ബ്രഹ്മലോകജനം സര്വമ് അഹം താമ് അപി വാസനാമ് । നാപശ്യം സ്വപ്നനഗരം ബുധ്യമാന ഇവാഗ്രഗമ്
ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ എല്ലാവരും, അവിടത്തെ ആ ആസ്വാദനവും, ഞാൻ ഒന്നും കണ്ടില്ല; സ്വപ്നനഗരത്തിൽ നിന്ന് ഉണർന്നുപോലെയാണ് അതു തോന്നിയത്.
അരണ്യം ശൂന്യമ് ഏവാസീത് തദ് ബ്രഹ്മനഗരം തദാ । കഠിനാകാണ്ഡവിധ്വസ്തം പൃഥിവ്യാമ് ഇവ പത്തനമ്
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മയുടെ നഗരം ശൂന്യമായ ഒരു കാട്ടുപോലെയായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ തകർന്നുപോയ ഒരു പട്ടണത്തെപ്പോലെ, അവിടം മുഴുവൻ ശൂന്യവും നശിച്ചും പോയിരുന്നു.
സര്വ ഏവ ഗതാẖ ക്വാപി തേ തഥാ താദൃശാസ് തദാ । ഋഷയോ മുനയോ വേദാ ദേവാ വിദ്യാധരാദയഃ
അപ്പോഴത്തെ ആ മഹർഷിമാരും, മുനിമാരും, വേദങ്ങളും, ദേവന്മാരും, വിദ്യാധരന്മാരും, അങ്ങനെയുള്ള എല്ലാവരും എവിടെയോ പോയി വിട്ടിരുന്നു.
ജ്ഞാതം തതോ ഽവധാനേന മയാ നഭസി തിഷ്ഠതാ । യാവന് നിര്വാണമ് ആപന്നാ ബ്രഹ്മവത് സര്വ ഏവ തേ
ആകാശത്ത് നിന്നുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ ശ്രദ്ധയോടെ മനസ്സിലാക്കി: അവരൊക്കെയും ബ്രഹ്മയെപ്പോലെ നിർവാണം പ്രാപിച്ചിട്ടുണ്ട്.
വാസനായാം വിലീനായാമ് അദര്ശനമ് ഉപാഗതാഃ । സ്വപ്നലോകാഃ പ്രബുദ്ധാനാമ് ഇവ സ്വം രൂപമ് ആഗതാഃ
വാസനകൾ മുഴുവനും അകറ്റപ്പെട്ടാൽ, സ്വപ്നലോകങ്ങൾ കാണാതാവുന്നു; ഉണർന്നവർക്കു സ്വപ്നങ്ങൾ സ്വഭാവത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ.
ആകാശാത്മൈവ ദേഹോ ഽയം ഭാതി വാസനയാ സ്ഫുടഃ । തദഭാവാത് തു നാഭാതി സ്വപ്നോ ബോധവതോ യഥാ
ഈ ശരീരം ആകാശസ്വഭാവമുള്ളതാണെങ്കിലും, വാസനകളാൽ ഇത് വ്യക്തമായി തോന്നുന്നു; അവ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ഉണർന്നവർക്കു സ്വപ്നം കാണാത്തതുപോലെ, ശരീരം കാണപ്പെടുന്നില്ല.
അന്തരിക്ഷഗതോ ദേഹോ യഥാ സ്വപ്നേ ഽവലോക്യതേ । ബോധേ തദ്വാസനാശാന്തൌ ന കിഞ്ചിദ് അപി ലക്ഷ്യതേ
സ്വപ്നത്തിൽ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന ശരീരം കാണുന്നതുപോലെ, ഉണരുന്ന സമയത്ത് ആ വാസനകൾ ശാന്തമായാൽ ഒന്നും കാണപ്പെടുന്നില്ല.
ജാഗ്രത്യ് അപി തഥൈവായം വാസനായാḫ പരിക്ഷയേ । നൈവാതിവാഹികോ നൈവ ലക്ഷ്യതേ ഽത്രാധിഭൌതികഃ
ജാഗ്രതാവസ്ഥയിലും ഈ വാസനകൾ തീർന്നാൽ, സൂക്ഷ്മശരീരവും ഭൗതികശരീരവും ഒന്നും ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നില്ല.
