ക്വചിദ് അക്ഷയമത്താഭ്രẖ ക്വചിദ് ദുര്ലഭവാരിദഃ । ക്വചിദ് ഗര്ഭഗുഹാശ്വഭ്രഗഹനോപാന്തമണ്ഡലഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും തീരാത്ത, മദംപിടിച്ച മേഘങ്ങൾ കാണാം; ചിലിടങ്ങളിൽ അപൂർവവും വിലയേറിയതുമായ മഴയുണ്ട്; മറ്റിടങ്ങളിൽ മലകളുടെ ഗർഭഗുഹകളോട് ചേർന്നിരിക്കുന്ന കനൽ കുരുക്കുകളും കാണാം.
ക്വചിത് ക്ഷുദ്രജനാക്ഷേപസമുത്സാദിതഭൂതഭൂഃ । ക്വചിദ് വാസ്തവ്യജനതാസൌന്ദര്യജിതവിഷ്ടപഃ
ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന ജനങ്ങളുടെ കലഹം മൂലം എല്ലാ ജീവികളും ഓടി പോവുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ മഹത്തായവരുടെ സൌന്ദര്യം കൊണ്ട് ലോകം കീഴടക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ക്വചിന് നിത്യം വഹദ്വാതാജ്ഞാതസ്ഥാവരജങ്ഗമഃ । ക്വചിന് മഹാമരുമരുന്മത്തഭാങ്കാരഭീഷണഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ എപ്പോഴും കാറ്റ് വീശുന്നതിനാൽ ചലിക്കുന്നവയോ അചലങ്ങളോ ആരാണെന്ന് അറിയാൻ കഴിയില്ല; മറ്റിടങ്ങളിൽ മഹാ മരുഭൂമിയിലെ കാറ്റിന്റെ ഭയാനകമായ ഗർജ്ജനം പകച്ചു കത്തുന്നു.
ക്വചിത് ക്വണത്കമലിനീമത്തസാരസഭൂഷണഃ । ക്വചിത് സലിലകല്ലോലജലദോല്ലാസഘര്ഘരഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ പൂത്തുള്ള താമരകളിൽ മദംപിടിച്ച ഹംസകളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ വെള്ളത്തിന്റെ തിരകളുടെയും ഉല്ലാസമുള്ള ശബ്ദങ്ങളുടെയും ഗർജ്ജനം തീരങ്ങളിൽ മുഴങ്ങുന്നു.
ക്വചിന് മത്താപ്സരോദോലാവിലാസജനിതസ്മരഃ । ക്വചിത് പിശാചകുമ്ഭാണ്ഡചേഷ്ടിതാവിഷ്ടദിക്തടഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ അപ്സരസുകളുടെ കളികളാൽ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഭൂതങ്ങളുടെയും പിശാചുകളുടെയും കൃത്യങ്ങൾ തീരങ്ങളിൽ കാണാം.
ക്വചിദ് വിദ്യാധരീസിദ്ധഗീതനൃത്തലസത്തടഃ । ക്വചിദ് ഉദ്വര്ഷദമ്ഭോദസരിദ്വാഹലുഠത്തടഃ
ചില തീരങ്ങളിൽ വിദ്യാധരികളും സിദ്ധരും പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും ഉല്ലാസമാകുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഉയർന്നൊഴുകുന്ന നദികളുടെ തിരമാലകൾ തീരങ്ങൾ ഉഴറുന്നു.
ക്വചിത് സതതഗാനീതനീതനാനാഭ്രസത്പടഃ । ക്വചിത് കമലിനീകോശചക്രസ്ഥധ്യാനിമണ്ഡലഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ എപ്പോഴും മേഘങ്ങൾ മൂടി, ഗാനം സംഗീതം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ കമലിനികളുടെ കിരീടങ്ങളിൽ ധ്യാനവൃത്തങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ക്വചിത് സര്വാങ്ഗനാസിദ്ധസുന്ദരീദത്തമണ്ഡനഃ । ക്വചിത് തപദ്ദിനകരജനിതാചാരസുന്ദരഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ സകലഭാഗവും സുന്ദരികളായ സിദ്ധികളാൽ സമ്മാനിച്ച അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ കഠിനമായ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ആചരിക്കുന്ന വ്രതങ്ങൾ ആ ഭംഗി നൽകുന്നു.
