സാപ്സരോഽമരസിദ്ധാനാം ലീലാവിഹരണാവനിഃ । സങ്കല്പമാത്രസമ്പന്നസര്വസമ്ഭോഗസുന്ദരീ
അത് അപ്സരസ്മാരും അമരന്മാരും സിദ്ധന്മാരും കളിയാടുന്ന മനോഹരമായ ഇടമാണ്; ആഗ്രഹിച്ചാൽ മാത്രം എല്ലാ ആനന്ദങ്ങളും ലഭിക്കുന്ന അതിയായ സുന്ദരമായ ഭൂമിയാണ്.
അന്തേ തസ്യാ ഭുവശ് ശൈലോ ലോകാലോകോ ഽസ്തി വിശ്രുതഃ । ഭൂപീഠസ്യ പ്രകോഷ്ഠസ്യ വലയാവലനാം ദധത്
അവളുടെ അതിരുകളിൽ ലോകാലോകം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു പർവ്വതം നിലകൊള്ളുന്നു; ഭൂമിയുടെ അതിരുകളെ ചുറ്റി ഒരു മതിൽപോലെ അണിനിരക്കുന്ന പർവ്വതമാണ് അത്.
ക്വചിന് നിത്യം തമോവ്യാപ്തോ മൂഢബുദ്ധേര് ഇവാശയഃ । ക്വചിന് നിത്യം പ്രകാശാത്മാ മനസ് സത്ത്വവതാമ് ഇവ
ഒരിടത്ത്, എല്ലായ്പ്പോഴും ഇരുണ്ടതായിരിക്കും, മണ്ടന്മാരുടെ മനസ്സുപോലെ. മറ്റൊരിടത്ത്, എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രകാശമുള്ളതായിരിക്കും, സത്യസങ്കല്പമുള്ളവരുടെ മനസ്സുപോലെ.
ക്വചിദ് ആഹ്ലാദജനകസ് സാധൂനാമ് ഇവ സങ്ഗമഃ । ക്വചിദ് ഉദ്വേഗജനകോ മൂര്ഖൈര് ഇവ സമാഗമഃ
ചിലപ്പോള് സന്മാര്ഗ്ഗത്തിലുള്ളവരുടെ കൂട്ടത്തില് ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷം പോലെ ആനന്ദം നല്കും; ചിലപ്പോള് മണ്ടന്മാരുടെ കൂട്ടത്തില് ഉണ്ടാകുന്ന വിഷമം പോലെ ദുഃഖം ഉണ്ടാക്കും.
ക്വചിത് പ്രകടസര്വാര്ഥോ മനോ മതിമതാമ് ഇവ । ക്വചിദ് അത്യന്തഗഹനോ മൂര്ഖശ്രോത്രിയചിത്തവത്
ചിലപ്പോള് എല്ലാം തുറന്നുപറയുന്ന ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ മനസ്സുപോലെ അതിന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമായിരിക്കും; ചിലപ്പോള് അജ്ഞാനികളും അറിവില്ലാത്തവരും പോലുള്ളവരുടെ മനസ്സുപോലെ അത്യന്തം ഗഹനമായിരിക്കും.
ക്വചിദ് അപ്രാപ്തസൂര്യാംശുഃ ക്വചിത് സമ്പ്രാപ്തസൂര്യഭാഃ । ക്വചില് ലോകമയസ് തേന ക്വചിദ് ആശൂന്യദിക്തടഃ
ചിലപ്പോള് അതില് സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങള് തൊടാറില്ല; ചിലപ്പോള് സൂര്യപ്രകാശം നിറയുന്നു. ഒരിക്കല് അതില് ലോകം മുഴുവനും നിറയാം; മറ്റൊരിക്കല് അതിന്റെ അതിരുകള് ശൂന്യമായിരിക്കും.
ക്വചിദ് ദേവപുരവ്യാപ്തẖ ക്വചിദ് ദൈത്യപുരാന്വിതഃ । ക്വചിത് പാതാലഗഹനẖ ക്വചിച് ഛൃങ്ഗോര്ധ്വകന്ദരഃ
ഒരിടത്ത് ദേവതകളുടെ നഗരം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മറ്റൊരിടത്ത് അസുരരുടെ നഗരം. ചിലപ്പോള് അതു ആഴമുള്ള പാതാളക്കുഴിയാകുന്നു; ചിലപ്പോള് ഉയരമുള്ള പര്വതഗുഹയാകുന്നു.
