ഉഹ്യന്തേ മേരവോ യേന തേന നിശ്ശ്വാസവായുനാ । ഘനഘുങ്ഘുമദിഗ്വക്ത്രഗഗനോഗ്രാങ്ഗഘോഷിണാ
അവളുടെ ഉച്ചത്തിൽ പിറക്കുന്ന കാറ്റുപോലെയുള്ള ശ്വാസം കൊണ്ടു പോലും മെരു പർവ്വതങ്ങൾ കുലുങ്ങി; അവളുടെ ഭയങ്കരമായ വായുകൾ ആകാശം മുഴുവൻ ഗംഭീരമായ ഗർജ്ജനത്തോടെ നിറച്ചു.
ഘനമാരുതഘൂത്കാരൈẖ ക്ഷ്വേഡാഗേയം പ്രഗായതാ । നിയതാനുനയേനേവ വലിതാസ്യാനുവൃത്തിനാ
കട്ടിയുള്ള കാറ്റിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ അവൾ പാടുമ്പോൾ, അവളുടെ വായ് വലിച്ചുനീട്ടി, നിരന്തരം ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ഒരു ഗാനത്തിന്റെ പ്രതിധ്വനിപോലെയാണ് അതു.
തതോ നൃത്തവശാവേശാദ് വര്ധമാനശരീരിണീ । മയാ ദൃഷ്ടാവധാനേന ഗഗനാഭോഗപൂരിണീ
അവളുടെ നൃത്തത്തിന്റെ ആവേശത്തിൽ, ശരീരം വലുതായി ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അതിനെ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി.
യാവത് തയാ ധൃതാ ദേഹേ ഹേലാവലനസാരവാ । മാലാ മലയകൈലാസസഹ്യമന്ദരമേരുഭിഃ
അവൾ ആ സുഖപ്രദമായ ചലനത്തിൽ ശരീരം നിലനിർത്തിയിരിക്കുമ്പോൾ, മലയ, കൈലാസം, സഹ്യ, മന്ദര, മേരു തുടങ്ങിയ പർവതങ്ങൾ ചേർത്ത മാല അവളുടെ കഴുത്തിൽ തിളങ്ങി.
ആസംസ് തസ്യാ യുഗാന്താഭ്രമാലികാḫ പട്ടപട്ടികാഃ । ആദര്ശമണ്ഡലാന്യ് അഗ്രേ ത്രീണി ലോകാന്തരാണി ച
അവളുടെ വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റങ്ങൾ യുഗാന്തത്തിലെ മേഘങ്ങളുടെ നിരകളെപ്പോലെയായിരുന്നു; അവളുടെ മുന്നിൽ കണ്ണാടിപോലുള്ള വൃത്തങ്ങൾക്കും അവയ്ക്കുള്ളിൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു.
കര്ണയോര് ഹിമവന്മേരൂ രുപ്യകാഞ്ചനപുത്രികേ । ബ്രഹ്മാണ്ഡഘുര്ഘുരൈര് മാലാ മഹതീ കടിമേഖലാ
അവളുടെ ചെവികളിൽ വെള്ളിയും പൊന്നും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഹിമവാനും മേറും ചെറിയ രൂപത്തിൽ തിളങ്ങി; അവളുടെ അരയിൽ വലിയ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ മാല കെട്ടിയിരുന്നു, അതിൽ ഇടയ്ക്കിടെ ഗർജ്ജനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു.
സ്രജẖ കുലാചലൈശ് ശൃങ്ഗവനപത്തനഗുച്ഛകാഃ । തരത്പുരവരദ്വീപഗ്രാമപേലവപല്ലവാഃ
അവളുടെ മാലകള് കുന്നുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും കാടുകളും നഗരങ്ങളുമായിരുന്നു; മനോഹരമായ ഇലകള് പോലെ ഗ്രാമങ്ങളും ദ്വീപുകളും വലിയ നഗരങ്ങളുമായിരുന്നു.
