ഉദ്യാനാവലയസ് സര്വാḫ പൂര്ണാẖ കുസുമവര്ഷണൈഃ । സമ്പന്നാസ് തപ്തസികതാശ് ശൂന്യാ മേ മരുഭൂമയഃ
എന്നെ ചുറ്റിയുള്ള എല്ലാ തോട്ടങ്ങളിലും പൂക്കളുടെ മഴ പെയ്യുന്നു; പക്ഷേ എന്റെ മരുഭൂമികൾ കനൽ മണലിൽ സമൃദ്ധമായിട്ടും ശൂന്യമാണ്.
ജലലോലോരുകല്ഹാരകമലോത്കരകോമലാഃ । സരസ്യസ് സാരസാരാവസരസാ മമ നീരസാഃ
തളിർ കമലങ്ങളും നീലവള്ളികളും മൃദുലമായ കല്ലാർപൂക്കളും നിറഞ്ഞിരുന്ന തടാകങ്ങൾ, ഇപ്പോൾ സാരസങ്ങളും ഹംസകളും ഉണ്ടെങ്കിലും, എനിക്ക് രുചികരമല്ല.
അഹം പുഷ്കരമന്ദാരകുമുദോത്കരമാലിതാ । ഭൃശം ദാഹമ് അവാപ്നോമി കണ്ടകേഷ്വ് ഇവ ദോലിതാ
പുഷ്പങ്ങൾ, മന്ദാരങ്ങൾ, കുമുദങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഞാൻ, കഠിനമായ ദാഹത്തിൽ കത്തുന്നു, മുള്ളിനിടയിൽ ഇളകുന്നപോലെ.
കുമുദോത്പലകല്ഹാരകദലീതല്പപാലയഃ । മദങ്ഗസങ്ഗമാദ് ഗ്രീഷ്മമര്മരാ യാന്തി ഭസ്മതാമ്
കുമുദം, ഉത്പലം, കല്ലാർപൂ, വാഴയില കിടക്കകൾ — ഇവയെല്ലാം എന്റെ ശരീരസ്പർശത്തിന്റെ ചൂടിൽ ചിതലായി തീരുന്നു.
യത് കാന്തമ് ഉദിതം സ്വാദു വിചിത്രം ചിത്തഹാരി വാ । തദ് ആലോക്യ ഭവാമ്യ് അന്തര്ബാഷ്പപൂര്ണായതേക്ഷണാ
എപ്പോഴെങ്കിലും മനോഹരവും രസകരവും മനസിനെ ആകർഷിക്കുന്നതുമായ എന്തെങ്കിലും ഞാൻ കാണുമ്പോൾ, എന്റെ കണ്ണുകൾ അകത്തേക്ക് കണ്ണുനീർ നിറയുന്നു.
വ്യസനാനലസന്തപ്താḫ പതന്തോ ബാഷ്പബിന്ദവഃ । ഛമച്ഛമിതി മജ്ജന്തി കമലോത്പലപങ്ക്തിഷു
ദുഃഖത്തിന്റെ തീയിൽ ചൂടുപിടിച്ച കണ്ണുനീർ തുള്ളികൾ, ശാന്തമായ ശബ്ദത്തോടെ താമരകളും നീലവളരികളും നിറഞ്ഞ നിരകളിൽ വീണു ലയിക്കുന്നു.
കദലീകന്ദലീസ്കന്ധദോലാന്ദോലനലീലയാ । ലലിതോദ്യാനഷണ്ഡേഷു മുഖമ് ആച്ഛാദ്യ രോദിമി
സുന്ദരമായ തോട്ടങ്ങളിൽ, വാഴക്കൊമ്പുകളും തണ്ടുകളും നേരെ നീട്ടി ആടുമ്പോൾ, ഞാൻ മുഖം മറച്ച് നിലവിളിക്കുന്നു.
തുഷാരനികരാകീര്ണം കദലീദലമണ്ഡപമ് । പശ്യാമ്യ് ഊഷ്മാണമ് ഉജ്ഝന്തം ഖദിരാങ്ഗാരഭീഷണമ്
തണുത്ത മഞ്ഞ് കിടക്കുന്ന വാഴയിലമണ്ഡപം ഞാൻ കാണുന്നു; അതിൽ നിന്ന് കടുക് കത്തുന്ന കടിരിന്റെ ചാരുപോലെയുള്ള ഉഷ്ണം പുറത്ത് വരുന്നു.