ക്വചിന് നൈശതമോഗേഹനൃത്തോന്മത്തനിശാചരഃ । ക്വചിദ് ഉത്പതദുത്പാതതയാ നശ്യജ്ജനാവനിഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ രാത്രിയുടെ ഇരുണ്ടതിൽ പിരിഞ്ഞ് ഭ്രാന്തായുള്ള നിശാചരന്മാർ കൂതാട്ടം നടത്തുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ പെട്ടെന്നുണ്ടാകുന്ന ദുരന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമി നശിക്കുന്നു.
ക്വചിത് സൌരാജ്യസമ്പത്ത്യാ പ്രോദ്ഭവത്പുരമണ്ഡലഃ । ക്വചിദ് അത്യന്തനിശ്ശൂന്യẖ ക്വചിജ് ജനപദാവൃതഃ
ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ രാജസമ്പത്ത് കൊണ്ടു നഗരങ്ങൾ സമൃദ്ധിയായി വളരുന്നു; ചിലിടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും ശൂന്യമാണ്, മറ്റിടങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ക്വചിച് ഛുഭ്രാഭ്രഗമ്ഭീരẖ ക്വചിത് പാതാലഭീഷണഃ । ക്വചിദ് ബൃഹത്കല്പതരുẖ ക്വചിന് നിര്ജലജങ്ഗലഃ
ചില ഭാഗങ്ങൾ വെളുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ ആഴമുള്ളവയും പ്രകാശമുള്ളവയും ആണ്; ചിലത് പാതാളംപോലെ ഭയാനകമാണ്; ചിലിടങ്ങളിൽ വലിയ കല്പവൃക്ഷങ്ങൾ വളരുന്നു, മറ്റിടങ്ങളിൽ വെള്ളമില്ലാത്ത മരുഭൂമിയാണ്.
ക്വചിന് മഹാകരികുലഃ ക്വചിന് മത്തഹരിവ്രജഃ । ക്വചിന് നിര്ഭൂതസൂദ്യാനẖ ക്വചിദ് ഉന്മത്തരാക്ഷസഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ വലിയ കുരുവികൾക്കൂട്ടം കാണാം; ചിലിടങ്ങളിൽ മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങുന്ന സിംഹക്കൂട്ടങ്ങൾ; ചിലതിൽ ആളില്ലാത്ത തോട്ടങ്ങൾ, മറ്റിടങ്ങളിൽ ഭ്രാന്തായുള്ള രാക്ഷസന്മാർ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ക്വചിത് കരഞ്ജഗഹനẖ ക്വചിത് സര്വര്തുകാനനഃ । ക്വചിദ് വ്യോമോപമസരാẖ ക്വചിദ് ദീര്ഘമരുസ്ഥലഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ കറഞ്ഞമരങ്ങൾ കനിഞ്ഞു വളർന്ന കാടുകളുണ്ട്; ചിലിടങ്ങളിൽ എല്ലാ കാലത്തും പച്ചപ്പുള്ള കാടുകളാണ്; മറ്റിടങ്ങളിൽ ആകാശം പോലെ വിശാലമായ തടാകങ്ങൾ കാണാം; വേറിടങ്ങളിൽ നീണ്ട മരുഭൂമികളും ഉണ്ട്.
ശിഖരേഷു ശിലാസ് തസ്യ സാമാന്യാചലസന്നിഭാഃ । സന്തി സുസ്ഥിതകല്പാഭ്രാ രത്നമയ്യോ ഽമ്ബരാമലാഃ
അവയുടെ കുന്നിൻ മുകളിൽ സാധാരണ പർവതങ്ങൾ പോലെയുള്ള പാറകൾ ഉണ്ട്; അവിടെ ആകാശം പോലെ ശുദ്ധവും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിതവുമായ മേഘങ്ങൾ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ക്ഷീരോദജാര്കഗൌരീണാം വാതസ്കന്ധൌകസാമ് അപി । വിശ്രാമ്യന്ത്യ് അനിശം യാസു ഹരയോ ഹാരിയോനയഃ
ചന്ദിരയോ ക്ഷീരസമുദ്രം പോലെ വെളുപ്പുള്ള ആ മേഘങ്ങളിൽ കാറ്റിൽ വസിക്കുന്ന ഹരിവംശത്തിൽപ്പെട്ട കുരങ്ങുകൾ എപ്പോഴും വിശ്രമിക്കുന്നു; അവരുടെ ശരീരം പ്രകാശിക്കുന്നു.
