അധൃതം ധൃതമ് ഏവോച്ചൈര് അപതച് ചൈവ വാ പതത് । അനാകൃത്യ് ഏവ സാകാരം ജഗത് സ്വപ്നപുരം യഥാ
പിടിച്ചില്ലെങ്കിലും പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയും, വീണുപോകുന്നില്ലെങ്കിലും വീഴുന്നതുപോലെയും, രൂപമില്ലെങ്കിലും രൂപമുള്ളതുപോലെയും, ഈ ലോകം ഒരു സ്വപ്നനഗരിയെപ്പോലെയാണ്.
കിമ് അസ്യ നാമ പതതി കിം വാ കേനാസ്യ ധാര്യതേ । യഥാ സംവിത്തികചനം തഥൈതദ് അവതിഷ്ഠതേ
ഇതിൽ എന്താണ് വീഴുന്നത്, എന്താണ് ഇതിനെ താങ്ങി നിർത്തുന്നത്? ബോധത്തിൽ ഒരു ചിന്ത ഉയരുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇതും നിലകൊള്ളുന്നത്.
യഥാ കേശോണ്ഡുകം വ്യോമ്നി യഥാ വ്യോമനി ശൂന്യതാ । യഥാ വാ പവനേ സ്പന്ദോ ജഗച് ചിദ്ഗഗനേ തഥാ
എങ്ങനെ ഒരു മുടികണ്ടം ആകാശത്ത് തൂങ്ങുന്നുവോ, എങ്ങനെ ശൂന്യത ആകാശത്തിനുള്ളിലാണോ, എങ്ങനെ കാറ്റിൽ ഒരു ചലനം ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് ഈ ലോകം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
ചിതൌ സങ്കല്പനഗരം ബ്രഹ്മാണ്ഡാഖ്യം ജഗദ്ഗൃഹമ് । ഖേ ഖമ് ഏവാത്യനാകാരമ് അത്യാകാരമ് ഇവ സ്ഥിതമ്
ചൈതന്യത്തിൽ, സങ്കല്പങ്ങളുടെ നഗരം—ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലോകത്തിന്റെ വീട്—ആകാശത്തിൽ, ആകാശം തന്നെയായി, രൂപമില്ലാത്തതുപോലെയും, രൂപമുള്ളതുപോലെയും നിലകൊള്ളുന്നു.
പാതസംവിത്സമുദ്ഭൂതം പതദ് ആസ്തേ ദിവാനിശമ് । ഉത്പതന്ത്യാ വിദോദ്ഭൂതമ് ഉത്പതച് ചൈവ തിഷ്ഠതി
വീഴുന്നു എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നു ഉയർന്നത്, പകലും രാത്രിയും വീഴുന്ന നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു; ഉയരുന്നു എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചത്, ഉയരുന്ന സമയത്ത് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്ഥിതിസംവിത്സമുദ്ഭൂതം സ്ഥിതമ് ആസ്തേ ദിവാനിശമ് । ഗച്ഛന്ത്യാ സംവിദോദ്ഭൂതം ഗച്ഛദ് ആസ്തേ ദിവാനിശമ്
നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചത്, പകലും രാത്രിയും അതേ നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു; പോകുന്നു എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചത്, പകലും രാത്രിയും പോകുന്ന നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു.
ഏതി നാശവിദാ നാശം മഹാകല്പാദിവേദനൈഃ । ജായതേ ജന്മസംവിത്ത്യാ വ്യോമ്നി സര്ഗാദിവേദനൈഃ
നാശം സംഭവിക്കുന്നത് നാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം മൂലമാണ്, വലിയ കാലചക്രങ്ങളിൽ അതുപോലെ അറിയപ്പെടുന്നതുപോലെ. ജനനം ഉണ്ടാകുന്നത് ജനനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം കൊണ്ടാണ്, സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അതുപോലെ അറിയപ്പെടുന്നതുപോലെ.
ആഭാതി മൌക്തികഗണശ് ശരദമ്ബരാന്തര് ദൃഷ്ടാവ് അസത്യ ഉദിതോ ഽപ്യ് അതിസത്യരൂപഃ । ഭ്രാന്ത്യാ യഥാ നഭസി വിസ്ഫുരതാം തഥൈഷാം സങ്ഖ്യാം വിധാതുമ് ഇഹ കോ ജഗതാം സമര്ഥഃ
ശരദ്കാല ആകാശത്തിൽ കാണുന്ന മുത്തുകളുടെ കൂട്ടം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതാണെങ്കിലും അതിവൈശിഷ്ട്യത്തോടെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. അവയുടെ എണ്ണം ഭ്രമം മൂലം കണക്കാക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കാൻ ഈ ലോകത്ത് ആര്ക്കും കഴിയില്ല.
