ഗുപ്തം പുരുഷസിംഹേന ജ്വലനേനാമൃതം യഥാ । കൃതാസ്ത്രമ് അകൃതാസ്ത്രം വാ നൈനം ദ്രക്ഷ്യന്തി രാക്ഷസാഃ
മനുഷ്യസിംഹനായവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ, തീയിൽ സൂക്ഷിച്ച അമൃതംപോലെ, ആയുധമുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നതല്ലാതെ, രാക്ഷസന്മാർ അവനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ഇക്ഷ്വാകുവംശജാതോ ഽപി സ്വയം ദശരഥോ ഽപി സന് । ന പാലയസി ചേദ് വാക്യം കോ ഽപരഃ പാലയിഷ്യതി
നീ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ ജനിച്ച ദശരഥനാണെങ്കിലും, വാക്ക് പാലിക്കാതെ പോയാൽ, പിന്നെ ആരാണ് അതു പാലിക്കുക?
യുഷ്മദാദിപ്രണീതേന വ്യവഹാരേണ ജന്തവഃ । മര്യാദാം ന വിമുഞ്ചന്തി താം ന ഹാതുമ് ഇഹാര്ഹസി
നിന്റെ പെരുമാറ്റം മാതൃകയാക്കി ജീവികൾ അവരുടെ അതിരുകൾ വിട്ട് പോവുന്നില്ല; അതിനാൽ നീയും ആ മാർഗം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
ഏഷ വിഗ്രഹവാന് ധര്മ ഏഷ വീര്യവതാം വരഃ । ഏഷ ബുദ്ധ്യാധികോ ലോകേ തപസാം ച പരായണഃ
ഇവൻ തന്നെയാണ് ശരീരധാരി ധർമ്മം, വീര്യശാലികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ലോകത്തിൽ ബുദ്ധിയിൽ ഏറ്റവും മേന്മയുള്ളവനും തപസ്സിൽ സമർപ്പിതനുമാണ്.
ഏഷോ ഽസ്ത്രം വിവിധം വേത്തി ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ । നൈതദ് അന്യഃ പുമാന് വേത്തി ന ച വേത്സ്യതി കശ്ചന
ഈ മനുഷ്യന് മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലുമുള്ള സഞ്ചരിക്കുന്നവരും നിശ്ചലങ്ങളുമായവരിലും ഉപയോഗിക്കുന്ന അനേകം ആയുധങ്ങൾ അറിയാം. മറ്റാരും ഇതറിയുന്നില്ല, ആരും ഇനി അറിയുകയും ചെയ്യില്ല.
ന ച ദേവര്ഷയഃ കേചിന് നാമരാ ന ച രാക്ഷസാഃ । ന നാഗയക്ഷഗന്ധര്വാ അനേന സദൃശാ നൃപ
രാജാവേ, ദേവർഷിമാരും, അമരന്മാരും, രാക്ഷസന്മാരും, നാഗന്മാരും, യക്ഷന്മാരും, ഗന്ധർവന്മാരും ആരും ഇദ്ദേഹത്തിന് തുല്യരല്ല.
അസ്ത്രമ് അസ്മൈ ഭൃശാശ്വേന പരൈഃ പരമദുര്ജയമ് । കൌശികായ പുരാ ദത്തം യദാ രാജ്യം സമന്വശാത്
മറ്റുള്ളവർക്കും അതികഷ്ടമായി ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധം ഭൃശാശ്വൻ രാജ്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ മുമ്പ് ഇദ്ദേഹത്തിന് നൽകി.
തേ ഹി പുത്രാഃ ഭൃശാശ്വസ്യ പ്രജാപതിസുതോപമാഃ । ഏനമ് അന്വചരന് വീരാ ദീപ്തിമന്തോ മഹൌജസഃ
പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ള ഭൃശാശ്വന്റെ പുത്രന്മാർ, മഹാശക്തിയും പ്രകാശവും ഉള്ള വീരന്മാർ, ഇദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.