അസ്യാ അങ്ഗേഷു ദൃഷ്ടാനി പുരാണി നഗരാണി ച । ഋതവശ് ച ത്രയോ ലോകാ മാസാഹോരാത്രമാലികാഃ
അവളുടെ അംഗങ്ങളില് പുരാതന നഗരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും കാണപ്പെട്ടു; മൂന്ന് ঋതുക്കളും ലോകങ്ങളും മാസങ്ങളും പകലും രാത്രിയും ചേര്ന്ന മാലകളും അവളെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
മുക്താലതാദികം നദ്യẖ കാലിന്ദീത്രിപഥാദികാഃ । ധര്മാധര്മാവ് ഉഭൌ കര്ണഭൂഷണേ ചാന്യകര്ണയോഃ
മുത്ത് മാലകളും അതുപോലെയുള്ളവയും നദികളായിരുന്നു—യമുന, ഗംഗയും മറ്റും; ധര്മ്മവും അധര്മ്മവും അവളുടെ രണ്ട് കാതുകളില് കാത് അലങ്കാരമായി തിളങ്ങി.
സ്തനാസ് തസ്യാസ് തു ചത്വാരസ് സ്രവദ്ധര്മപയോലവാഃ । വേദാസ് സകലശാസ്ത്രാര്ഥചതുസ്സംസ്ഥാനചൂചുകാഃ
അവള്ക്ക് നാല് മുലകള് ഉണ്ടായിരുന്നു, അവയില് ധര്മ്മത്തിന്റെ പാല് ചൊരിയുന്നുണ്ടായിരുന്നു; വേദങ്ങള് അവരുടെ നാലു അര്ത്ഥങ്ങളോടെ മുലകുപ്പായങ്ങളായി അവിടെ തെളിഞ്ഞു.
ത്രിശൂലൈḫ പട്ടിസൈḫ പ്രാസൈശ് ശരശക്ത്യൃഷ്ടിമുദ്ഗരൈഃ । നിര്യദായുധജാലാനി സ്രഗ്ദാമാനി ബിഭര്തി സാ
അവൾ ത്രിശൂലങ്ങൾ, കുന്തങ്ങൾ, വാളുകൾ, അമ്പുകൾ, കത്തികൾ, ഉരുകൊമ്പുകൾ, മുത്തികൾ എന്നിവകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ മാലകളും കെട്ടുകളും ധരിക്കുന്നു.
ചതുര്ദശവിധാ ഭൂതജാതയോ യാസ് സുരാദികാഃ । തസ്യാശ് ശരീരശായിന്യസ് താ ലോമാവലയസ് സ്ഥിതാഃ
ദേവന്മാരെ തുടങ്ങുന്ന പതിനാലു തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ അവളുടെ ശരീരത്തിൽ പാർക്കുന്നു; അവ അവളുടെ രോമവലയങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
തസ്യാശ് ച നഗരഗ്രാമഗിരയോ ദേഹശായിനഃ । നൃത്യന്ത്യാസ് സഹ നൃത്യന്തി പുനര്ജന്മമുദേവ തേ
അവളുടെ ശരീരത്തിൽ പാർക്കുന്ന നഗരങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ അവൾ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ അവയ്ക്കും വീണ്ടും വീണ്ടും ജന്മം ലഭിക്കുന്നതിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാകുന്നു.
ജങ്ഗമാത്മകമ് ഏവൈതജ് ജഗദ് അസ്ഥാവരം തദാ । നൃത്യതീതി മയാ ജ്ഞാതം പരലോകേ സുഖം സ്ഥിതമ്
ഈ ലോകം—ചലിക്കുന്നതും അചലവും—അവളുടെ തന്നെ രൂപമാണെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി; അവൾ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ ലോകവും നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, മറുവശത്ത് അത് സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
നിഗീര്ണം ജഗദ് അങ്ഗസ്ഥം കൃത്വാ തൃപ്തിമ് ഉപാഗതാ । പരിനൃത്യതി സാ മത്താ ജഗജ്ജീര്ണാഹിചാതകീ
തന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ലോകം മുഴുവൻ വിഴുങ്ങിയ ശേഷം, ആ സ്ത്രീ തൃപ്തി കൈവരിച്ച് മദംപിടിച്ച് നൃത്തം തുടരുന്നു, പഴയ പാമ്പിനെ വിഴുങ്ങുന്ന മഴപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ.