നലിനീനാലദോലാസു സാരസീം സാരസാശ്രിതാമ് । ദീനാനനാ വിലോക്യാന്തര് നിന്ദാമി നിജയൌവനമ്
തളിര്ത്തു കുലുങ്ങുന്ന താമരക്കൊമ്പിലിരിയുന്ന സാരസങ്ങളുടെയും അവയുടെ ദു:ഖഭരിതമായ മുഖങ്ങളെയും ഞാൻ കണ്ടപ്പോൾ, എന്റെ യൗവനത്തെ ഞാൻ മനസ്സിൽ കുറ്റം പറയുന്നു.
രമ്യേ രോദിമി മധ്യസ്ഥേ പദാര്ഥേ യാമി സോമ്യതാമ് । ഹൃഷ്യാമ്യ് അശോഭനേ ദീനാ ന ജാനേ കിമ് അഹം സ്ഥിതാ
സുന്ദരമായ ഇടങ്ങളിൽ ഞാൻ കരയുന്നു; സാധാരണ കാര്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഞാൻ ശാന്തനാകുന്നു; ആകർഷണമില്ലാത്തതിൽ ഞാൻ സന്തോഷിക്കുന്നു, വീണ്ടും ദു:ഖിതനാകുന്നു — ഞാൻ എവിടെയാണെന്ന് എനിക്ക് തന്നെ അറിയില്ല.
ദൃഷ്ടാനി കുന്ദമന്ദാരകുമുദാനി ഹിമാനി ച । മയാ കാമാഗ്നിദഗ്ധാനാം ഭസ്മാനീവ ദിശḫ പ്രതി
കുണ്ടം, മന്ദാരം, കുമുദം, ഹിമം ഇവയെല്ലാം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ, ആഗ്രഹത്തിന്റെ തീയിൽ കത്തുന്ന എനിക്ക് അവ എല്ലാം ദിശകളിൽ ചിതഭസ്മം പോലെ തോന്നുന്നു.
ആനീലപല്ലവമൃണാലലതോത്പലാനാം കല്ഹാരകുന്ദകദലീദലമാലതീനാമ് । ശയ്യാ മമാങ്ഗവലനേന വിശോഷയന്ത്യാ വ്യര്ഥം ഗതാനി നവയൌവനവാസരാണി
നീലനീർതാമര, ഇളയപുല്ല്, ചുവന്ന താമര, വെള്ള താമര, കുണ്ടം, വാഴയില, മാലതിപ്പൂ എന്നിവയുടെ കിടക്കകൾ എന്റെ ശരീരം ചേർത്ത് ഉണങ്ങിയതുകൊണ്ട്, എന്റെ യൗവനദിനങ്ങൾ എല്ലാം വെറുതെ പോയി.
അഥ കാലേന മഹതാ സോ ഽനുരാഗോ വിരാഗതാമ് । പ്രാപ്തോ മമ ശരച്ഛാന്തൌ വിരസḫ പല്ലവോ യഥാ
പിന്നീട്, ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ആഴത്തിലുള്ള സ്നേഹം എനിക്ക് വിരക്തിയായി മാറി; ശരത്കാലം കഴിഞ്ഞ് ഉണങ്ങിയ ഇലപുതിയ പോലെ.
വൃദ്ധ ഏകാന്തരസികോ നീരസസ് സ്നേഹവര്ജിതഃ । ഭര്താജിഹ്മമതിര് മൌനീ കിമ് അന്യജ് ജീവിതേന മേ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ വൃദ്ധയും, ഒറ്റക്കുള്ളവളും, രുചിയില്ലാത്തവളും, സ്നേഹമില്ലാത്തവളും, ഭർത്താവിന്റെ മനസ്സ് വളഞ്ഞതും മിണ്ടാതെയും ഇരിക്കുമ്പോൾ, എന്റെ ജീവിതത്തിൽ എന്തിനാണ് അർത്ഥം?
വരം വൈധവ്യമ് ആ ബാല്യാദ് വരം മരണമ് ഏവ വാ । വരം വ്യാധിര് അഥാപദ് വാ നാഹൃദ്യപ്രകൃതിḫ പതിഃ
ചെറുപ്പം മുതൽ വിധവയായിരുന്നത് നല്ലത്, അല്ലെങ്കിൽ മരണം തന്നെ നല്ലത്; രോഗം വന്നാലും ദുർഭാഗ്യം വന്നാലും സഹിക്കാം, എന്നാൽ മനസ്സിൽ സ്നേഹമില്ലാത്ത ഭർത്താവിനെക്കാൾ അതെല്ലാം മെച്ചം.