ജയാ ച സുപ്രഭാ ചൈവ ദാക്ഷായണ്യൌ സുമധ്യമേ । തയോസ് തു യാന്യ് അപത്യാനി ശതം പരമദുര്ജയമ്
ദക്ഷന്റെ മകൾമാരായ ജയയും സുപ്രഭയും സുന്ദരമായ നടുവുള്ളവരായിരുന്നു. ഇവർക്കുള്ള ശതം പുത്രന്മാർ അത്യന്തം ജയിക്കാൻ പ്രയാസമായവരായിരുന്നു.
പഞ്ചാശതസ് സുതാഞ് ജജ്ഞേ ജയാ ലബ്ധവരാ പുരാ । വധായാസുരസൈന്യാനാം തേ ഽക്ഷയാഃ കാമരൂപിണഃ
പണ്ടെ ജയയ്ക്ക് ഒരു വരം ലഭിച്ചപ്പോൾ അവൾ അമ്പതു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അവർ അക്ഷയരും ഇഷ്ടമെന്നപോലെ രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്നവരുമായിരുന്നു; അസുരസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ അവർ ജനിച്ചു.
സുപ്രഭാ ജനയാമ് ആസ പുത്രാന് പഞ്ചാശതഃ പരാന് । സങ്ഘര്ഷാന് നാമ ദുര്ധര്ഷാന് ദുരാക്രോശാന് ബലീയസഃ
സുപ്രഭാ അമ്പടിയോളം അത്യുത്തമരായ മക്കളെ പ്രസവിച്ചു. അവരെ സങ്കര്ഷന്മാര് എന്നു വിളിച്ചു. അവര് അതിവിശാലശക്തിയുള്ളവരും ജയിക്കാനാവാത്തവരുമായിരുന്നു.
ഏവംവീര്യോ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ । ന രാമഗമനേ ബുദ്ധിം വിക്ലവാം കര്തുമ് അര്ഹസി
ഇത്രയും ശക്തിയും മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ള മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രന് ഇവിടെ ഉണ്ടല്ലോ. രാമന്റെ പുറപ്പെടലിനെക്കുറിച്ച് മനസ്സില് സംശയമോ ഭയമോ വരുത്തേണ്ടതില്ല.
അസ്മിന് മഹാസത്ത്വമയേ മുനീന്ദ്രേ സ്ഥിതേ സമീപേ പുരുഷസ് തു സാധുഃ । പ്രാപ്തേ ഽപി മൃത്യാവ് അമരത്വമ് ഏതി മാ ദീനതാം ഗച്ഛ യഥാ വിമൂഢഃ
ഇങ്ങനെ മഹാശക്തിയുള്ള ഈ മഹാമുനി സമീപത്തുണ്ടായിരിക്കുമ്പോള്, മരണം അടുത്താലും നല്ലവന് പോലും അമരത്വം നേടും. അതിനാല് ഭയപ്പെട്ട് മനസ്സു ദുർബലമാക്കേണ്ട.
തഥാ വസിഷ്ഠേ ബ്രുവതി രാജാ ദശരഥസ് സുതമ് । സമുത്സ്രഷ്ടുമനാ രാമമ് ആജുഹാവ സലക്ഷ്മണമ്
വസിഷ്ഠന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, തന്റെ മകനായ രാമനെ അയക്കാന് മനസ്സുറപ്പിച്ച ദശരഥന് രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും വിളിച്ചു.
പ്രതീഹാര മഹാബാഹും രാമം സത്യപരാക്രമമ് । സലക്ഷ്മണമ് അവിഘ്നേന മുന്യര്ഥം ശീഘ്രമ് ആനയ
ദ്വാരപാലകാ, മഹാബലശാലിയായും സത്യസന്ധനായും ഉള്ള രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും മുനിയുടെ കാര്യത്തിനായി തടസ്സമില്ലാതെ വേഗം കൊണ്ടുവരിക.