സ്വപ്നാനുഭവ ഏഷോ ഽത്ര ദൃഷ്ടാന്തẖ കേന ഖണ്ഡ്യതേ । ആബാലമ് ഏതത് സംസിദ്ധമ് അനുഭൂതം ശ്രുതം സ്മൃതമ്
സ്വപ്നാനുഭവം ഉദാഹരണമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് ആരാണ് നിഷേധിക്കാനാവുക? ബാല്യകാലം മുതലേ ഇത് എല്ലാവർക്കും വ്യക്തമായും, നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചും, കേട്ടും ഓർത്തും അറിയാവുന്ന ഒന്നാണ്.
അപഹ്നവേച് ച വാ യോ ഽപി സ്വമ് ഏവാനുഭവം ശഠഃ । സ ത്യാജ്യẖ കോ ഹ്യ് അലീകേന സുപ്തമ് ഉദ്ബോധയേത് കില
തന്റെ സ്വന്തം അനുഭവം തന്നെ വഞ്ചനയോടെ ആരെങ്കിലും നിഷേധിച്ചാൽ, അത്തരം ആളെ അവഗണിക്കണം. കള്ളം പറയുന്നവനെ ആരാണ് ഉറക്കത്തിൽ നിന്ന് ഉണർത്താൻ കഴിയുക?
ദേഹകാരണകസ് സ്വപ്നോ ദേഹാഭാവേ ന ദൃശ്യതേ । ഇതി ചേത് തദ് അദേഹാനാം പരലോകോ ഽപി നാസ്തി വഃ
സ്വപ്നം ശരീരത്തിന്റെ കാരണത്താൽ മാത്രമാണെന്ന്, ശരീരമില്ലാത്തപ്പോൾ അതുണ്ടാകില്ലെന്ന് നിങ്ങൾ പറയുന്നുവെങ്കിൽ, ശരീരമില്ലാത്തവർക്ക് മരണാനന്തരലോകം ഉണ്ടാകില്ലല്ലോ.
ഇത്യ് ഏതദ് അഭവിഷ്യച് ചേത് തച് ഛരീരകസങ്ക്ഷയേ । നാഭവിഷ്യദ് അയം സര്ഗസ് സ ചാസ്ത്യ് ഏവ ഹി സര്വദാ
ഇങ്ങനെ ആയിരുന്നുവെങ്കിൽ, ശരീരം നശിച്ചാൽ ഈ സൃഷ്ടിയും ഇല്ലാതാകേണ്ടതായിരുന്നു. എന്നാൽ സൃഷ്ടി എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.
അവയവവിഭാഗാത്മന്യ് അവശ്യംഭാവിനി ക്ഷയേ । ന കദാചിദ് അനിത്ഥം തജ് ജഗദ് ഇത്യ് അപ്യ് അസംസ്ഥിതമ്
അംഗങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ഈ ശരീരത്തിന് ഒരിക്കലും ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത നാശം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, ഈ ലോകവും ഒരിക്കലും സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല, അതിന് എതിരായതുമല്ല.
ന കദാചിജ് ജഗന്നാശേ ദേഹാദ് ഭൂതഗണാദ് ഇയമ് । മദശക്തിര് ഇവ ജ്ഞപ്തിര് ഉദേതീത്യ് അസി വക്ഷി ചേത്
ലോകം നശിച്ചാലും, ഈ ജ്ഞാനം ശരീരത്തിൽ നിന്നോ ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നോ മദത്തിന്റെ ശക്തിപോലെ ഉദയിക്കുന്നു എന്ന് നീ പറയുന്നുവെങ്കിൽ—
തത് പുരാണേതിഹാസാനാം സര്വസങ്ക്ഷയവാദിനാമ് । സ്മൃത്യാദീനാം ച വേദാനാം വൈയര്ഥ്യമ് ഉപജായതേ
അങ്ങനെയെങ്കിൽ, സർവ്വനാശത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്ന പുരാണങ്ങളും ഇതിഹാസങ്ങളും, വേദങ്ങളും മറ്റും, ഓർമ്മയിൽ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളും എല്ലാം അർത്ഥശൂന്യമായിത്തീരുന്നു.
