നിര്വാസനശ് ശാന്തമനാ മൌനീ വിഗതചാപലഃ । സര്വം കുരു യഥാപ്രാപ്തം കുരു വാ മാത്ര കിം ഗ്രഹഃ
വാസനകളില്ലാതെ, മനസ്സ് സമാധാനത്തോടെ, മൗനവും ചഞ്ചലതയില്ലാത്തവനും ആയ്, ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം ചെയ്യുക, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നും ചെയ്യാതിരിക്കുക; പിടിച്ചുപിടിക്കാനൊന്നുമില്ലല്ലോ.
അനാദിനിത്യാനുഭവോ യ ഏകസ് സ ഏവ ദൃശ്യം ന തു ദൃശ്യമ് അന്യത് । സത്യാനുഭൂതേര് അനുഭൂതയോ യാസ് സുവിസ്തൃതാ ദൃശ്യമഹാദൃശസ് താഃ
ആദിയില്ലാത്തതും ശാശ്വതവുമായ അനുഭവം തന്നെയാണ് കാണുന്നത്; വേറൊരു കാണുന്നില്ല. സത്യാനുഭവങ്ങളുടെ വിശാലമായ അനുഭവങ്ങളാണ് ഈ മഹത്തായ ദൃശ്യങ്ങൾ.
ബന്ധമോക്ഷജഗദ്ബുദ്ധിര് ന ശൂന്യാ നാപി സന്മയീ । നാസ്തമ് ഏതി ന ചോദേതി കിമ് അപ്യ് ആദ്യമ് അസൌ കില
ബന്ധം, മോക്ഷം, ലോകം, ബുദ്ധി എന്നിവ ശൂന്യവും അല്ല, സത്തായും അല്ല; ഇവ അസ്തമിക്കുകയോ ഉദിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല — ഇവ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആദിമമായതാണു.
ഉപദിഷ്ടമ് ഇദം ബ്രഹ്മംസ് ത്വയാ ബുദ്ധമ് അലം മയാ । ഭൂയẖ കഥയ തൃപ്തിര് ഹി ശൃണ്വതോ നാസ്തി മേ ഽമൃതമ്
നീ ഈ ഉപദേശം നൽകിയിരിക്കുന്നു, ബ്രഹ്മൻ, ഞാൻ അതു മനസ്സിലാക്കി. എന്നിരുന്നാലും, ഈ അമൃതം ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോൾ തൃപ്തിയില്ല; ദയവായി കൂടുതൽ പറയൂ.
സര്ഗാദിസമ്ഭ്രമദൃശശ് ശൂന്യതാദിദൃശസ് തഥാ । ന കാശ്ചന വിഭോ സത്യാ അസത്യാ ന ച കാശ്ചന
സൃഷ്ടി തുടങ്ങിയ ദൃശ്യങ്ങളും, ശൂന്യത തുടങ്ങിയ ദൃശ്യങ്ങളും, പരിപൂർണ്ണനാഥാ, ഇവയിലൊന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യവും ഇല്ല, അസത്യവും ഇല്ല.
ഏവം സ്ഥിതേ തു യത് സത്യം തത് സര്വം ബുദ്ധവാന് അഹമ് । തഥാപി ഭൂയോ ബോധായ സര്ഗാനുഭവ ഉച്യതാമ്
ഇങ്ങനെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യമുള്ളതെല്ലാം ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി. എന്നിരുന്നാലും കൂടുതൽ ബോധം ലഭിക്കാൻ സൃഷ്ടിയുടെ അനുഭവം വീണ്ടും വിശദീകരിക്കപ്പെടട്ടെ.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । സര്വം സര്വപ്രകാരാഢ്യം ദേശകാലക്രിയാദിമത്
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ ലോകം, ചലനമുള്ളതോ അചലമോ ആയ എല്ലാം, അനേകം രൂപങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി എന്നിവയുള്ളതുമാണ്.
തസ്യ നാശേ മഹാനാശേ മഹാപ്രലയനാമനി । ബ്രഹ്മോപേന്ദ്രമരുദ്രുദ്രമഹേന്ദ്രപരിണാമിനി
അത് നശിക്കുന്നപ്പോൾ, മഹാപ്രളയം എന്ന വലിയ നാശത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവും ഉപേന്ദ്രനും മരുതുകളും രുദ്രനും മഹേന്ദ്രനും എല്ലാം മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു.