ഇതി രാജ്ഞാ വിസൃഷ്ടോ ഽസൌ ഗത്വാന്തഃപുരമന്ദിരമ് । മുഹൂര്തമാത്രേണാഗത്യ സമുവാച മഹീപതിമ്
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ദ്വാരപാലന് അകത്തുള്ള അരമനയിലേക്ക് പോയി, കുറച്ച് നേരംകൊണ്ട് തിരികെ വന്ന് രാജാവിനോട് വിവരം പറഞ്ഞു.
ദേവ ദോര്ദലിതാശേഷരിപോ രാമസ് സ്വമന്ദിരേ । വിമനാസ് സംസ്ഥിതോ രാത്രൌ ഷട്പദഃ കമലേ യഥാ
ദേവാ, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും കീഴടക്കിയ രാമൻ തന്റെ മന്ദിരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ താമസിക്കുന്ന തവളപ്പൂവിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന തേനീച്ചപോലെ, അവൻ മനസ്സിൽ വിഷാദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ആഗച്ഛാമി ക്ഷണേനേതി വക്തി ധ്യായതി ചൈകകഃ । ന കസ്യചിത് സ നികടേ സ്ഥാതുമ് ഇച്ഛതി ഖിന്നധീഃ
അവൻ 'ഞാൻ ഉടൻ വരാം' എന്നു പറയുന്നു, പിന്നെ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്നു ആലോചനയിൽ മുഴുകുന്നു. അവന്റെ മനസ്സ് ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, ആരോടും അടുത്ത് ഇരിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
ഇത്യ് ഉക്തേ തേന ഭൂപാലസ് തം രാമാനുചരം ജനമ് । സര്വമ് ആശ്വാസയാമ് ആസ പപ്രച്ഛ ച യഥാക്രമമ്
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ രാജാവ് രാമന്റെ അനുചരരെല്ലാവരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു, ശേഷം അവരെ ക്രമമായി ചോദ്യം ചെയ്തു.
കഥം കീദൃക് സ്ഥിതോ രാമ ഇതി പൃഷ്ടോ മഹീഭൃതാ । രാമഭൃത്യജനഃ ഖിന്നോ വാക്യമ് ആഹ മഹീപതിമ്
'രാമൻ എങ്ങനെയാണ്, എങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നു?' എന്ന് രാജാവ് ചോദിച്ചതിന്, രാമന്റെ ഭൃത്യൻ ദുഃഖിതനായി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു:
ദേഹയഷ്ടിമ് ഇമാം ദേവ ധാരയന്ത ഇമേ വയമ് । ഖിന്നാഃ ഖേദപരിമ്ലാനേ വിഭോ രാമേ സുതേ തവ
ദേവാ, നാം ഈ ശരീരം മാത്രം നിലനിർത്തിയാണ് ജീവിക്കുന്നത്. രാമൻ, നിങ്ങളുടെ മകനായ vibho, വിഷാദത്താൽ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ നാം എല്ലാവരും ദു:ഖിതരാണ്.
രാമോ രാജീവപത്ത്രാക്ഷോ യതഃ പ്രഭൃതി ചാഗതഃ । സവിപ്രസ് തീര്ഥയാത്രായാസ് തതഃ പ്രഭൃതി ദുര്മനാഃ
തവളപ്പൂവിന്റെ ഇലയെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള രാമൻ, സന്യാസിമാരോടൊപ്പം തീർത്ഥയാത്ര കഴിഞ്ഞ് വന്നതുമുതൽ, അവന്റെ മനസ്സ് വിഷമത്തിലാണ്.
യത്നപ്രാര്ഥനയാസ്മാകം നിജവ്യാപാരമ് ആഹ്നികമ് । സായമ് അമ്ലാനവദനഃ കരോതി ന കരോതി വാ
നാം എത്ര ശ്രമിച്ചാലും അപേക്ഷിച്ചാലും, വൈകുന്നേരം അവൻ തന്റെ ദിവസേന ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ മന്ദഹസത്തോടെ ചെയ്യാറില്ല, ചിലപ്പോഴൊക്കെ ചെയ്യുകയുമില്ല.