അപ്രമാണതയൈതസ്മിന്ന് അര്ഥേ തേഷാം മഹാമതേ । അന്യത്രാപി പ്രമാണത്വം വിദ്യാദാവ് അപി കിം ഭവേത്
ഈ കാര്യത്തിൽ അവയെല്ലാം പ്രമാണമല്ലെങ്കിൽ, മഹാമനസാ, അറിവിനേയും മറ്റു വിഷയങ്ങളെയും കുറിച്ചും അവയുടെ പ്രാമാണ്യം എങ്ങനെ സ്വീകരിക്കാനാകും?
ന ചൈതദ് വിദ്യതേ ലോകേ ജഗദുച്ഛേദകാരണാത് । അന്യച് ചാസ്താമ് ഏതദ് അങ്ഗ മമേദമ് അപരം ശൃണു
ലോകത്ത് ഇങ്ങനെ ലോകം നശിക്കേണ്ട കാരണമൊന്നും കാണുന്നില്ല; അതൊക്കെ പോക്കേ, സ്നേഹിതാ, ഇനി എന്റെ മറ്റൊരു കാര്യം കേൾക്കൂ.
മദശക്ത്യാത്മനി ജ്ഞാനേ ദൃഷ്ടാ ദേശാന്തരേഷു യാ । പ്രമൃതാനാം പിശാചാദിദേഹതാ സാ ന സിധ്യതി
മദത്തിന്റെ ശക്തി ദൂരദേശങ്ങളിൽ കാണുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിൽ ഉദിക്കുന്ന അറിവ് മരിച്ചവരുടെ പിശാച് മുതലായ രൂപങ്ങളായി മാറുന്നില്ല.
അഥ സാപി മുധാഭ്രാന്തിര് യാവദ്ദേഹം പ്രദൃശ്യതേ । ഇതി ചേത് തന് മുധാനാമ സത്യമ് ഇത്യ് ഏവ വോ ഭവേത്
ശരീരം കാണുന്നവരെ വരെ ഇതൊക്കെ വ്യർത്ഥമായ ഭ്രമം മാത്രമാണെന്ന് നീ പറയുന്നുവെങ്കിൽ, അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ—അത് ഭ്രമിതരുടെ സത്യമാണ്.
ഏവം ചേത് തത് പരേ ലോകേ സത് സ്വര്ഗനരകാദികമ് । ഇത്യ് ഏഷാപി ന സംവിത് കിം സത്യതാമ് ഉപഗച്ഛതി
അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ, പരലോകത്തും സ്വർഗ്ഗം, നരകം തുടങ്ങിയവയിലും അതൊരു ബോധമല്ല; അങ്ങനെ എങ്ങനെ അതിനെ സത്യമെന്ന് പറയാൻ കഴിയും?
പിശാചപ്രതിഭാ സത്യാ മദജ്ഞപ്തിമതോ യദി । പ്രതിഭാസ്യ ന സത്യാ സ്യാത് പരലോകാത്മികാ കഥമ്
ഒരു മദ്യപാനിയായ മനുഷ്യന് ഭൂതത്തെ കാണുന്ന അനുഭവം സത്യമായിരിക്കുമെങ്കിൽ, അതുപോലെ തന്നെ മരണത്തിന് ശേഷം ഉള്ള ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അനുഭവവും സത്യമായിരിക്കില്ലേ?
പിശാചോ ഽസ്തീതി ചേത് സംവിത് സത്യാര്ഥാ തേന സംവിദഃ । മൃതസ്യാസ്തി പരോ ലോക ഇത്യ് അസ്യാẖ കിം ന സത്യതാ
നീ പറയുന്നുവെങ്കിൽ, 'ഭൂതം ഉണ്ട്' എന്ന്, ആ ബോധം ബോധത്തിനായി സത്യമാണ്; അപ്പോൾ മരിച്ചവർക്കു മറ്റൊരു ലോകം ഉണ്ട് എന്ന വിശ്വാസവും സത്യമായിരിക്കില്ലേ?
കാകതാലീയവദ് ദേഹാത് പൈശാചീ ജ്ഞപ്തിര് അസ്തി ചേത് । പരലോകാര്ഥസംവിത്തിẖ കഥം നാസ്തി സകാരണാ
കാക്കയും താളിയും പോലെ യാദൃശ്ചികമായി ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഭൂതാനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന് കാരണം ഉള്ള മരണാനന്തരലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം ഇല്ലെന്ന് പറയാൻ എന്താണ് കാരണം?