ആദര്ശപ്രതിബിമ്ബസ്ഥമ് ഇവാഭാത്യ് അഖിലം ജഗത് । തസ്യാ വപുഷി വിസ്തീര്ണേ ഖരൂപിണി ഖരൂപധൃത്
അവളുടെ വിശാലമായ, കഠിനമായ ആകൃതിയിലുള്ള ശരീരത്തിൽ, മുഴുവൻ ലോകവും ഒരു കണ്ണാടിയിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
തജ്ജഗന്നര്തനം ചാരു തദ്ദേഹാദര്ശസംസ്ഥിതമ് । ചിരം മയാ തദാ ദൃഷ്ടമ് അവിനഷ്ടം പുരസ്സ്ഥിതമ്
ലോകത്തിന്റെ ആ മനോഹരമായ നൃത്തം, അവളുടെ ശരീരകണ്ണാടിയിൽ നിലകൊണ്ടത്, ഞാൻ ദീർഘകാലം കുറെക്കാലം നേരിട്ട്, അക്ഷയമായും എന്റെ മുന്നിൽ നിലനിന്നതുപോലെ കണ്ടിരുന്നു.
വിവലത്താരകാജാലം ഭ്രമത്പര്വതമണ്ഡലമ് । മഷകവ്യൂഹവദ് വാതവ്യാധൂതാമരദാനവമ്
കുലുങ്ങുന്ന നക്ഷത്രങ്ങളുടെ കൂട്ടവും, ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്ന പർവതവലയവും, കാറ്റിൽ ചിതറുന്ന ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും എല്ലാം, ഒരു ഈച്ചക്കൂട്ടംപോലെ തോന്നി.
സങ്ഗ്രാമോന്മുക്തചക്രാഭദ്വീപാര്ണവവൃതാമ്ബരമ് । ഹേലാവിവലനാവര്തപ്രൌഢശൈലധരാതൃണമ്
യുദ്ധത്തിന്റെ ഉന്മാദം നിറഞ്ഞ ആകാശം, ദ്വീപുകളുടെ സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുപോലെയും, വലിയ പർവതങ്ങളെയും പുല്ലിനെയും ഒരുപോലെ കളിച്ചുകൊണ്ടു ചുഴലുന്ന തിരകളാൽ മൂടപ്പെട്ടതുപോലെയും കാണാം.
നീലമേഘാംശുകാവൃത്തിവാതഘുങ്ഘുമിതാമ്ബരമ് । കാഷ്ഠാദ്ര്യസ്ഥിപുരാസ്ഫോടപടത്പടപടാരവമ്
കറുത്ത മേഘങ്ങളുടെ പുതപ്പിൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആകാശം, കാറ്റിന്റെ ഗംഭീരഗോശയാൽ മുഴങ്ങുന്നു. മരപ്പർവതങ്ങളും നഗരങ്ങളും തകർന്നുവീഴുമ്പോൾ ഉരുണ്ടു പൊട്ടുന്ന ശബ്ദം മുഴുവൻ ആകാശത്തിലും പടരുന്നു.
ജഗത്പദാര്ഥൈര് വ്യാമിശ്രൈര് അമിശ്രൈര് മകുരേ യഥാ । വ്യാപ്തമ് ആഭോഗിഭാങ്കരൈര് അങ്ഗൈ രങ്ഗഭ്രമൈസ് തഥാ
ഇവിടെ ലോകം കലർന്നതും കലക്കമില്ലാത്തതുമായ വസ്തുക്കളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു കണ്ണാടിപോലെയാണ്; ഭയാനകവും ആനന്ദകരവും ആയ അവയവങ്ങൾ നിറഞ്ഞ്, നിറങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളുടെയും നൃത്തം പോലെ ചുറ്റി ഭ്രമിക്കുന്നു.
മേരുര് നൃത്യതി ലോലോച്ചകുലാചലബൃഹദ്ഭുജഃ । ഭ്രമദഭ്രപടാടോപോ നമത്തരുതനൂരുഹഃ
മേരു പർവതം, കുലുങ്ങുന്ന പർവതശൃംഗങ്ങൾ വലിയ കൈകളായി ഉയർത്തി, നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ചുറ്റും ഭ്രമിക്കുന്ന മേഘപ്പടങ്ങൾ നമിച്ചു വീശുന്നു; പക്ഷികളുടെ വിളിയും പുല്ലിന്റെ തളിര്പ്പും ഈ കാഴ്ചയെ അനുഗമിക്കുന്നു.
അത്യജന്തസ് സമുദ്രാസ് സ്വം മര്യാദാമുദ്രണം ദ്രുതാഃ । ഭൂമേര് നഭസ്തലം യാന്തി നഭസോ യാന്തി ഭൂതലമ്
സമുദ്രങ്ങൾ വേഗത്തിൽ തങ്ങളുടെ അതിരുകൾ ഉപേക്ഷിച്ച് ഒഴുകുന്നു; ഭൂമി ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു, ആകാശം ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങുന്നു.