ശിഷ്യതേ ശാന്തമ് അത്യച്ഛം കിമ് അപ്യ് അജമ് അനാദിമത് । യതോ വാചോ നിവര്തന്തേ കിമ് അന്യദ് അവഗമ്യതേ
അവിടെ ഒരൊറ്റ ശാന്തവും അത്യന്തം തെളിഞ്ഞതുമായ, ജനനം ഇല്ലാത്തതും ആരംഭമില്ലാത്തതുമായ ഒന്നാണ് ശേഷിക്കുന്നത്. അതിൽനിന്ന് വാക്കുകൾ മടങ്ങിപ്പോകുന്നു; അതിനപ്പുറം എന്താണ് അറിയാവുന്നത്?
സര്ഷപാപേക്ഷയാ മേരുര് യഥാതിവിതതാകൃതിഃ । തഥാകാശമ് അപി സ്ഥൂലം ശൂന്യം സദ് യദപേക്ഷയാ
ഒരു കടുകിനൊപ്പം താരതമ്യം ചെയ്താൽ മെരു പർവ്വതം എത്ര വിശാലമാണോ, അതുപോലെ സത്യമായ അതിനൊപ്പം നോക്കുമ്പോൾ ആകാശവും വലിയതും ശൂന്യവുമാണ് തോന്നുന്നത്.
അമാനേ ഽകലിതേ സോമ്യേ ഽകാലേ ഽപരിണതേ ചിരമ് । ശാന്തേ തസ്മിന് പരേ വ്യോമന്യ് ആദ്യേ ഹ്യ് അനുഭവാത്മനി
അളവില്ലാത്തതും വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതും മൃദുവും കാലമില്ലാത്തതും മാറാതെയും എപ്പോഴും ശാന്തവുമായ അതു, അത്യുന്നതമായ ആകാശം, അനുഭവത്തിന്റെ ആദിമ സ്വഭാവം തന്നെയാണ്.
അസങ്കല്പോ മഹാശാന്തോ ദിക്കാലൈര് അമിതാകൃതിഃ । അന്തര് മഹാംശ് ചിദാകാശോ വേത്തീവ പരമാണുതാമ്
അവിടെ, ചിന്തകളില്ലാതെ, മഹാശാന്തതയോടെ, ദിക്കുകളാലോ സമയത്താലോ പരിധിയില്ലാതെ, ആന്തരികമായ വലിയ ചൈതന്യാകാശം ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ അണുവിനെയും അറിയുന്നവണ്ണം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
അസത്യാമ് ഏവ താമ് അന്തര് ഭാവയന് സ്വപ്നവത് സ്വതഃ । തതസ് സ ബ്രഹ്മശബ്ദാര്ഥാം വേത്തി ചിദ്രൂപതാം തതാമ്
അസത്യമായ ആ ഭാവം സ്വപ്നം പോലെ ഉള്ളിൽ ആലോചിച്ചാൽ, പിന്നെ അവൻ 'ബ്രഹ്മം' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം, അതായത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം, തിരിച്ചറിയുന്നു.
വിദ്ഭാവോ ഽനുഭവത്യ് അന്തശ് ചിത്ത്വാച് ചിദണുതാം നിജാമ് । താമ് ഏവ പശ്യതീവാഥ തതോ ദ്രഷ്ടേവ തിഷ്ഠതി
അറിയുന്നവൻ, തന്റെ മനസ്സിലെ ചൈതന്യത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ആ സൂക്ഷ്മമായ ബോധം അനുഭവിക്കുന്നു; അവൻ അതേ ബോധം കാണുന്നവനായി തോന്നുന്നു, അങ്ങനെ ദർശകനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാ സ്വപ്നേ മൃതിം പശ്യത്യ് ഏക ഏവാത്മനാത്മനഃ । മൃത ഏവ മൃതേര് ദ്രഷ്ടാ തഥാ ചിദണുര് ആത്മനി
സ്വപ്നത്തിൽ ഒരാൾ തന്റെ മരണത്തെ കാണുന്നതുപോലെ—അവൻ തന്നെ മരിക്കുന്നവനും മരണം കാണുന്നവനും ആകുന്നു—അങ്ങനെ തന്നെ ആത്മാവിലുള്ള സൂക്ഷ്മബോധവും ഇരട്ടഭാവത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്നു.