ക്വചിച് ഛ്വഭ്രഭ്രമദ്ഗൃധ്രẖ ക്വചിത് സാനുമനോഹരഃ । ക്വചിച് ഛൃങ്ഗശിഖാക്രാന്തവൈരിഞ്ചനഗരാന്തരഃ
ചിലപ്പോള് മേഘങ്ങളില് ചുറ്റി പറക്കുന്ന കഴുകനായി കാണാം; ചിലപ്പോള് മനോഹരമായ പര്വതശിഖരമായിരിക്കും. ചിലപ്പോള് ബ്രഹ്മാവിന്റെ നഗരത്തിനുള്ളിലെ പര്വതത്തിന്റെ മുകളിലത്തെ ചൂഡിയായിരിക്കും.
ക്വചിച് ഛൂന്യമഹാരണ്യവഹത്കല്പാന്തമാരുതഃ । ക്വചിത് പുഷ്പവനോദ്യാനഗായദ്വിദ്യാധരീഗണഃ
ചിലപ്പോള് ശൂന്യമായ വലിയ കാടായി, ലോകാന്തവായുവില് വീശിക്കൊണ്ടിരിക്കും; ചിലപ്പോള് പുഷ്പവനത്തില് വിദ്യാധരികള് പാടുന്ന മനോഹരമായോരിടമായിരിക്കും.
ക്വചിത് പാതാലഗമ്ഭീരഗുഹാകുമ്ഭാണ്ഡഭീഷണഃ । ക്വചിന് നന്ദനസൌന്ദര്യമുന്യാശ്രമമനോഹരഃ
ചിലപ്പോള് പാതാളത്തിലെ ഭയങ്കരമായ ആഴമുള്ള ഗുഹയായിരിക്കും; ചിലപ്പോള് നന്ദനവനത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും മുനികളുടെ ആശ്രമത്തിന്റെ ആകർഷകത്വവും നിറഞ്ഞിരിക്കും.
ക്വചിദ് അക്ഷയമത്താഭ്രẖ ക്വചിദ് ദുര്ലഭവാരിദഃ । ക്വചിദ് ഗര്ഭഗുഹാശ്വഭ്രഗഹനോപാന്തമണ്ഡലഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും തീരാത്ത, മദംപിടിച്ച മേഘങ്ങൾ കാണാം; ചിലിടങ്ങളിൽ അപൂർവവും വിലയേറിയതുമായ മഴയുണ്ട്; മറ്റിടങ്ങളിൽ മലകളുടെ ഗർഭഗുഹകളോട് ചേർന്നിരിക്കുന്ന കനൽ കുരുക്കുകളും കാണാം.
ക്വചിത് ക്ഷുദ്രജനാക്ഷേപസമുത്സാദിതഭൂതഭൂഃ । ക്വചിദ് വാസ്തവ്യജനതാസൌന്ദര്യജിതവിഷ്ടപഃ
ചില പ്രദേശങ്ങളിൽ താഴ്ന്ന ജനങ്ങളുടെ കലഹം മൂലം എല്ലാ ജീവികളും ഓടി പോവുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ മഹത്തായവരുടെ സൌന്ദര്യം കൊണ്ട് ലോകം കീഴടക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ക്വചിന് നിത്യം വഹദ്വാതാജ്ഞാതസ്ഥാവരജങ്ഗമഃ । ക്വചിന് മഹാമരുമരുന്മത്തഭാങ്കാരഭീഷണഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ എപ്പോഴും കാറ്റ് വീശുന്നതിനാൽ ചലിക്കുന്നവയോ അചലങ്ങളോ ആരാണെന്ന് അറിയാൻ കഴിയില്ല; മറ്റിടങ്ങളിൽ മഹാ മരുഭൂമിയിലെ കാറ്റിന്റെ ഭയാനകമായ ഗർജ്ജനം പകച്ചു കത്തുന്നു.
ക്വചിത് ക്വണത്കമലിനീമത്തസാരസഭൂഷണഃ । ക്വചിത് സലിലകല്ലോലജലദോല്ലാസഘര്ഘരഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ പൂത്തുള്ള താമരകളിൽ മദംപിടിച്ച ഹംസകളുടെ ഗാനം മുഴങ്ങുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ വെള്ളത്തിന്റെ തിരകളുടെയും ഉല്ലാസമുള്ള ശബ്ദങ്ങളുടെയും ഗർജ്ജനം തീരങ്ങളിൽ മുഴങ്ങുന്നു.
ക്വചിന് മത്താപ്സരോദോലാവിലാസജനിതസ്മരഃ । ക്വചിത് പിശാചകുമ്ഭാണ്ഡചേഷ്ടിതാവിഷ്ടദിക്തടഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ അപ്സരസുകളുടെ കളികളാൽ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഭൂതങ്ങളുടെയും പിശാചുകളുടെയും കൃത്യങ്ങൾ തീരങ്ങളിൽ കാണാം.
