തഥാ നാമ സുദീര്ഘാ സാ യഥാ തസ്യാശ് ശിരẖഖുരമ് । മയാ ദൃഷ്ടം പ്രയത്നേന ചിരോര്ധ്വാധോഗമാഗമൈഃ
അവൾ അത്രയും ദീർഘമായവളായിരുന്നു, ഞാൻ ഏറെ നേരം മുകളിലേക്കും താഴേക്കും നോക്കി ശ്രമിച്ചിട്ടാണ് അവളുടെ കുതിരയുടെ കുരുത്തലപോലെയുള്ള തല കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്.
ആര്ദ്രാന്ത്രതന്ത്രീഗ്രഥിതശിരẖഖുരകരോത്കരാ । അമൂലാ സൂത്രവലിതാ കണ്ടകാനാമ് ഇവ സ്ഥലീ
അവളുടെ ഈർപ്പം നിറഞ്ഞ ആന്ത്രങ്ങളും നരങ്ങളും, കുതിരയുടെ കുരുത്തലപോലെയുള്ള തലയിൽ, കൈകളിലും കാലുകളിലും ചുരുണ്ടുകെട്ടിയിരിക്കുന്നു. അവയ്ക്ക് വേരൊന്നുമില്ലാതെ, തുമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ നിലംപോലെ ചുരുണ്ടിരിക്കുന്നു.
വിശ്വരൂപാ യമാര്കാദിശിരẖകമലജാലകൈഃ । കൃതമാലാമലാലോകവാന്തവഹ്നിമയാചലാ
അവൾ ഈ ലോകത്തിന്റെ രൂപമായ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യമനും സൂര്യനും മറ്റും ഉള്ളവരുടെ താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള തലകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ശുദ്ധമായ വെളിച്ചംകൊണ്ടുള്ള ഒരു മാല, അഗ്നിയെ ഛർദിച്ച് പുറത്തുവിട്ടു, പർവ്വതങ്ങളായി രൂപംകൊണ്ടതുമായിരുന്നു.
പ്രലമ്ബകര്ണാ ലുലിതനാസാ നൃശിരകുണ്ഡലാ । ശുഷ്കതുമ്ബീലതാഷ്ഠീവാ ദീര്ഘലോലാസിതസ്തനീ
അവള്ക്ക് തൂങ്ങിയ ചെവികൾ, വളഞ്ഞ മൂക്ക്, മനുഷ്യന്റെ കപ്പലുകൾ കാതിലണിഞ്ഞിരുന്നു. ഉണക്കിയ തുമ്പിലതാപോലെയുള്ള ചുണ്ടുകൾ, നീളമുള്ള, ആടുന്ന, പുഞ്ചിരിയോടെ കാണുന്ന മുലകൾ.
കുമാരബര്ഹിപിഞ്ഛൌഘബ്രാഹ്മമൂര്ധജമണ്ഡലൈഃ । ലാഞ്ഛിതോച്ചസുരാധീശശിരẖഖട്വാങ്ഗമണ്ഡലാ
കുമാരന്റെ മയിൽതൂവലുകളുടെ കൂട്ടവും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജടകളും അവളുടെ തലയിൽ അലങ്കാരമായി. മഹാസുരന്മാരുടെ തലച്ചെറുക്കൊണ്ടുള്ള ചുറ്റളവുകൾ അവളിൽ അടയാളമായി കാണപ്പെട്ടു.
ദന്തേന്ദുമാലാവിമലോദ്ദ്യോതപീതതമോഽര്ണവാ । കൃഷ്ണോച്ചൈര് ധൂമലേഖേവ വൃത്താവര്തവിവര്തിനീ
പല്ലുകളും ചന്ദ്രനുമുള്ള ഒരു മാലയണിഞ്ഞ്, അവൾ നിർമ്മലമായ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങി, അഗാധമായ ഇരുണ്ട കടലിനെ കുടിച്ചു. കറുത്തതും ഉയർന്നതുമായ, പുകയുടെ രേഖപോലെയും വട്ടംവട്ടി ചുറ്റി ചലിക്കുന്നതുമായ അവളെ കാണാം.
ശുഷ്കതുമ്ബീലതേവോച്ചൈര് ആകാശതരുസംശ്രിതാ । വിലോലാവയവാഷ്ഠീവാ വാതൈḫ പടപടാരവാ
ഉണക്കിയ തുമ്പപ്പയര്തണ്ട് പോലെ, ആകാശത്തിലെ വലിയ വൃക്ഷത്തില് ഉയരത്തില് കിടന്ന്, അവളുടെ അവയവങ്ങള് കാറ്റില് കനത്ത ശബ്ദത്തോടെ കുലുങ്ങുന്നു.