തതശ് ചിദ്ഭാവ ഏഷോ ഽന്തര് ഏക ഏവ ദ്വിതാമ് ഇവ । പശ്യന് ഖരൂപ ഏവാസ്തേ ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യമ് ഇവ സ്ഥിതഃ
അങ്ങനെ, ഉള്ളിലെ ഈ ബോധഭാവം ഒറ്റതായിട്ടാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, പക്ഷേ രണ്ടായി കാണുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; അത് കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതുമെന്ന നിലയിൽ, ശുദ്ധമായ ആകാശംപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ചിദ്ഭാവശ് ശൂന്യ ഏവാതിനിരാകാരോ ഽപ്യ് അണും തനുമ് । പശ്യന് ദൃശ്യമ് ഇവോദേതി ദ്രഷ്ടേവ ച തദാ ദ്വിതാ
ബോധം യഥാർത്ഥത്തിൽ ശൂന്യവും ആകൃതിയില്ലാത്തതുമാണെങ്കിലും, അതു സൂക്ഷ്മമായ രൂപം ധരിച്ചവണ്ണം തോന്നുന്നു; കാണുന്നതു കാണുന്നതായി, അതു ദ്വന്ദമായി, കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നവയും പോലെ ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
പ്രകാശമ് അണുമ് ആത്മാനം പശ്യംസ് തദനുഭാവതഃ । ഉച്ഛൂനതാം ചേതയതേ ബീജമ് അങ്കുരതാമ് ഇവ
തനിക്കു പ്രകാശമുള്ള ഒരു സൂക്ഷ്മരൂപം കാണുമ്പോൾ, ആ അനുഭവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, അതു താനെത്തന്നെ വികസിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ അനുഭവിക്കുന്നു — വിത്ത് മുളയെടുക്കുന്നതുപോലെ.
ദേശകാലക്രിയാദ്രവ്യദ്രഷ്ടൃദര്ശനദൃഗ്ദൃശഃ । അര്ഥാന്തരസ്വഭാവേന തിഷ്ഠന്ത്യ് അനുദിതാഭിധാഃ
സ്ഥലം, കാലം, പ്രവർത്തനം, ദ്രവ്യം, കാണുന്നവൻ, കാണുന്നത്, കാണപ്പെടുന്നത് — ഇവയെല്ലാം വേറിട്ട സ്വഭാവങ്ങളോടെ, പ്രകടമാകാത്ത പേരുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ചിദണുര് യത്ര ഭാതോ ഽസൌ ദേശോ മിതിമ് ഉപാഗതഃ । യദാ ഭാതസ് തദാ കാലോ യദ് ഭാനം സാ ക്രിയാ സ്മൃതാ
ബോധത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത്വം എവിടെ പ്രകാശിക്കുന്നു, അതാണ് 'സ്ഥലം' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്; അതു പ്രകാശിക്കുന്ന സമയമാണ് 'കാലം'; അതിന്റെ പ്രകാശം തന്നെയാണ് 'പ്രവർത്തനം' എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
ഉപലബ്ധം വിദുര് ദ്രവ്യം ദ്രഷ്ടൃതാത്രോപലബ്ധൃതാ । ആലോകനം ദര്ശനതാ ദൃഗ് ആലോകനകാരണമ്
ദൃശ്യം അറിയുന്നത് ദർശകൻ മുഖാന്തിരമാണ് എന്ന് അവർ അറിയുന്നു. കാണുന്നത് ദർശനത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയാണ്, കണ്ണാണ് കാണാനുള്ള ഉപകരണം.
ഏവമ് ഉച്ഛൂനതാ ഭാതി മിതാനന്താഥ വാ ക്രമാത് । അസത്യൈവ നഭസ്യ് ഏവ നഭോരൂപൈവ നിഷ്പ്രമാ
ഇങ്ങനെ, വർദ്ധനയോ കുറവോ, അതു പരിമിതമായാലും അനന്തമായാലും, ക്രമമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അതിന് യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ യാതൊരു സാരവുമില്ല, ആകാശത്തിലെ രൂപംപോലെ, അതിന് യാഥാർത്ഥ്യമായ അടിസ്ഥാനമില്ല.
