പാതാലമ് ഇവ പാനീയം സര്പോ ബിലമ് ഇവ ക്ഷണാത് । ചണ്ഡവായുര് ഇവാകാശമ് അവിശത് തന്മുഖം ജവാത്
പാനീയജലം പാതാളത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെയും, പാമ്പ് ഒരു നിമിഷത്തിൽ തനിക്കുള്ള ബിലത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെയും, കാട്ടുവായു ആകാശത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെയും, അതു അതിവേഗത്തിൽ ആ വായിലേക്ക് കടന്നു.
സമുദേത്യാപിബദ് രുദ്രസ് സ മുഹൂര്തേന തത്പയഃ । കൃഷ്ണാങ്ഗോ ഽര്ക ഇവ ധ്വാന്തം സത്സമ്പര്ക ഇവാഗുണമ്
രുദ്രൻ ഉടനടി ഉയർന്ന് ആ വെള്ളം ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് കുടിച്ചു. കറുത്ത കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ ഇരുട്ട് അകറ്റുന്നതുപോലെയും, നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സത്ഗുണം ദോഷത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതുപോലെയും.
ആബ്രഹ്മലോകപാതാലം ശാന്തം ശൂന്യമ് അഥാഭവത് । രജോധൂമാനിലാമ്ഭോദഭൂതമുക്തം സമം നഭഃ
ബ്രഹ്മലോകം മുതല് പാതാളം വരെ എല്ലാം സമാധാനവും ശൂന്യവും ആയി. ആകാശം ഒരേപോലെ, പൊടി, പുക, കാറ്റ്, വെള്ളം, മറ്റ് ഘടകങ്ങള് എന്നിവയൊന്നുമില്ലാതെ ശുദ്ധമായി.
കേവലം തത്ര ദൃശ്യന്തേ ചത്വാരോ വ്യോമനിര്മലാഃ । ഇമേ പദാര്ഥാ നിസ്സ്പന്ദാശ് ശൃണു താന് രഘുനന്ദന
അവിടെ ആകാശത്തില് നാലു ശുദ്ധമായ രൂപങ്ങള് മാത്രം കാണാം. അവ ശാന്തവും അചഞ്ചലവുമാണ്. രഘുവംശസമുദ്ഭവാ, അവയെക്കുറിച്ച് കേള്ക്കൂ.
ഏകസ് താവദ് അസൌ മധ്യേ രുദ്രẖ കൃഷ്ണാമ്ബരാകൃതിഃ । നിരാധാരസ് സ്ഥിതോ വ്യോമ്നി നിസ്സ്പന്ദോ ഽമ്ഭോധിബിമ്ബവത്
അവയില് ഒന്നാമത്തേത് നടുവില് നിലകൊള്ളുന്നു—മഴമേഘംപോലെയുള്ള കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച രുദ്രന്, ആകാശത്തില് എങ്ങും ആശ്രയമില്ലാതെ, സമുദ്രത്തിന്റെ പ്രതിഫലനംപോലെ അചഞ്ചലമായി.
ദ്വിതീയോ ഽവസ്ഥിതോ ദൂരേ പൃഥ്വ്യാകാശതലോപമഃ । ഭാഗോ ബ്രഹ്മാണ്ഡസദനസ്യാധḫ പാതാലസപ്തകാത്
രണ്ടാമത്തേത് ദൂരത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു—ഭൂമിയുടെയും ആകാശത്തിന്റെയും ഉപരിതലത്തെപ്പോലെയുള്ള രൂപം. അതു ബ്രഹ്മാണ്ഡവാസസ്ഥലത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്, ഏഴു പാതാളങ്ങള്ക്ക് താഴെയായി.
പാതാലഭൂതലദിവാം സശൈലേന്ദ്രദിവൌകസാമ് । വ്യാപ്തിḫ പാര്ഥിവഭാഗേന പങ്കമാത്രാത്മനാ മനാക്
പാതാളം, ഭൂമി, ആകാശം, മലകളും ആകാശവാസികളും — ഇവയെല്ലാം ഭൂമിയിലുളളത് പോലെ ചെറുതായിട്ടെങ്കിലും ചെളിയുടെ രൂപത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
തൃതീയോ ഽത്ര പദാര്ഥോ ഽഭൂദ് ഊര്ധ്വം ബ്രഹ്മാണ്ഡഭാഗഭൂഃ । ദൃഷ്ടിക്ഷയാത് സ ദൂരത്വാല് ലക്ഷ്യതേ ഗഗനാസിതഃ
ഇവിടെ മൂന്നാമത്തെ ഘടകം മുകളിലായ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്; നമ്മുടെ കാഴ്ചയുടെ പരിധിയും അതിന്റെ ദൂരവും കാരണം, അത് ആകാശത്തിലെ ഇരുണ്ട വിശാലതയായി തോന്നുന്നു.