ബൃഹത്തരങ്ഗോര്ധ്വഭുജാ ശ്യാമലോല്ലാസശാലിനീ । ഏകാര്ണവോര്മിമാലേവ നൃത്താവര്തവിവര്തിനീ
വലിയ തിരകളെപ്പോലെ കൈകള് ഉയര്ത്തി, ഇരുണ്ട ഭംഗിയില് ദീപ്തിയായി, അവള് ഏക സമുദ്രത്തിലെ ഒരു തിരയെന്നപോലെ, നൃത്തത്തിന്റെ ചുഴികളില് ചുറ്റുന്നു.
ക്ഷണമ് ഏകഭുജാകാരാ ക്ഷണം ബഹുഭുജാകുലാ । അനന്തോഗ്രഭുജാ ക്ഷിപ്രം ജഗന്നര്തനമണ്ഡപാ
ഒരു നിമിഷം അവള് ഒറ്റ കൈയോടെ കാണപ്പെടുന്നു, അടുത്ത നിമിഷം അനേകം കൈകളോടെ; ഉടന് അനന്തവും ശക്തിയുള്ള കൈകളോടെ, ലോകത്തിന്റെ നൃത്തത്തിനുള്ള വലിയ മണ്ടപം പോലെ മാറുന്നു.
ക്ഷിപ്രമ് ഏകമുഖാകാരാ ക്ഷിപ്രം ബഹുമുഖാകൃതിഃ । അനന്തോഗ്രമുഖീ ക്ഷിപ്രം നിര്മുഖീ വാപി ച ക്ഷണമ്
ഉടന് അവള് ഒരു മുഖം മാത്രം ഉള്ളവളായി, പിന്നെ പല മുഖങ്ങളോടെയും; ഉടന് അനവധി ഭയങ്കര മുഖങ്ങളോടെ, പിന്നെ ഒരു നിമിഷം മുഖമില്ലാത്തവളായും കാണപ്പെടുന്നു.
ഏകപാദാന്വിതാ ക്ഷിപ്രം ക്ഷിപ്രം പാദശതാന്വിതാ । ക്ഷണം ചാനന്തപാദാഢ്യാ നിഷ്പാദാകാരിണീ ക്ഷണമ്
അവൾക്ക് ഒരിക്കൽ ഒരു കാൽ മാത്രം, പിന്നെ വേഗത്തിൽ നൂറുകാൽ, ചിലപ്പോൾ അനേകം കാൽ, പിന്നെ ഒരു നിമിഷം പോലും കാലില്ലാതെ.
കാലരാത്രിര് ഇയം സേതി മയാനുമിതദേഹികാ । കാലീ ഭഗവതീ സേയമ് ഇതി നിര്ണീതസഞ്ചരാ
ഇവളാണ് കാലത്തിന്റെ രാത്രിയുടെ രൂപം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; ഇവളാണ് ദൈവമായ കാളി, അവളുടെ സഞ്ചാരം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി.
ജ്വാലാപൂര്ണാരഘട്ഠോഗ്രഖാതാഭനയനത്രയാ । ജ്വലദ്വരേന്ദ്രനീലാദ്രിസാനൂപമലലാടഭൂഃ
അവളുടെ മൂന്ന് കണ്ണുകളും കനലുപൊങ്ങി കത്തുന്ന അഗ്നികൂടാരങ്ങൾ പോലെയാണ്; അവളുടെ നെറ്റി നീലപർവ്വതങ്ങളുടെ തൂങ്ങിയ കുന്നുകൾ പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ലോകാലോകേന്ദ്രനീലാഗ്രശ്വഭ്രഭീമഹനുദ്വയാ । വാതസ്കന്ധഗുണപ്രോതതാരാമുക്താകലാപിനീ
ലോകത്തിന്റെ അതിരിലുള്ള കറുത്ത പർവ്വതശിഖരങ്ങൾ പോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ രണ്ടു താടികളാണ് അവളുടേത്; കാറ്റിന്റെ തന്തികളാൽ ചുരുണ്ട നക്ഷത്രങ്ങളും മുത്തുകളും ചേർത്ത മാല അവൾ ധരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രനീലാദ്രിതുല്യോരുതോരണോച്ചേ പ്രഭാസുരേ । വിശ്രാന്തകാചശൈലാഭഭഗഭീഷണവായസാ
ഇന്ദ്രനീലപർവതത്തിനെപ്പോലെയുള്ള ഉയർന്ന തേജസ്സുള്ള വാതിലുകളും, കാക്കകൾക്കു ഭയങ്കരമായ മലക്കൊല്ലികൾപോലെയുള്ള വിശ്രമസ്ഥലങ്ങളും അവിടെ കാണാം.