സ്നാനദേവാര്ചനാചാരപര്യന്തേ പരിഖേദവാന് । പ്രാര്ഥിതോ ഽപി ഹി നാ തൃപ്തേര് അശ്നാത്യ് അശനമ് ഈശ്വരഃ
കുളിച്ചും ദേവരെ പൂജിച്ചും ശരിയായ രീതിയിൽ പെരുമാറിയിട്ടും അവൻ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; എത്ര പ്രേരിപ്പിച്ചാലും, ഭോജനം തൃപ്തിക്ക് വേണ്ടി കഴിക്കാറില്ല, പ്രഭുവേ.
ലോലാന്തഃപുരനാരീഭിഃ കൃതദോലാഭിര് അങ്ഗനേ । ന ച ക്രീഡതി ലീലാഭിര് ധരാദ്ഭിര് ഇവ ചാതകഃ
അകത്തുള്ള സ്ത്രീകൾ അങ്കണത്തിൽ ഊഞ്ഞാലിൽ കയറ്റി കളിപ്പിച്ചാലും, അവൻ അവരോടൊപ്പം കളിയ്ക്കുന്നില്ല; ഭൂമിയിലെ ആനന്ദങ്ങൾ അവഗണിക്കുന്ന ചാതകപ്പക്ഷിയെപ്പോലെയാണ്.
മാണിക്യമുക്താസമ്പ്രോതാ കേയൂരകടകാവലീ । നാനന്ദയതി തം രാജന് ദ്യൌഃ പാതവിവശം യഥാ
മാണിക്യവും മുത്തുകളും പതിപ്പിച്ച കങ്കണങ്ങളും കൈവളകളും രാജാവേ, അവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നില്ല; വീഴാൻ പോകുന്നവനു ആകാശം സന്തോഷം നൽകാത്തതുപോലെ.
ക്രീഡദ്വധൂവിലോലേഷു വഹത്കുസുമവായുഷു । ലതാവലയഗേഹേഷു ഭവത്യ് അതിവിഷാദവാന്
കളിയ്ക്കുന്ന, ചഞ്ചലമായ സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ, പൂക്കൾക്കുള്ളി വീശുന്ന കാറ്റിൽ, വള്ളികൾ ചുറ്റിയ മന്ദിരങ്ങളിൽ പോലും അവൻ അതീവ വിഷാദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
യദ് രമ്യമ് ഉചിതം സ്വാദു പേശലം ചിത്തഹാരി വാ । ബാഷ്പപൂരേക്ഷണ ഇവ തേനൈവ പരിഖിദ്യതേ
ഏതൊക്കെ മനോഹരവും അനുയോജ്യവും രുചികരവും മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായതാണോ, അവയിൽ അവൻ ക്ഷീണിച്ചു പോകുന്നു, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞവനുപോലെ.
കിമ് ഇമാ ദുഃഖദായിന്യഃ പ്രസ്ഫുരന്തി പുരോഗതാഃ । ഇതി നൃത്തവിലാസേഷു കാമിനീഃ പരിനിന്ദതി
നൃത്തവും ആനന്ദവും നടക്കുമ്പോൾ, 'ഈ ദു:ഖം മാത്രം തരുന്ന സ്ത്രീകൾ എനിക്ക് മുന്നിൽ എന്തിന് വരുന്നു?' എന്ന് അവൻ അവരെ കുറ്റം പറയുന്നു.
ഭോജനം ശയനം സ്നാനം വിലാസം പാനമ് ആസനമ് । ഉന്മത്തചേഷ്ടിതമ് ഇവ നാഭിനന്ദതി നിന്ദിതമ്
ഭക്ഷണം, കിടക്ക, കുളി, വിനോദം, പാനം, ഇരിപ്പ് — ഇവയെല്ലാം ഒരു പിതൃസ്തിതനുള്ള പ്രവൃത്തികൾ പോലെ കാണുന്നു; അവയിൽ അവൻ സന്തോഷിക്കുകയുമില്ല, കുറ്റം പറയുകയുമില്ല.