താസാമ് ഉത്തരദിഗ്ഭാഗേ പൂര്വശൃങ്ഗശിലോദരേ । നിവസാമ്യ് അഹമ് അക്ഷീണവജ്രസാരസമത്വചി
ആ മേഘങ്ങളുടെ വടക്കേ ദിക്കിൽ, കിഴക്കേ കുന്നിൻ ഗുഹയിൽ, ഞാൻ തകർക്കാനാവാത്ത വജ്രം പോലെ ദൃഢമായ ശരീരത്തോടെ വസിക്കുന്നു.
വിധിനാ തത്ര ബദ്ധാസ്മി നദ്ധാസ്മ്യ് ഉപലയന്ത്രകൈഃ । അത്രാസങ്ഖ്യാ മുനേ യാതാ മന്യേ യുഗഗണാ മമ
വിധിയുടെ കെട്ടുപാടിൽ ഞാൻ അവിടെ കല്ലുകൊണ്ടുള്ള ബന്ധനത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു; മഹർഷേ, ആ സ്ഥലത്ത് എനിക്ക് അനവധി കാലങ്ങൾ കടന്നുപോയതായി ഞാൻ കരുതുന്നു.
ന കേവലമ് അഹം ബദ്ധാ യാവദ് ഭര്താപി തത്ര മേ । ബദ്ധസ് സായന്തനേ പദ്മകുട്മലേ ഷട്പദോ യഥാ
അവിടെ ഞാൻ മാത്രം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതല്ല, എന്റെ ഭർത്താവും അങ്ങനെ തന്നെ പെട്ടിരിക്കുന്നു; സന്ധ്യാകാലത്ത് താമരയുടെ ഇലകളിൽ കുടുങ്ങിയ തേനീച്ചപോലെയാണ് അവന്റെ അവസ്ഥ.
തേന സാര്ധം മയാ ഭര്ത്രാ ശിലാകോടരസങ്കടമ് । അനുഭൂതം ചിരം കാലമ് അത്ര വര്ഷഗണാ ഗതാഃ
എന്റെ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ആ കല്ല് ഗുഹയുടെ കഠിനത്വം ഞാൻ ദീർഘകാലം അനുഭവിച്ചു; അവിടെ അനേകം വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി.
അദ്യാപ്യ് ആത്മൈകദോഷേണ ന ഹി മോക്ഷം ലഭാവഹേ । ചിരം തത്രൈവ തിഷ്ഠാവസ് തഥൈവാബദ്ധഭാവനൌ
ഇന്നും എന്റെ ഒരു തെറ്റിന്റെ ഫലമായി മോക്ഷം നേടാൻ എനിക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല; അതേ ബന്ധനഭാവത്തിൽ ഞങ്ങൾ ദീർഘകാലം അവിടെയുണ്ട്.
പാഷാണസങ്കടേ തസ്മിന് ബദ്ധാവ് ആവാം ന കേവലമ് । ബദ്ധോ യാവദ് അശേഷേണ പരിവാരോ ഽപി തത്ര നഃ
അവിടെ കല്ലുകൊണ്ടുള്ള തടവിൽ ഞങ്ങൾ രണ്ടുപേരും മാത്രമല്ല, ഞങ്ങളുടെ മുഴുവൻ കുടുംബവും പൂർണ്ണമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പുരാണḫ പുരുഷോ വൃദ്ധോ ദ്വിജസ് തത്രാസ്തി മേ പതിഃ । ഏകസ്ഥാനാന് ന ചലതി ജീവത്യ് അബ്ദശതാന്യ് അസൌ
അവിടെ എന്റെ ഭർത്താവ് ഒരു പുരാതനനും വയസ്സായ ദ്വിജനും ആണു; അവൻ ഒരിടത്ത് നിന്ന് പോലും നീങ്ങാറില്ല, നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആ ബാല്യാദ് ബ്രഹ്മചാരീ ച ശ്രോത്രിയḫ പാഠകോ ഽലസഃ । ഏകാന്ത ഏക ഏവാസ്തേ ഽജിഹ്മവൃത്തിര് അചാപലഃ
ചെറുപ്പം മുതൽ തന്നെ അവൻ ബ്രഹ്മചാരിയും വേദപഠനത്തിൽ നിപുണനും അലസനും ആണു; ഒരിടത്ത് മാത്രം ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരിക്കുന്നു, നേരായ പെരുമാറ്റവും അശാന്തതയില്ലാത്ത മനസ്സുമാണ് അവനുള്ളത്.