ദൂരവിശ്ലിഷ്ടയോര് മധ്യം യത് തദ് ബ്രഹ്മാണ്ഡഖണ്ഡയോഃ । തദ് ആകാശമ് അനാദ്യന്തം ബ്രഹ്മ നിര്മലമ് ആതതമ്
ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ രണ്ടു ദൂരമുള്ള ഭാഗങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള ഇടം ആകാശമാണ് — അതിന് ആദിയും അന്തവും ഇല്ല, അതു ശുദ്ധവും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മവുമാണ്.
ചതുര്ഥോ ഽസൌ പദാര്ഥസ് തു തദാ സംലക്ഷിതോ മയാ । ചതുഷ്ടയാദ് ഋതേ നാന്യദ് ഏതസ്മാദ് ഏവ കിഞ്ചന
നാലാമത്തെ ഘടകം അപ്പോൾ ഞാൻ കണ്ടു; ഈ നാലിനുപുറമെ മറ്റൊന്നും ഇല്ല.
ബഹിẖ കിം വിദ്യതേ ബ്രഹ്മന് ബ്രഹ്മസദ്മകവാടതഃ । കാസ് തത്രാവരണാ ബ്രൂഹി കിയത്യസ് സംസ്ഥിതാẖ കഥമ്
ബ്രഹ്മനേ, ബ്രഹ്മസദ്മത്തിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള മതിലിന് പുറത്തു എന്താണ് ഉള്ളത്? അവിടെ എത്ര മറകളും ഉണ്ട്? അവ എങ്ങനെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്? ദയവായി പറയൂ.
ബ്രഹ്മാണ്ഡഖണ്ഡയോḫ പാരേ തതോ ദശഗുണം ജലമ് । സന്ധ്യാകാശമ് അനന്തം തം വര്ജയിത്വാതതം സ്ഥിതമ്
ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കപ്പുറം, അതിനേക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് വലുതായ വെള്ളപ്പാളി ഉണ്ട്. അതിന് പുറമെ അനന്തമായ സന്ധ്യാകാശവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
തതസ് തഥൈവ ജ്വാലാത്മ തേജോ ദശഗുണം സ്ഥിതമ് । തതസ് തഥൈവ പവനḫ പാവനോ നിര്മലസ് സ്ഥിതഃ
അതിനുശേഷം, അതുപോലെ തന്നെ, പത്ത് മടങ്ങ് വലുതായ ജ്വാലകളാൽ നിറഞ്ഞ പ്രകാശപാളി ഉണ്ട്. അതിന് ശേഷം, അതുപോലെ തന്നെ, ശുദ്ധമായ വായുവും അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തതസ് തഥൈവ വിമലം നഭോ ദശഗുണം സ്ഥിതമ് । തതḫ പരമമ് അത്യച്ഛം ബ്രഹ്മാകാശമ് അനന്തകമ്
അതിനുശേഷം, അതുപോലെ തന്നെ, പത്ത് മടങ്ങ് വലുതായ ശുദ്ധമായ ആകാശം ഉണ്ട്. അതിന് മീതെ, പരമമായ, അത്യന്തം തെളിഞ്ഞ, അനന്തമായ ബ്രഹ്മാകാശം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
അന്യത്രാന്യത്ര തസ്യാഥ ദൃഷ്ടയോ ഽന്യാസ് തഥൈവ ഖേ । കചന്ത്യ് അസങ്ഖ്യാ ദൂരസ്ഥാ മിഥോഽദൃഷ്ടാത്മസൃഷ്ടയഃ
മറ്റെവിടെയും, ആകാശത്ത് അതിന്റെ കാഴ്ചകളും അങ്ങനെ തന്നെ കാണാം; അനവധി ദൂരെയുള്ള സ്വയം സൃഷ്ടികളാണ് അവ, പരസ്പരം കാണാത്തവയും.