ക്വചിദ് വിദ്യാധരീസിദ്ധഗീതനൃത്തലസത്തടഃ । ക്വചിദ് ഉദ്വര്ഷദമ്ഭോദസരിദ്വാഹലുഠത്തടഃ
ചില തീരങ്ങളിൽ വിദ്യാധരികളും സിദ്ധരും പാടിയും നൃത്തം ചെയ്തും ഉല്ലാസമാകുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ ഉയർന്നൊഴുകുന്ന നദികളുടെ തിരമാലകൾ തീരങ്ങൾ ഉഴറുന്നു.
ക്വചിത് സതതഗാനീതനീതനാനാഭ്രസത്പടഃ । ക്വചിത് കമലിനീകോശചക്രസ്ഥധ്യാനിമണ്ഡലഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ എപ്പോഴും മേഘങ്ങൾ മൂടി, ഗാനം സംഗീതം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ കമലിനികളുടെ കിരീടങ്ങളിൽ ധ്യാനവൃത്തങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ക്വചിത് സര്വാങ്ഗനാസിദ്ധസുന്ദരീദത്തമണ്ഡനഃ । ക്വചിത് തപദ്ദിനകരജനിതാചാരസുന്ദരഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ സകലഭാഗവും സുന്ദരികളായ സിദ്ധികളാൽ സമ്മാനിച്ച അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ കഠിനമായ സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ ആചരിക്കുന്ന വ്രതങ്ങൾ ആ ഭംഗി നൽകുന്നു.
ക്വചിന് നൈശതമോഗേഹനൃത്തോന്മത്തനിശാചരഃ । ക്വചിദ് ഉത്പതദുത്പാതതയാ നശ്യജ്ജനാവനിഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ രാത്രിയുടെ ഇരുണ്ടതിൽ പിരിഞ്ഞ് ഭ്രാന്തായുള്ള നിശാചരന്മാർ കൂതാട്ടം നടത്തുന്നു; മറ്റിടങ്ങളിൽ പെട്ടെന്നുണ്ടാകുന്ന ദുരന്തങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമി നശിക്കുന്നു.
ക്വചിത് സൌരാജ്യസമ്പത്ത്യാ പ്രോദ്ഭവത്പുരമണ്ഡലഃ । ക്വചിദ് അത്യന്തനിശ്ശൂന്യẖ ക്വചിജ് ജനപദാവൃതഃ
ചില സ്ഥലങ്ങളിൽ രാജസമ്പത്ത് കൊണ്ടു നഗരങ്ങൾ സമൃദ്ധിയായി വളരുന്നു; ചിലിടങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായും ശൂന്യമാണ്, മറ്റിടങ്ങളിൽ ജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ക്വചിച് ഛുഭ്രാഭ്രഗമ്ഭീരẖ ക്വചിത് പാതാലഭീഷണഃ । ക്വചിദ് ബൃഹത്കല്പതരുẖ ക്വചിന് നിര്ജലജങ്ഗലഃ
ചില ഭാഗങ്ങൾ വെളുത്ത മേഘങ്ങൾപോലെ ആഴമുള്ളവയും പ്രകാശമുള്ളവയും ആണ്; ചിലത് പാതാളംപോലെ ഭയാനകമാണ്; ചിലിടങ്ങളിൽ വലിയ കല്പവൃക്ഷങ്ങൾ വളരുന്നു, മറ്റിടങ്ങളിൽ വെള്ളമില്ലാത്ത മരുഭൂമിയാണ്.
ക്വചിന് മഹാകരികുലഃ ക്വചിന് മത്തഹരിവ്രജഃ । ക്വചിന് നിര്ഭൂതസൂദ്യാനẖ ക്വചിദ് ഉന്മത്തരാക്ഷസഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ വലിയ കുരുവികൾക്കൂട്ടം കാണാം; ചിലിടങ്ങളിൽ മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങുന്ന സിംഹക്കൂട്ടങ്ങൾ; ചിലതിൽ ആളില്ലാത്ത തോട്ടങ്ങൾ, മറ്റിടങ്ങളിൽ ഭ്രാന്തായുള്ള രാക്ഷസന്മാർ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ക്വചിത് കരഞ്ജഗഹനẖ ക്വചിത് സര്വര്തുകാനനഃ । ക്വചിദ് വ്യോമോപമസരാẖ ക്വചിദ് ദീര്ഘമരുസ്ഥലഃ
ചിലിടങ്ങളിൽ കറഞ്ഞമരങ്ങൾ കനിഞ്ഞു വളർന്ന കാടുകളുണ്ട്; ചിലിടങ്ങളിൽ എല്ലാ കാലത്തും പച്ചപ്പുള്ള കാടുകളാണ്; മറ്റിടങ്ങളിൽ ആകാശം പോലെ വിശാലമായ തടാകങ്ങൾ കാണാം; വേറിടങ്ങളിൽ നീണ്ട മരുഭൂമികളും ഉണ്ട്.