ചിദണോര് ഭാസനം ഭാതം തത്പ്രദേശേന ദേഹഗമ് । യേന പശ്യതി തച് ചക്ഷുസ് തച് ഛ്രോത്രം യേന ച ശ്രുതിഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ പ്രകാശം അതിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ശരീരത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. കാണുന്നത് കണ്ണ് മുഖാന്തിരമാണ്, കേൾക്കുന്നത് ചെവി മുഖാന്തിരമാണ്.
യേന ജിഘ്രതി തദ് ഘ്രാണം യേന സ്പൃശതി ചര്മ തത് । രസ്യതേ യേന സാ ജിഹ്വാ സങ്ഗ്രഹോ ഽക്ഷദൃശാമ് ഇതി
വാസന അറിയുന്നത് മൂക്കിലൂടെ, സ്പർശം അറിയുന്നത് ചർമ്മം മുഖാന്തിരം, രുചി അറിയുന്നത് നാവിലൂടെ. ഇതാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സമാഹാരം.
ചിദണുപ്രതിഭാസേ ഽന്തḫ പ്രഥമം നാമവര്ജിതമ് । തന്മാത്രവൃന്ദമ് ഏതേഷാമ് ഏതദാകാശരൂപി തത്
അകത്തുള്ള അതിസൂക്ഷ്മമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രത്യക്ഷതയ്ക്ക് യാതൊരു പേരുമില്ല; ഇതാണ് ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അടിസ്ഥാനമായ സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങളുടെ കൂട്ടം, അതിന്റെ സ്വഭാവം ആകാശംപോലെയാണ്.
ചിദണുപ്രതിഭാകാശപിണ്ഡ ഏകഘനസ്ഥിതിഃ । അനുസന്ധാനവിവശശ് ചേതതീന്ദ്രിയപഞ്ചകമ്
ചൈതന്യത്തിന്റെ ആ സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങൾ ആകാശത്തിന്റെ ഒരു ഗോളമായി, ഒറ്റയടിയായി നിലകൊള്ളുന്നു; അന്വേഷിക്കുന്ന ബലത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ രൂപംകൊള്ളുന്നത്.
ഏവം ചിദനുസന്ധാനം ദൃശ്യപോഷമ് ഉപൈത്യ് അലമ് । തദ് ഏവ ജ്ഞാനമ് ഇത്യ് ഉക്തം ബുദ്ധിര് ഇത്യ് അഭിധീയതേ
ഇങ്ങനെ ചൈതന്യത്തെ അന്വേഷിക്കുന്നത് ദൃശ്യപ്രപഞ്ചത്തെ പൂർണ്ണമായി പോഷിപ്പിക്കുന്നു; അതാണ് ജ്ഞാനം എന്നും അതിനെ ബുദ്ധി എന്നും വിളിക്കുന്നു.
തതോ മനസ്തയാ രൂഢമ് അഹങ്കാരപദം ഗതമ് । ദേശകാലപരിച്ഛേദ ഇത്യ് അങ്ഗീകൃത ആത്മനാ
അങ്ങനെ ബുദ്ധിയിൽ ഉറപ്പു പിടിച്ച ശേഷം, അത് അഹങ്കാരത്തിന്റെ നിലയിലേക്കുയരുന്നു; അവിടെ ദേശവും കാലവും എന്നിങ്ങനെ പരിമിതികൾ സ്വയം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
ചിദണോര് അസ്യ ഭാവസ്യ പ്രത്യഗ്രം യത്ര വേദനമ് । സ തത്രോത്തരകാലേന പൂര്വാഭിഖ്യാം കരിഷ്യതി
ഈ ചൈതന്യത്തിന്റെ തത്സമയ ബോധം എവിടെയുണ്ടായാലും, പിന്നീട് അതിന് മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന പേരാണ് അതിന് നൽകുന്നത്.
അന്യസ്മിന്ന് ഏകദേശേ ഽസാവ് ഊര്ധ്വാഭിഖ്യാം കരിഷ്യതി । ഏവം ദിഗഭിധാനാദി കല്പയിഷ്യതി സ ക്രമാത്
മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് അതിന് പിന്നീടുള്ള പേരാണ് നൽകുന്നത്. ഇങ്ങനെ ക്രമമായി ദിശകൾക്കും മറ്റും പേരുകൾ ഉണ്ടാക്കപ്പെടുന്നു.