ഊര്ധ്വേ ബ്രഹ്മാണ്ഡഖണ്ഡസ്യ തസ്യാധസ്താന് മുനീശ്വര । തജ് ജലാദി മഹാകാരം ക്വ കഥം കേന ധാര്യതേ
മഹർഷേ, ആ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ മുകളിൽ അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം, താഴെ വെള്ളവും മറ്റും വലിയ ഘടകങ്ങൾ ഉണ്ട്. അവയെവിടെ, എങ്ങനെ, ആരാണ് താങ്ങി നിർത്തുന്നത്?
സ പാര്ഥിവḫ പദാര്ഥാനാം സ്ഥിതẖ കഡ്ഢകരത്നവത് । ഭാഗാസ് തമ് ഏവ ധാവന്തി തേ സുതാ മാതരം യഥാ
ഭൂതത്വം മറ്റുള്ളവയിൽ രത്നംപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ അമ്മയെ കാണാൻ ഓടുന്ന കുട്ടികളെപ്പോലെ അതിലേക്കാണ് ഓടുന്നത്.
അതോ യദ് ഏവ നേദീയോ ബ്രഹ്മാണ്ഡാഖ്യം മഹീവപുഃ । തത് പദാര്ഥാḫ പ്രധാവന്തി തൃഷിതാസ് സലിലം യഥാ
അതുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്ന വലിയ രൂപത്തിന് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ളതിലേക്ക് വസ്തുക്കൾ ദാഹിച്ചവരെപ്പോലെ വെള്ളത്തിലേക്കാണ് ഓടുന്നത്.
അവലമ്ബ്യ തദ് ഏവാതസ് സംസ്ഥിതാസ് തേ ജലാദയഃ । ന സ്ഥിതിം പ്രവിമുഞ്ചന്തി സ്വാം യഥാവയവാ ഇവ
അത് ആശ്രയിച്ചാണ് വെള്ളവും മറ്റും നിലകൊള്ളുന്നത്; അവയ്ക്ക് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം വിട്ട് പോകാൻ കഴിയില്ല, ശരീരാവയവങ്ങൾ പോലെ തന്നെ.
ബ്രഹ്മന് ബ്രഹ്മാണ്ഡഖണ്ഡേ തേ തിഷ്ഠതẖ കഥമ് ഉച്യതാമ് । കിമാകൃതീ ധൃതേ കേന കഥം വാ പരിനശ്യതഃ
ബ്രഹ്മൻ, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് അവ അംശങ്ങൾ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞുതരൂ. അവയ്ക്ക് എങ്ങനെയുള്ള രൂപമാണ്, എന്താണ് അവയെ പിടിച്ചു നിർത്തുന്നത്, എങ്ങനെ അവ നശിക്കുന്നു?
അധൃതം ധൃതമ് ഏവോച്ചൈര് അപതച് ചൈവ വാ പതത് । അനാകൃത്യ് ഏവ സാകാരം ജഗത് സ്വപ്നപുരം യഥാ
പിടിച്ചില്ലെങ്കിലും പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയും, വീണുപോകുന്നില്ലെങ്കിലും വീഴുന്നതുപോലെയും, രൂപമില്ലെങ്കിലും രൂപമുള്ളതുപോലെയും, ഈ ലോകം ഒരു സ്വപ്നനഗരിയെപ്പോലെയാണ്.
കിമ് അസ്യ നാമ പതതി കിം വാ കേനാസ്യ ധാര്യതേ । യഥാ സംവിത്തികചനം തഥൈതദ് അവതിഷ്ഠതേ
ഇതിൽ എന്താണ് വീഴുന്നത്, എന്താണ് ഇതിനെ താങ്ങി നിർത്തുന്നത്? ബോധത്തിൽ ഒരു ചിന്ത ഉയരുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇതും നിലകൊള്ളുന്നത്.