അഹം വ്യസനിനീ ഭാര്യാ തസ്യ വേദ്യവിദാം വര । ന നിമേഷം സമര്ഥാസ്മി തം വിനാ ദേഹധാരണേ
വേദി അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനു ഞാൻ ദു:ഖത്തിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്ന ഭാര്യയാണ്; അവനെ കൂടാതെ ഒരു നിമിഷം പോലും ശരീരം നിലനിർത്താൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.
ശൃണു തേന കഥം ബ്രഹ്മന് ഭാര്യാഹം സമുപാര്ജിതാ । കഥം വൃദ്ധിമ് അയം യാതസ് സ്നേഹോ ഽസ്മാകമ് അകൃത്രിമഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാന് എങ്ങനെ അവന്റെ ഭാര്യയായി, ഞങ്ങളുടെ ഈ സത്യമായ സ്നേഹം എങ്ങനെ വളര്ന്നു എന്നു ഞാന് പറയാം, കേള്ക്കൂ.
തേന ജാതേന മദ്ഭര്ത്രാ ബാലേനൈവ സതാ പുരാ । കിഞ്ചിജ്ജ്ഞേന സതൈകേന തിഷ്ഠതാത്മാലയേ ഽമലേ
അവന്, എന്റെ ഭര്ത്താവ്, അന്ന് പിറന്ന ഒരു ബാലന് ആയിരുന്നു. കുറച്ച് മാത്രം അറിവുള്ളവനും, ഏകാന്തമായി തന്റെ ശുദ്ധമായ വീട്ടില് താമസിച്ചവനും ആയിരുന്നു.
ശ്രോത്രിയത്വാനുരൂപേഹ ജായാ മേ ജന്മശാലിനീ । കുതസ് സമ്ഭവതീത്യ് ഏവ നിര്ണീയ ചിരചിന്തയാ
വേദപഠനം ചെയ്തവന് അനുയോജ്യമായ, ഉത്ഭവം നല്ല ഭാര്യ എങ്ങനെയാകും ലഭിക്കുക എന്നു അവന് ദീര്ഘകാലം ആലോചിച്ചു.
സ്വയമ് ഏവാനവദ്യാങ്ഗീ തേന താമരസേക്ഷണാ । ഉത്പാദിതാസ്മി നാഥേന ജ്യോത്സ്നേവ ശശിനാമലാ
ശുദ്ധമായ അവയവങ്ങളുള്ള, താമരക്കണ്ണുള്ള ആ നാഥന് തന്റെ ഇച്ഛയാല് തന്നെ, ഞാനെനെ spotlessമായ ചന്ദ്രന് പ്രകാശം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ സൃഷ്ടിച്ചു.
മനസാ മാനസീ ഭാര്യാ മന്ദാരോദരസുന്ദരീ । തതോ വൃദ്ധിം പ്രയാതാസ്മി വസന്ത ഇവ മഞ്ജരീ
അവന്റെ മനസ്സിൽ ഞാൻ അവന്റെ മനസ്സിൽ സുന്ദരിയായ ഭാര്യയായി, മന്ദാരവൃക്ഷത്തിന്റെ സുന്ദരമായ അരക്കൊല്ലംപോലെ, അവിടെ നിന്ന് ഞാൻ വസന്തകാലത്തിലെ പൂക്കളെപ്പോലെ വളർന്നു.
സഹജാമ്ബരസഞ്ഛന്നാ ഭൂതാനാം ചിത്തഹാരിണീ । പൂര്ണേന്ദുബിമ്ബവദനാ ദ്യൌര് ഇവാമലതാരകാ
സ്വഭാവികമായ പ്രകാശം ധരിച്ച്, എല്ലാ ജീവികളുടെ മനസ്സും ആകർഷിച്ച്, പൂർണ്ണചന്ദ്രൻപോലെയുള്ള മുഖംകൊണ്ട്, നിർമ്മലമായ നക്ഷത്രങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച ആകാശംപോലെ ഞാൻ തിളങ്ങി.