അഥ രാഘവ രുദ്രം തം തദാ തസ്മിന് മഹാമ്ബരേ । പ്രവൃത്തം നര്തിതും മത്തമ് അപശ്യം വിതതാകൃതിമ്
അപ്പോൾ, രാഘവാ, ആ വിശാലമായ ആകാശത്ത് ഞാൻ രുദ്രനെ കണ്ടു. അവൻ മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങി, നൃത്തം തുടങ്ങുകയായിരുന്നു, അവന്റെ രൂപം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
വ്യോമേവാകൃതിമ് ആപന്നമ് അജഹദ്വ്യാപിതാം നിജാമ് । മഹാകാരം ഘനശ്യാമം ദശാശാപരിപൂരകമ്
അവൻ ആകാശത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ തന്റെ സ്വഭാവമായ വ്യാപനം വിട്ടുകളയാതെ. മഹത്തായ, കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള, പത്ത് ദിക്കുകളും നിറച്ചിരിക്കുന്ന രൂപം.
അര്കേന്ദുവഹ്നിനയനം ചലദ്ദശദിഗമ്ബരമ് । ഘനദീര്ഘപ്രഭാജാലമ് ആലാനം ശ്യാമലത്വിഷാമ്
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അഗ്നിയുംപോലെയുള്ള കണ്ണുകളോടെ, പത്ത് ദിശകളിലേക്കും സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ കറുത്ത പ്രകാശമുള്ളവരെ, ഒരു ദീർഘവും ഗാഢവുമായ പ്രകാശവലയം ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു.
വാഡവാഗ്നിദൃശം ലോലഭുജോര്മിഭരഭാസുരമ് । ഏകാര്ണവാര്ണോ ദ്രാഗ് ദേഹബന്ധേനേവ സമുത്ഥിതമ്
വാടവാഗ്നിപോലുള്ള കാഴ്ചയും, തിരമാലകളുടെ ഭാരത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ചഞ്ചലമായ കൈകളും, ഒരൊറ്റ സമുദ്രത്തിന്റെ നിറമുള്ള രൂപം, ശരീരബന്ധംപോലെ അതിവേഗം ഉയർന്നു.
പശ്യാമ്യ് അനന്തരമ് അഹം യാവത് തസ്യ ശരീരതഃ । ഛായേവ പരിനിര്യാതി നര്തനാനുവിധായിനീ
അതിനുശേഷം, ഞാൻ കാണുന്നു, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നൊരു നിഴൽ, അവന്റെ ചലനങ്ങളെ അനുസരിച്ച് നൃത്തം ചെയ്യുന്നവളെപ്പോലെ പുറത്ത് പോകുന്നു.
സൂര്യേഷ്വ് അവിദ്യമാനേഷു മഹാതമസി മന്ഥരേ । സ്ഥിതേ കഥമ് ഇയം ഛായാ ഭവേദ് ഇതി മതിര് മമ
സൂര്യന്മാർ ഇല്ലാതെയും, മഹത്തായ ഇരുണ്ടിരുട്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴും, ഈ നിഴൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു എന്നതാണ് എന്റെ ചിന്ത.
യാവദ് വിചാരയാമ്യ് ആശു താവത് തസ്യ തദാ പുരഃ । സാ സ്ഥിതാ പരിനൃത്യന്തീ വിശീര്ണാ സ്ത്രീ ത്രിലോചനാ
ഞാൻ അതിനെ പെട്ടെന്ന് ആലോചിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ മുന്നിൽ ഒരു നിഴൽ നില്ക്കുന്നു, അവൾ മൂന്നു കണ്ണുള്ള ഒരു സ്ത്രീ, മുടി ചിതറിച്ചും നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെയും.
കൃഷ്ണാ കൃശാ സിരാലാങ്ഗീ ജര്ജരാ വികൃതാകൃതിഃ । ജ്വാലാകുലാനലാലോലവനസമ്ഭാരശേഖരാ
അവൾ കറുത്തതും ക്ഷീണിച്ച ശരീരവും, നരമ്പുകൾ പുറത്തു കാണുന്നവളും, ക്ഷീണിച്ച രൂപവും വിചിത്രമായ ആകൃതിയും, തീയുടെ ജ്വാലകളും കാട്ടിൽ നിന്നുള്ള വസ്തുക്കളും തലയിൽ അലങ്കരിച്ചവളുമാണ്.