നൃത്യദ്ഭുജലതാപുഷ്പൈര് നഖശുഭ്രാഭ്രമണ്ഡലൈഃ । പൂര്ണചന്ദ്രശതാനീവ ഭ്രമയന്തീ നഭസ്തലേ
പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച വള്ളിപോലെ കൈകൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; അവയുടെ നഖങ്ങൾ വെളുത്ത മേഘവലയങ്ങളെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നു. ആ സ്ത്രീ ആകാശത്ത് നൂറുകണക്കിന് പൂർണ്ണചന്ദ്രന്മാരെ ചുറ്റുന്നപോലെ ഭ്രമിച്ചു.
ഭ്രമദ്ഭിര് വ്യാപ്തദിക്ചക്രാ ഭുജൈẖ കല്പാമ്ബുദൈര് ഇവ । വര്ഷദ്ഭിḫ പാണിജപ്രാന്തതാരാലേഖാബൃഹത്പ്രഭാഃ
വാർത്തകമേഘങ്ങളെപ്പോലെ വിശാലമായ അവളുടെ ചുറ്റുന്ന കൈകൾ എല്ലാ ദിക്കുകളും നിറച്ചു. വിരൽതുമ്പുകളിൽ നിന്നു നക്ഷത്രരേഖകളെപ്പോലെയുള്ള വിശാലമായ പ്രകാശരശ്മികൾ ഒഴുകി.
നഖപുഷ്പാങ്ഗുലീവല്ലീജാലൈര് ഭ്രാന്തഭുജദ്രുമൈഃ । കൃഷ്ണൈẖ കാനനിതാശേഷഗഗനാഗ്രോഗ്രമൂര്തിഭിഃ
നഖപുഷ്പങ്ങൾ വിരിഞ്ഞ വിരലുകളാൽ നിർമ്മിച്ച ഹാരങ്ങൾപോലും, കറുത്ത കാടുപോലും, ആകാശത്തിന്റെ അതിരിൽ ഭയങ്കരമായ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മരങ്ങൾപോലും അവളുടെ ചുറ്റുന്ന കൈകൾ കാണപ്പെട്ടു.
തമാലതാലതന്മൂലമ് അവദഗ്ധം മഹാനലൈഃ । വിഡമ്ബയന്തീ ചലിതം ജങ്ഘാസങ്ഘേന ചോപതാ
വലിയ അഗ്നിയിൽ വേരുകൾ ചുട്ടുപോയ തമാലവും താളവൃക്ഷവും അവൾ തന്റെ അനന്തമായ കാൽചലനത്തോടെ പരിഹസിച്ചു.
അപ്യ് അനന്തേ മഹാവ്യോമ്നി പാരം പ്രാപ്തൈശ് ശിരോരുഹൈഃ । കുര്വാണേവാതതം വാസവനം തിമിരദന്തിനഃ
അനന്തമായ ആകാശത്തിൽ പോലും അവളുടെ മുടി അറ്റത്തോളം എത്തുന്നപോലെ തോന്നി; രാത്രിയുടെ ആനയ്ക്ക് ഒരിക്കലും തീരാത്ത ഇരുണ്ട കാടുപോലെയാണ് അതു.
ഉഹ്യന്തേ മേരവോ യേന തേന നിശ്ശ്വാസവായുനാ । ഘനഘുങ്ഘുമദിഗ്വക്ത്രഗഗനോഗ്രാങ്ഗഘോഷിണാ
അവളുടെ ഉച്ചത്തിൽ പിറക്കുന്ന കാറ്റുപോലെയുള്ള ശ്വാസം കൊണ്ടു പോലും മെരു പർവ്വതങ്ങൾ കുലുങ്ങി; അവളുടെ ഭയങ്കരമായ വായുകൾ ആകാശം മുഴുവൻ ഗംഭീരമായ ഗർജ്ജനത്തോടെ നിറച്ചു.
ഘനമാരുതഘൂത്കാരൈẖ ക്ഷ്വേഡാഗേയം പ്രഗായതാ । നിയതാനുനയേനേവ വലിതാസ്യാനുവൃത്തിനാ
കട്ടിയുള്ള കാറ്റിന്റെ ഉച്ചത്തിൽ അവൾ പാടുമ്പോൾ, അവളുടെ വായ് വലിച്ചുനീട്ടി, നിരന്തരം ദുഃഖം നിറഞ്ഞ ഒരു ഗാനത്തിന്റെ പ്രതിധ്വനിപോലെയാണ് അതു.