ശിഖരേഷു ശിലാസ് തസ്യ സാമാന്യാചലസന്നിഭാഃ । സന്തി സുസ്ഥിതകല്പാഭ്രാ രത്നമയ്യോ ഽമ്ബരാമലാഃ
അവയുടെ കുന്നിൻ മുകളിൽ സാധാരണ പർവതങ്ങൾ പോലെയുള്ള പാറകൾ ഉണ്ട്; അവിടെ ആകാശം പോലെ ശുദ്ധവും രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിതവുമായ മേഘങ്ങൾ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ക്ഷീരോദജാര്കഗൌരീണാം വാതസ്കന്ധൌകസാമ് അപി । വിശ്രാമ്യന്ത്യ് അനിശം യാസു ഹരയോ ഹാരിയോനയഃ
ചന്ദിരയോ ക്ഷീരസമുദ്രം പോലെ വെളുപ്പുള്ള ആ മേഘങ്ങളിൽ കാറ്റിൽ വസിക്കുന്ന ഹരിവംശത്തിൽപ്പെട്ട കുരങ്ങുകൾ എപ്പോഴും വിശ്രമിക്കുന്നു; അവരുടെ ശരീരം പ്രകാശിക്കുന്നു.
താസാമ് ഉത്തരദിഗ്ഭാഗേ പൂര്വശൃങ്ഗശിലോദരേ । നിവസാമ്യ് അഹമ് അക്ഷീണവജ്രസാരസമത്വചി
ആ മേഘങ്ങളുടെ വടക്കേ ദിക്കിൽ, കിഴക്കേ കുന്നിൻ ഗുഹയിൽ, ഞാൻ തകർക്കാനാവാത്ത വജ്രം പോലെ ദൃഢമായ ശരീരത്തോടെ വസിക്കുന്നു.
വിധിനാ തത്ര ബദ്ധാസ്മി നദ്ധാസ്മ്യ് ഉപലയന്ത്രകൈഃ । അത്രാസങ്ഖ്യാ മുനേ യാതാ മന്യേ യുഗഗണാ മമ
വിധിയുടെ കെട്ടുപാടിൽ ഞാൻ അവിടെ കല്ലുകൊണ്ടുള്ള ബന്ധനത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു; മഹർഷേ, ആ സ്ഥലത്ത് എനിക്ക് അനവധി കാലങ്ങൾ കടന്നുപോയതായി ഞാൻ കരുതുന്നു.
ന കേവലമ് അഹം ബദ്ധാ യാവദ് ഭര്താപി തത്ര മേ । ബദ്ധസ് സായന്തനേ പദ്മകുട്മലേ ഷട്പദോ യഥാ
അവിടെ ഞാൻ മാത്രം ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതല്ല, എന്റെ ഭർത്താവും അങ്ങനെ തന്നെ പെട്ടിരിക്കുന്നു; സന്ധ്യാകാലത്ത് താമരയുടെ ഇലകളിൽ കുടുങ്ങിയ തേനീച്ചപോലെയാണ് അവന്റെ അവസ്ഥ.
തേന സാര്ധം മയാ ഭര്ത്രാ ശിലാകോടരസങ്കടമ് । അനുഭൂതം ചിരം കാലമ് അത്ര വര്ഷഗണാ ഗതാഃ
എന്റെ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ആ കല്ല് ഗുഹയുടെ കഠിനത്വം ഞാൻ ദീർഘകാലം അനുഭവിച്ചു; അവിടെ അനേകം വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി.
അദ്യാപ്യ് ആത്മൈകദോഷേണ ന ഹി മോക്ഷം ലഭാവഹേ । ചിരം തത്രൈവ തിഷ്ഠാവസ് തഥൈവാബദ്ധഭാവനൌ
ഇന്നും എന്റെ ഒരു തെറ്റിന്റെ ഫലമായി മോക്ഷം നേടാൻ എനിക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല; അതേ ബന്ധനഭാവത്തിൽ ഞങ്ങൾ ദീർഘകാലം അവിടെയുണ്ട്.