ഭിന്നാഞ്ജനതമശ്ശ്യാമാ യാമിനീവാകൃതിം ഗതാ । തമശ്ശ്രീര് ദേഹയുക്തേവ സാകാരേവാമ്ബരദ്യുതിഃ
പൊട്ടിച്ച കജലുപോലെ കറുത്ത നിറവും, രാത്രിയുടെ രൂപംപോലെയും ഇരുണ്ടതിന്റെ ഭംഗിയും, ശരീരവുമായി ചേർന്നതുപോലെയും, ആകാശംപോലെയുള്ള തെളിച്ചമുള്ളതുമാണ് അവൾ.
അതിദീര്ഘാ കരാലാസ്യാ നഭോ മാതുമ് ഇവോദ്യതാ । ദീര്ഘജാനുഭുജഭ്രാന്ത്യാ മാതുകാമേവ ദിങ്മുഖമ്
അവൾ വളരെ ഉയരമുള്ളവളും ഭയാനകമായ വായും ഉള്ളവളും, ആകാശം തിന്നാൻ ഉയരുന്നവളെപ്പോലെയും, നീളമുള്ള മുട്ടുകളും കൈകളും ചലിപ്പിച്ച് എല്ലാ ദിക്കിലും നോക്കുന്ന അമ്മയെപ്പോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
കൃശാ ബഹൂപവാസേവ പരിനിമ്നമഹാഹനുഃ । കജ്ജലശ്യാമലാ മേഘമാലേവ പവനാകുലാ
അവൾ വളരെ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, പലപ്പോഴും ഉപവസിച്ചവളെപ്പോലെ, താടിയും താടിയ്ക്കു ചുറ്റുമുള്ള ഭാഗവും ആഴത്തിൽ കുഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവളുടെ ശരീരം കരിമ്പൊടിപോലെയും, കാറ്റിൽ അലയുന്ന മേഘംപോലെയും ഇരുണ്ട നിറത്തിലാണ്.
കൃശാശക്താ യദോത്ഥാതും സുദീര്ഘാ വിധിനാ തദാ । ഗ്രഥിതേവ സിരാരൂപൈര് ദാമഭിര് ദൈര്ഘ്യശാലിഭിഃ
ക്ഷീണവും ദുർബലവുമായ അവൾ എഴുന്നേൽക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, അവളുടെ ദീർഘമായ ശരീരം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന നരങ്ങൾ കൊണ്ട് കെട്ടിയിട്ടുള്ള കയറുപോലെയായിരുന്നു.
തഥാ നാമ സുദീര്ഘാ സാ യഥാ തസ്യാശ് ശിരẖഖുരമ് । മയാ ദൃഷ്ടം പ്രയത്നേന ചിരോര്ധ്വാധോഗമാഗമൈഃ
അവൾ അത്രയും ദീർഘമായവളായിരുന്നു, ഞാൻ ഏറെ നേരം മുകളിലേക്കും താഴേക്കും നോക്കി ശ്രമിച്ചിട്ടാണ് അവളുടെ കുതിരയുടെ കുരുത്തലപോലെയുള്ള തല കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്.
ആര്ദ്രാന്ത്രതന്ത്രീഗ്രഥിതശിരẖഖുരകരോത്കരാ । അമൂലാ സൂത്രവലിതാ കണ്ടകാനാമ് ഇവ സ്ഥലീ
അവളുടെ ഈർപ്പം നിറഞ്ഞ ആന്ത്രങ്ങളും നരങ്ങളും, കുതിരയുടെ കുരുത്തലപോലെയുള്ള തലയിൽ, കൈകളിലും കാലുകളിലും ചുരുണ്ടുകെട്ടിയിരിക്കുന്നു. അവയ്ക്ക് വേരൊന്നുമില്ലാതെ, തുമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ നിലംപോലെ ചുരുണ്ടിരിക്കുന്നു.
വിശ്വരൂപാ യമാര്കാദിശിരẖകമലജാലകൈഃ । കൃതമാലാമലാലോകവാന്തവഹ്നിമയാചലാ
അവൾ ഈ ലോകത്തിന്റെ രൂപമായ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. യമനും സൂര്യനും മറ്റും ഉള്ളവരുടെ താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള തലകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ശുദ്ധമായ വെളിച്ചംകൊണ്ടുള്ള ഒരു മാല, അഗ്നിയെ ഛർദിച്ച് പുറത്തുവിട്ടു, പർവ്വതങ്ങളായി രൂപംകൊണ്ടതുമായിരുന്നു.