യഥാ കേശോണ്ഡുകം വ്യോമ്നി യഥാ വ്യോമനി ശൂന്യതാ । യഥാ വാ പവനേ സ്പന്ദോ ജഗച് ചിദ്ഗഗനേ തഥാ
എങ്ങനെ ഒരു മുടികണ്ടം ആകാശത്ത് തൂങ്ങുന്നുവോ, എങ്ങനെ ശൂന്യത ആകാശത്തിനുള്ളിലാണോ, എങ്ങനെ കാറ്റിൽ ഒരു ചലനം ഉണ്ടാകുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് ഈ ലോകം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
ചിതൌ സങ്കല്പനഗരം ബ്രഹ്മാണ്ഡാഖ്യം ജഗദ്ഗൃഹമ് । ഖേ ഖമ് ഏവാത്യനാകാരമ് അത്യാകാരമ് ഇവ സ്ഥിതമ്
ചൈതന്യത്തിൽ, സങ്കല്പങ്ങളുടെ നഗരം—ബ്രഹ്മാണ്ഡം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലോകത്തിന്റെ വീട്—ആകാശത്തിൽ, ആകാശം തന്നെയായി, രൂപമില്ലാത്തതുപോലെയും, രൂപമുള്ളതുപോലെയും നിലകൊള്ളുന്നു.
പാതസംവിത്സമുദ്ഭൂതം പതദ് ആസ്തേ ദിവാനിശമ് । ഉത്പതന്ത്യാ വിദോദ്ഭൂതമ് ഉത്പതച് ചൈവ തിഷ്ഠതി
വീഴുന്നു എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നു ഉയർന്നത്, പകലും രാത്രിയും വീഴുന്ന നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു; ഉയരുന്നു എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചത്, ഉയരുന്ന സമയത്ത് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്ഥിതിസംവിത്സമുദ്ഭൂതം സ്ഥിതമ് ആസ്തേ ദിവാനിശമ് । ഗച്ഛന്ത്യാ സംവിദോദ്ഭൂതം ഗച്ഛദ് ആസ്തേ ദിവാനിശമ്
നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചത്, പകലും രാത്രിയും അതേ നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു; പോകുന്നു എന്ന ബോധത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചത്, പകലും രാത്രിയും പോകുന്ന നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു.
ഏതി നാശവിദാ നാശം മഹാകല്പാദിവേദനൈഃ । ജായതേ ജന്മസംവിത്ത്യാ വ്യോമ്നി സര്ഗാദിവേദനൈഃ
നാശം സംഭവിക്കുന്നത് നാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം മൂലമാണ്, വലിയ കാലചക്രങ്ങളിൽ അതുപോലെ അറിയപ്പെടുന്നതുപോലെ. ജനനം ഉണ്ടാകുന്നത് ജനനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം കൊണ്ടാണ്, സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ അതുപോലെ അറിയപ്പെടുന്നതുപോലെ.
ആഭാതി മൌക്തികഗണശ് ശരദമ്ബരാന്തര് ദൃഷ്ടാവ് അസത്യ ഉദിതോ ഽപ്യ് അതിസത്യരൂപഃ । ഭ്രാന്ത്യാ യഥാ നഭസി വിസ്ഫുരതാം തഥൈഷാം സങ്ഖ്യാം വിധാതുമ് ഇഹ കോ ജഗതാം സമര്ഥഃ
ശരദ്കാല ആകാശത്തിൽ കാണുന്ന മുത്തുകളുടെ കൂട്ടം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതാണെങ്കിലും അതിവൈശിഷ്ട്യത്തോടെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. അവയുടെ എണ്ണം ഭ്രമം മൂലം കണക്കാക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ, ലോകങ്ങളുടെ എണ്ണം കണക്കാക്കാൻ ഈ ലോകത്ത് ആര്ക്കും കഴിയില്ല.
അഥ രാഘവ രുദ്രം തം തദാ തസ്മിന് മഹാമ്ബരേ । പ്രവൃത്തം നര്തിതും മത്തമ് അപശ്യം വിതതാകൃതിമ്
അപ്പോൾ, രാഘവാ, ആ വിശാലമായ ആകാശത്ത് ഞാൻ രുദ്രനെ കണ്ടു. അവൻ മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങി, നൃത്തം തുടങ്ങുകയായിരുന്നു, അവന്റെ രൂപം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
വ്യോമേവാകൃതിമ് ആപന്നമ് അജഹദ്വ്യാപിതാം നിജാമ് । മഹാകാരം ഘനശ്യാമം ദശാശാപരിപൂരകമ്
അവൻ ആകാശത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ തന്റെ സ്വഭാവമായ വ്യാപനം വിട്ടുകളയാതെ. മഹത്തായ, കറുത്ത മേഘംപോലെയുള്ള, പത്ത് ദിക്കുകളും നിറച്ചിരിക്കുന്ന രൂപം.