ഏതാവജ് ജന്മസാഫല്യം സൌഭാഗ്യമ് അവിഖണ്ഡിതമ് । രസികḫ പേശലാചാരോ യന് നാര്യാസ് തരുണḫ പതിഃ
ജന്മം സഫലമാകുന്നതും, ഭാഗ്യം തകർന്നുപോകാതിരിക്കുന്നതും സ്ത്രീക്ക് ഇതിലുമൊന്നുമില്ല: സ്നേഹവും സൌമ്യമായ പെരുമയുമുള്ള taruṇa ഭർത്താവുണ്ടെങ്കിൽ.
ഹതാ നീരസനാഥാ സ്ത്രീ ഹതാസംസ്കാരിണീ ച ധീഃ । ഹതാ ദുര്ജനഭുക്താ ശ്രീര് ഹതാ വേശ്യാ ഹൃതാ ഹ്രിയാ
ഭര്ത്താവിനാല് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീയുടെ ജീവിതം നശിക്കുന്നു; വിവേകം ഇല്ലാത്ത മനസ്സും നശിക്കുന്നു; ദുഷ്ടരുടെ കൈവശം പോയ സമ്പത്തും നശിക്കുന്നു; ലജ്ജ വേശ്യയുടെ കൈവശം പോയാല് അവളും നശിക്കുന്നു.
സാ സ്ത്രീ യാനുഗതാ ഭര്ത്രാ സാ ശ്രീര് യാനുഗതാ സതാ । സാ തുര്യാ മദനോദാരാ സാ ധീര് യാ സമദൃഷ്ടിതാ
ഭര്ത്താവിനെ അനുഗമിക്കുന്നവളാണ് സത്യമായ ഭാര്യ; സന്മാര്ഗ്ഗത്തിലുള്ളവരോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്ന സമ്പത്താണ് യഥാര്ത്ഥ സമ്പത്ത്; പ്രണയത്തില് നിന്നു ഉയരുന്ന ആനന്ദം തന്നെയാണ് പരമാനന്ദം; എല്ലാം ഒരുപോലെ കാണുന്ന മനസ്സാണ് യഥാര്ത്ഥ ജ്ഞാനം.
നാധയോ വ്യാധയോ നൈവ നാപദോ ന ദുരീതയഃ । കുര്വന്തി മനസോ ബാധാം ദമ്പത്യോര് അനുരക്തയോഃ
ആത്മാര്ത്ഥ്യത്തോടെ പരസ്പരം സ്നേഹിക്കുന്ന dampatികള്ക്ക് ദാരിദ്ര്യവും രോഗവും ദുരന്തവും മറ്റേതെങ്കിലും ദുർഘടതകളും മനസ്സില് ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കാന് കഴിയില്ല.
ഉത്ഫുല്ലാẖ കുസുമസ്ഥല്യോ നന്ദനോദ്യാനഭൂമയഃ । ധന്വായന്തേ കുനാഥാനാം വിനാഥാനാം ച യോഷിതാമ്
നന്ദനവനം പൂക്കളാല് നിറഞ്ഞു വിരിയുമ്പോഴും, നല്ല ഭര്ത്താവില്ലാത്തവരും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരുമായ സ്ത്രീകള്ക്ക് ആ തോട്ടങ്ങള് മരുഭൂമിപോലെയാണ്.
സര്വ ഏവ ജഗദ്ഭാവാ യഥേച്ഛം ഗുണലേശതഃ । സന്ത്യജ്യന്തേ ഽന്യമ് ആദാതും വര്ജയിത്വാ പതിം സ്ത്രിയാ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും, അല്പം സുഖം തൊട്ടതുപോലും, ഒരു സ്ത്രീ മറ്റൊരാളെ നേടാനായി ഉപേക്ഷിക്കും; ഭർത്താവിനെ മാത്രം ഒഴികെ.
സ്ഥിരയൌവനയാ ദുẖഖാന്യ് ഏതാനി മുനിനായക । ഭുക്താനി വര്ഷവൃന്ദാനി പശ്യ ദൌര്ഭാഗ്യജൃമ്ഭിതമ്
ഹേ മഹർഷി, ദീർഘമായ യൗവനം ഉള്ളപ്പോൾ ഈ കഷ്ടങ്ങൾ വർഷങ്ങളോളം അനുഭവിച്ചു. ദുർഭാഗ്യം എങ്ങനെ വളർന്നുവെന്നു നോക്കൂ.