പ്രലമ്ബകര്ണാ ലുലിതനാസാ നൃശിരകുണ്ഡലാ । ശുഷ്കതുമ്ബീലതാഷ്ഠീവാ ദീര്ഘലോലാസിതസ്തനീ
അവള്ക്ക് തൂങ്ങിയ ചെവികൾ, വളഞ്ഞ മൂക്ക്, മനുഷ്യന്റെ കപ്പലുകൾ കാതിലണിഞ്ഞിരുന്നു. ഉണക്കിയ തുമ്പിലതാപോലെയുള്ള ചുണ്ടുകൾ, നീളമുള്ള, ആടുന്ന, പുഞ്ചിരിയോടെ കാണുന്ന മുലകൾ.
കുമാരബര്ഹിപിഞ്ഛൌഘബ്രാഹ്മമൂര്ധജമണ്ഡലൈഃ । ലാഞ്ഛിതോച്ചസുരാധീശശിരẖഖട്വാങ്ഗമണ്ഡലാ
കുമാരന്റെ മയിൽതൂവലുകളുടെ കൂട്ടവും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ജടകളും അവളുടെ തലയിൽ അലങ്കാരമായി. മഹാസുരന്മാരുടെ തലച്ചെറുക്കൊണ്ടുള്ള ചുറ്റളവുകൾ അവളിൽ അടയാളമായി കാണപ്പെട്ടു.
ദന്തേന്ദുമാലാവിമലോദ്ദ്യോതപീതതമോഽര്ണവാ । കൃഷ്ണോച്ചൈര് ധൂമലേഖേവ വൃത്താവര്തവിവര്തിനീ
പല്ലുകളും ചന്ദ്രനുമുള്ള ഒരു മാലയണിഞ്ഞ്, അവൾ നിർമ്മലമായ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങി, അഗാധമായ ഇരുണ്ട കടലിനെ കുടിച്ചു. കറുത്തതും ഉയർന്നതുമായ, പുകയുടെ രേഖപോലെയും വട്ടംവട്ടി ചുറ്റി ചലിക്കുന്നതുമായ അവളെ കാണാം.
ശുഷ്കതുമ്ബീലതേവോച്ചൈര് ആകാശതരുസംശ്രിതാ । വിലോലാവയവാഷ്ഠീവാ വാതൈḫ പടപടാരവാ
ഉണക്കിയ തുമ്പപ്പയര്തണ്ട് പോലെ, ആകാശത്തിലെ വലിയ വൃക്ഷത്തില് ഉയരത്തില് കിടന്ന്, അവളുടെ അവയവങ്ങള് കാറ്റില് കനത്ത ശബ്ദത്തോടെ കുലുങ്ങുന്നു.
ബൃഹത്തരങ്ഗോര്ധ്വഭുജാ ശ്യാമലോല്ലാസശാലിനീ । ഏകാര്ണവോര്മിമാലേവ നൃത്താവര്തവിവര്തിനീ
വലിയ തിരകളെപ്പോലെ കൈകള് ഉയര്ത്തി, ഇരുണ്ട ഭംഗിയില് ദീപ്തിയായി, അവള് ഏക സമുദ്രത്തിലെ ഒരു തിരയെന്നപോലെ, നൃത്തത്തിന്റെ ചുഴികളില് ചുറ്റുന്നു.
ക്ഷണമ് ഏകഭുജാകാരാ ക്ഷണം ബഹുഭുജാകുലാ । അനന്തോഗ്രഭുജാ ക്ഷിപ്രം ജഗന്നര്തനമണ്ഡപാ
ഒരു നിമിഷം അവള് ഒറ്റ കൈയോടെ കാണപ്പെടുന്നു, അടുത്ത നിമിഷം അനേകം കൈകളോടെ; ഉടന് അനന്തവും ശക്തിയുള്ള കൈകളോടെ, ലോകത്തിന്റെ നൃത്തത്തിനുള്ള വലിയ മണ്ടപം പോലെ മാറുന്നു.
ക്ഷിപ്രമ് ഏകമുഖാകാരാ ക്ഷിപ്രം ബഹുമുഖാകൃതിഃ । അനന്തോഗ്രമുഖീ ക്ഷിപ്രം നിര്മുഖീ വാപി ച ക്ഷണമ്
ഉടന് അവള് ഒരു മുഖം മാത്രം ഉള്ളവളായി, പിന്നെ പല മുഖങ്ങളോടെയും; ഉടന് അനവധി ഭയങ്കര മുഖങ്ങളോടെ, പിന്നെ ഒരു നിമിഷം മുഖമില്ലാത്തവളായും കാണപ്പെടുന്നു.