശു പ്രവിശത്യ് ഏവ പ്രകൃതിḫ പുരുഷം തഥാ
ഒരു മനുഷ്യന് വീടിനകത്ത് കടക്കുമ്പോള് അവന്റെ നിഴല് ഉടനടി ശരീരത്തിലേക്ക് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രകൃതിയും ആത്മാവിലേയ്ക്ക് അതിവേഗം ലയിക്കുന്നു.
ചേതിത്വാ ചിന് നിജം ഭാവം പുരുഷാഖ്യം സനാതനമ് । ഭൂയോ ഭ്രമതി സംസാരേ നേഹ തത്താം പ്രയാതി ഹി
സ്വന്തം ശാശ്വതമായ ആത്മസ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കിയാലും, അതായത് പുരുഷസ്വരൂപം തിരിച്ചറിയുമ്പോഴും, ചൈതന്യം വീണ്ടും ലോകത്തിൽ അലയുന്നു; കാരണം, ഇവിടെ അതിന് പരമാർത്ഥം ലഭിക്കാറില്ല.
സാധുര് വസതി ചൌരൌഘേ താവദ് യാവദ് അസൌ ന തമ് । പരിജാനാതി വിജ്ഞായ ന തത്ര രമതേ പുനഃ
ഒരു നല്ലവൻ കള്ളന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ജീവിക്കുന്നതും, അവൻ അവരിൽ ഒരുവൻ കള്ളനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നതുവരെ മാത്രമാണ്; അങ്ങനെയാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, അവിടെ വീണ്ടും സന്തോഷിക്കാറില്ല.