യാന്തര് വേത്തി യഥാ സംവിത് സാ തഥാനുഭവത്യ് അലമ് । അസ്തു സത്യമ് അസത്യം വാ സിദ്ധമ് ഇത്യ് അനുഭൂതിതഃ
അന്തരംഗം എങ്ങനെ അറിയുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ അതു അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; അതു സത്യമോ അസത്യമോ എന്നത് അനുഭവം കൊണ്ടാണ് തീരുമാനിക്കപ്പെടുന്നത്.
മൃതസ്യാസ്തി പരോ ലോകോ വിദ് ഇത്യ് ഏവമ്മയീ ഭവേത് । സതി ചാസതി ദേഹേ ഽസ്മിംസ് തേന കിം സദ് അസച് ച കിമ്
മരിച്ചവർക്കു മരണമാവശ്യം കഴിഞ്ഞ് മറ്റൊരു ലോകം ഉണ്ടെന്നു കരുതാം—ഇത് മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെയാണ്. ശരീരം ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നതിൽ എന്താണ് സത്യം, എന്താണ് അസത്യം എന്ന് പറയാൻ കഴിയുമോ?
തസ്മാത് സ്വഭാവḫ പ്രഥമം പ്രസ്ഫുരന് വേത്തി സംവിദമ് । വാസനാകാരണം പശ്ചാദ് ബുദ്ധ്വാ സമ്പശ്യതി ഭ്രമമ്
അതിനാൽ ആദ്യം സ്വഭാവം തെളിഞ്ഞ് ബോധത്തെ അറിയുന്നു. പിന്നെ, അതിന്റെ കാരണം മനസ്സിലുള്ള പതിവ് ആണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവിടെയാണ് ഭ്രമം കാണുന്നത്.
തത്ക്ഷയാച് ഛമമ് ആയാതി ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യദൃഗാമയഃ । തത്സത്തായാമ് ഉദേതീയം സംസൃത്യാഖ്യാ പിശാചികാ
അത് അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ദർശകൻ, ദർശ്യം, ദർശനം എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ശാന്തി വരുന്നു. അതു നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ഈ ജനനമരണചക്രം എന്ന ഭ്രാന്ത് വീണ്ടും ഉയരുന്നു.
ഉപലമ്ഭ ഉദേത്യ് ആദൌ ബ്രഹ്മണോ വാസനാ തതഃ । തച്ഛാന്തിം വിദ്ധി നിര്വാണം തത്സത്താം സംസൃതിഭ്രമമ്
ആദ്യം അനുഭവം ഉദിക്കുന്നു, പിന്നെ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പതിവ് മനസ്സിൽ വരുന്നു. അതു ശാന്തമാകുന്നത് മോക്ഷമാണെന്ന് അറിഞ്ഞോളൂ; അതു തുടർന്നാൽ ജനനമരണചക്രത്തിലെ ഭ്രമം തന്നെയാണ്.
ഉത്പന്നൈവ ന സാനാദൌ പരേ ബ്രഹ്മണ്യ് അസമ്ഭവാത് । ഉത്പന്നാപി ച വാ യാസൌ ബ്രഹ്മൈവ പരമ് ഏവ സത്
ആദിമില്ലാത്ത പരബ്രഹ്മത്തിൽ ഒന്നും ഉദയിക്കുന്നില്ല, കാരണം അവിടെ ഉദയം എന്നതില്ല. ഉദയിച്ചുവെന്നു തോന്നിയാലും അതു പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, ഒരേ സത്യം മാത്രമാണ്.
ഏതാവദ് യത് പരിജ്ഞാനം തന് നിര്വാണം വിദുര് ബുധാഃ । യദ് അത്രൈവാപരിജ്ഞാനം തം ബന്ധം വിദ്ധി രാഘവ
എത്രമാത്രം വ്യക്തമായ അറിവുണ്ടോ, അതാണ് ജ്ഞാനികൾ മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നത്. ഇവിടെ അറിവില്ലായ്മ എവിടെയുണ്ടോ, രാഘവ, അതാണ് ബന്ധനം എന്നു മനസ്സിലാക്കണം.