പുരാണി ഘര്ഘരാരാവൈര് ദൃശ്യന്തേ ലുഠിതാന്യ് അധഃ । സഗൃഹാട്ടാലവാസ്തവ്യം ന ച കിഞ്ചില് ലുഠത്യ് അധഃ
പഴയ കെട്ടിടങ്ങൾ ഗർഗരാരവത്തോടെ താഴേക്ക് ഉരുണ്ടുപോകുന്നത് കാണാം; വീടുകളും കൊട്ടാരങ്ങളും അവയിലെ താമസക്കാരും എല്ലാം ചലിച്ചാലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും താഴേക്ക് വീഴുന്നില്ല.
തസ്യാം ഭ്രമന്ത്യാം ചതുരം ചന്ദ്രാര്കാ ദിനരാത്രയഃ । നഖാഗ്രലേഖാലോകാന്തര് ഭാന്തി കാഞ്ചനസൂത്രവത്
അത് ചുറ്റുമ്പോൾ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പകലും രാത്രിയും നഖത്തിന്റെ അറ്റത്തിലുള്ള വരകളുടെ ഇടയിലൂടെ പൊന്നുപോലെയുള്ള നൂലുകളായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
വിഭാന്തി വൃഷ്ടയസ് തസ്യാ ഘര്മാര്തിജലജാലികാഃ । ഇവ നീഹാരഹാരിണ്യോ ലീലാവാരിദവാസസഃ
അവിടെ മഴകൾ ഉഷ്ണവും വെള്ളവും ചേർന്ന കളിയാട്ടം പോലെ, മൂടൽമഞ്ഞ് നീക്കുന്ന നദികളുപോലെ, വെള്ളത്തിന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
ഖമ് ഏവ തസ്യാസ് സമ്പന്നം കവരീമണ്ഡലം ബൃഹത് । പാതാലം ചരണാ ഭൂമിര് ഉദരം ബാഹവോ ദിശഃ
അവളുടെ മുടിയുടെ വലിപ്പം ആകാശം പോലെ വിശാലമായിരുന്നു; അടിത്തട്ടു ലോകം അവളുടെ കാലുകളായിരുന്നു, ഭൂമി അവളുടെ വയറായിരുന്നു, ദിശകൾ അവളുടെ കൈകളായിരുന്നു.
ദ്വീപാബ്ധയോ ഽന്ത്രാവലയḫ പാര്ശുകാസ് സര്വപര്വതാഃ । പ്രാണാപാനാവലീദോലാḫ പവനസ്കന്ധശാലികാഃ
ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും അവളുടെ ആന്തരങ്ങൾ പോലെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു; എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളും അവളുടെ വശങ്ങളായിരുന്നു; ശ്വാസം വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നത് കാറ്റ് നിറഞ്ഞ ധാന്യങ്ങളുടെ തണ്ടുകളെപ്പോലെയായിരുന്നു.
തദാനുഭൂതം നൃത്യന്ത്യാസ് തസ്യാ വപുഷി വിസ്തൃതേ । ഹിമവന്മേരുസഹ്യാദ്യൈര് ദോലാന്ദോലനമ് അദ്രിഭിഃ
അവൾ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ അവളുടെ ശരീരം വ്യാപിച്ചു; ഹിമാലയം, മേരു, സഹ്യപർവ്വതം തുടങ്ങിയവ അവളുടെ മേൽ ഊഞ്ഞാലാടുന്നപോലെ ആണ്ടു.
തരദദ്രിഗുണാശ് ഛാതാ വലയന്ത്യാ തയാ സ്രജഃ । പുനẖ കല്പാന്ത ആരബ്ധ ഇവ താണ്ഡവഹേലയാ
മൂന്നു ഗുണങ്ങളുടെയും പർവ്വതശൃംഗങ്ങളുടെയും ഗുണം ചേർത്തു നെയ്ത മാലകൾ അവളെ ചുറ്റി അലങ്കരിച്ചു; കാലാവസാനത്തിൽ താണ്ഡവം ആരംഭിച്ചതുപോലെ അവൾ കളിയോടെ ആടിത്തിരിഞ്ഞു.