തതോ നൃത്തവശാവേശാദ് വര്ധമാനശരീരിണീ । മയാ ദൃഷ്ടാവധാനേന ഗഗനാഭോഗപൂരിണീ
അവളുടെ നൃത്തത്തിന്റെ ആവേശത്തിൽ, ശരീരം വലുതായി ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അതിനെ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി.
യാവത് തയാ ധൃതാ ദേഹേ ഹേലാവലനസാരവാ । മാലാ മലയകൈലാസസഹ്യമന്ദരമേരുഭിഃ
അവൾ ആ സുഖപ്രദമായ ചലനത്തിൽ ശരീരം നിലനിർത്തിയിരിക്കുമ്പോൾ, മലയ, കൈലാസം, സഹ്യ, മന്ദര, മേരു തുടങ്ങിയ പർവതങ്ങൾ ചേർത്ത മാല അവളുടെ കഴുത്തിൽ തിളങ്ങി.
ആസംസ് തസ്യാ യുഗാന്താഭ്രമാലികാḫ പട്ടപട്ടികാഃ । ആദര്ശമണ്ഡലാന്യ് അഗ്രേ ത്രീണി ലോകാന്തരാണി ച
അവളുടെ വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റങ്ങൾ യുഗാന്തത്തിലെ മേഘങ്ങളുടെ നിരകളെപ്പോലെയായിരുന്നു; അവളുടെ മുന്നിൽ കണ്ണാടിപോലുള്ള വൃത്തങ്ങൾക്കും അവയ്ക്കുള്ളിൽ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും സ്ഥാനം ഉണ്ടായിരുന്നു.
കര്ണയോര് ഹിമവന്മേരൂ രുപ്യകാഞ്ചനപുത്രികേ । ബ്രഹ്മാണ്ഡഘുര്ഘുരൈര് മാലാ മഹതീ കടിമേഖലാ
അവളുടെ ചെവികളിൽ വെള്ളിയും പൊന്നും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഹിമവാനും മേറും ചെറിയ രൂപത്തിൽ തിളങ്ങി; അവളുടെ അരയിൽ വലിയ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ മാല കെട്ടിയിരുന്നു, അതിൽ ഇടയ്ക്കിടെ ഗർജ്ജനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു.
സ്രജẖ കുലാചലൈശ് ശൃങ്ഗവനപത്തനഗുച്ഛകാഃ । തരത്പുരവരദ്വീപഗ്രാമപേലവപല്ലവാഃ
അവളുടെ മാലകള് കുന്നുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും കാടുകളും നഗരങ്ങളുമായിരുന്നു; മനോഹരമായ ഇലകള് പോലെ ഗ്രാമങ്ങളും ദ്വീപുകളും വലിയ നഗരങ്ങളുമായിരുന്നു.
അസ്യാ അങ്ഗേഷു ദൃഷ്ടാനി പുരാണി നഗരാണി ച । ഋതവശ് ച ത്രയോ ലോകാ മാസാഹോരാത്രമാലികാഃ
അവളുടെ അംഗങ്ങളില് പുരാതന നഗരങ്ങളും പട്ടണങ്ങളും കാണപ്പെട്ടു; മൂന്ന് ঋതുക്കളും ലോകങ്ങളും മാസങ്ങളും പകലും രാത്രിയും ചേര്ന്ന മാലകളും അവളെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
മുക്താലതാദികം നദ്യẖ കാലിന്ദീത്രിപഥാദികാഃ । ധര്മാധര്മാവ് ഉഭൌ കര്ണഭൂഷണേ ചാന്യകര്ണയോഃ
മുത്ത് മാലകളും അതുപോലെയുള്ളവയും നദികളായിരുന്നു—യമുന, ഗംഗയും മറ്റും; ധര്മ്മവും അധര്മ്മവും അവളുടെ രണ്ട് കാതുകളില് കാത് അലങ്കാരമായി തിളങ്ങി.
സ്തനാസ് തസ്യാസ് തു ചത്വാരസ് സ്രവദ്ധര്മപയോലവാഃ । വേദാസ് സകലശാസ്ത്രാര്ഥചതുസ്സംസ്ഥാനചൂചുകാഃ
അവള്ക്ക് നാല് മുലകള് ഉണ്ടായിരുന്നു, അവയില് ധര്മ്മത്തിന്റെ പാല് ചൊരിയുന്നുണ്ടായിരുന്നു; വേദങ്ങള് അവരുടെ നാലു അര്ത്ഥങ്ങളോടെ മുലകുപ്പായങ്ങളായി അവിടെ തെളിഞ്ഞു.