അഥ ക്രമേണ തേനൈവ സ രാഗോ മേ വിരാഗതാമ് । ആയയൌ ഹിമദഗ്ധായാ നലിന്യാ ഇവ നീരസഃ
അതിനുശേഷം, അതേ ആസക്തി ക്രമേണ എന്റെ ഉള്ളിൽ വിരക്തിയായി മാറി; മഞ്ഞ് തൊട്ടതുകൊണ്ട് താമര രസം നഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ.
വിരാഗവാസനാപാസ്തസര്വഭാവാനുരഞ്ജനാ । തവോപദേശേനേച്ഛാമി മുനേ നിര്വാണമ് ആത്മനഃ
വിരക്തിയുടെ സ്വഭാവം കൊണ്ട് എല്ലാ ആസക്തികളും മാറിപ്പോയി. മഹർഷേ, നിന്റെ ഉപദേശത്താൽ ഞാൻ ഇപ്പോൾ ആത്മാവിന്റെ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അപ്രാപ്താഭിമതാര്ഥാനാമ് അവിശ്രാന്തധിയാം പരേ । മരണൈര് ഉഹ്യമാനാനാം ജീവിതാന് മരണം വരമ്
ആഗ്രഹിച്ച കാര്യങ്ങൾ നേടാൻ കഴിയാതെ, മനസ്സ് ഒരിക്കലും ശാന്തിയില്ലാതെ, മരണത്തിന്റെ ഭീഷണിയിൽ കഴിയുന്നവർക്കു ജീവിക്കുന്നതിനെക്കാൾ മരണം തന്നെ നല്ലതാണ്.
സ മദ്ഭര്താദ്യ നിര്വാണമ് ഈഹമാനോ ദിവാനിശമ് । രാജാ രാജ്ഞേവ മനസാ മനോ ജേതും പ്രബുധ്യതേ
എന്റെ പ്രഭു ഇപ്പോൾ രാവും പകലും മോക്ഷം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഒരു രാജാവു പോലെ തന്റെ മനസിനെ ജയിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട്, മനസ്സിനെ ഉണർത്തുന്നു.
ബ്രഹ്മംസ് തത് തസ്യ മദ്ഭര്തുര് മമ ചാജ്ഞാനശാന്തയേ । ന്യായോപപന്നയാ വാചാ കുരു സ്മാരണമ് ആത്മനഃ
ബ്രാഹ്മണേ, എന്റെ പ്രഭുവിന്റെയും എന്റെ അജ്ഞാനശാന്തിക്ക് നീ യുക്തമായ വാക്കുകൾ പറയൂ, സ്വയം സ്മരണയുണ്ടാക്കാൻ ഞങ്ങളെ സഹായിക്കൂ.
യദാ മാമ് അനപേക്ഷ്യൈവ സ മദ്ഭര്താത്മനി സ്ഥിതഃ । തദാ വിരാഗവൈരസ്യമ് അനയന് മേ ജഗത്സ്ഥിതിമ്
എന്റെ പ്രഭു എന്നെ കണക്കാക്കാതെ ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അപ്പോൾ തന്നെ വിരക്തിയും അനാസക്തിയും എന്നെ ലോകത്തിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് കൊണ്ടുപോയത്.
സംസാരവാസനാവേശവര്ജിതാസ്മി തതോ ഽവശമ് । നിബധ്യാഭിമതാം തീവ്രാം വ്യോമസഞ്ചാരധാരണാമ്
അങ്ങനെ, ലോകവാസനകളുടെ സ്വാധീനത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ മോചിതയായിരുന്നു. എന്നാൽ, ഒരു നിർബന്ധിതാവസ്ഥയിൽ, ഞാൻ ആകാംക്ഷയോടെ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ മനസ്സിനെ ശക്തമായി ഏകാഗ്രമാക്കി.
അര്ജയിത്വാ തയാ വ്യോമ്നി ഗതിം ധാരണയാ മയാ । അഭ്യസ്താ ധാരണാ ഭൂയസ് സിദ്ധസങ്ഗഫലപ്രദാ
അങ്ങനെ ആ ഏകാഗ്രതയിലൂടെ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചാരശേഷി നേടുകയും, പിന്നീട് ആ ഏകാഗ്രതയെ വീണ്ടും അഭ്യസിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിന്റെ ഫലമായി, സിദ്ധന്മാരുടെ സാന്നിധ്യം ലഭിച്ചു.