പ്രത്യേകമ് അന്തര് അന്യാനി തഥൈവാഭ്യുദിതാനി ച । പരസ്പരമ് അദൃഷ്ടാനി ബഹൂനി വിവിധാനി ച
ഒരൊരുത്തരിലും അകത്തായി പലവിധത്തിലുള്ള മറ്റു ജീവികളും ഉദയിക്കുന്നു, അവ തമ്മിൽ ഒരിക്കലും കാണുന്നില്ല.
അന്യോഽന്യം താനി സര്വാണി ന പശ്യന്ത്യ് ഏവ കിഞ്ചന । ജഡാനീവൈകരാശീനി ബീജാനീവ ലഗന്ത്യ് അപി
അവയെല്ലാം തമ്മിൽ ഒന്നും കാണുന്നില്ല, ഒരുമിച്ച് കിടക്കുന്ന വിത്തുകൾ പോലെയും, ജഡമായ കൂമ്പാരങ്ങൾ പോലെയും.
വ്യോമാത്മകത്വാല് ലഗനം ന വിദന്തി പരസ്പരമ് । അപി ചേതനരൂപാണി സുപ്താനീവ നിരന്തരമ്
അവയുടെ സ്വഭാവം ആകാശം പോലെയായതിനാൽ, അവ തമ്മിൽ സ്പർശിക്കുന്നതുമില്ല, അവ ജാഗരൂകന്മാരായിരുന്നാലും, ഉറങ്ങുന്നവർ തമ്മിൽ അകലംപോലെയാണ്.
സുപ്താസ് സ്വപ്നജഗജ്ജാലസ്വാചാരവ്യവഹാരിണഃ । അസുരാ നിഹതാ ദേവൈസ് തേ സ്വപ്നജഗതി സ്ഥിതാഃ
ഉറങ്ങുന്നവർ സ്വപ്നലോകത്തിലെ കാര്യങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിക്കുകയും ഇടപെടുകയും ചെയ്യുന്നു; ദേവന്മാർകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ട അസുരന്മാർ സ്വപ്നലോകത്തുതന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
അജ്ഞാനാന് ന ഗതാ മുക്തിം നാജാഡ്യാജ് ജഡതാമ് ഇതാഃ । ന ദേഹവന്തẖ കിം സന്തു വിനാ സ്വപ്നജഗത്സ്ഥിതേഃ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ കാരണത്താൽ ഇവർ മോക്ഷം നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അതുപോലെ, മന്ദബുദ്ധിയില്ലാത്തതുകൊണ്ടു അവർ ജഡരൂപത്തിൽ ആയിട്ടില്ല. സ്വപ്നലോകത്തിൽ നിലകൊള്ളാതെ ഇവർക്ക് ശരീരം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുമെന്നു പറയൂ.
സുപ്താസ് സ്വപ്നജഗജ്ജാലസ്വാചാരവ്യവഹാരിണഃ । പുരുഷാ നിഹതാḫ പുംഭിസ് തേ തഥൈവ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ഉറങ്ങുന്നവർ സ്വപ്നലോകത്തിലെ പ്രവർത്തികളിലും ഇടപാടുകളിലും തനിമയോടെ ഏർപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ, മനുഷ്യർകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടവർ അങ്ങനെ തന്നെ അവസ്ഥയിൽ തുടരുന്നു.
ഏവം യേ നിഹതാ രാമ കിം തേ കുര്വന്തു കഥ്യതാമ് । അജ്ഞത്വാന് ന ഗതാ മുക്തിം ചേതനാന് ന ദൃഷത്സ്ഥിതാഃ
ഇങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടവർക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാകും, രാമാ? പറയൂ. അജ്ഞാനത്താൽ അവർ മോക്ഷം നേടുന്നില്ല; അവർക്ക് ബോധം ഉണ്ടെങ്കിലും ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നില്ല.
സാദ്രിദ്യൂര്വീജനം ദൃശ്യമ് ഇദം സര്വം യഥാസ്ഥിതമ് । ചിരായാനുഭവന്ത്യ് ഏതേ യഥേമേ വയമ് ആദൃതാഃ
പർവ്വതങ്ങളും ഭൂമിയും ജനങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഈ ദൃശ്യലോകം, നമ്മൾ അതിനെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടു, നമുക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നപോലെ ദീർഘകാലം അപ്രകാരം തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
തേഷാം കല്പജഗത്സംസ്ഥാ യഥാസ്മാകം തഥൈവ താഃ । അസ്മാകം ജാഗതീ സംസ്ഥാ യഥാ തേഷാം തഥൈവ ച
അവരുടെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്ന ലോകക്രമം നമ്മുടെ ലോകക്രമംപോലെയാണ്; അതുപോലെ, നമ്മുടെ ലോകക്രമവും അവരുടെ ലോകക്രമംപോലെയാണ്.
യേ തേഷാം സ്വപ്നപുരുഷാസ് ത ഏവേമേ വയം സ്ഥിതാഃ । യേ ച തേ രാമ സംസാരാസ് തേഭ്യ ഏകമ് ഇമം വിദുഃ
അവരുടെ സ്വപ്നലോകത്തിലെ മനുഷ്യർ തന്നെയാണ് ഇവിടെ നമുക്കായി നിലകൊള്ളുന്നവരും; രാമാ, അവരുടെ ലോകചക്രങ്ങൾ ഇവയും ഒന്നാണെന്ന് അവർ അറിയുന്നു.
തേ സ്വപ്നപുരുഷാസ് തേഷാം സത്യാ ഏവാനുഭൂതിതഃ । ആത്മനോ ഽപി പരസ്യാപി സര്വഗത്വാച് ചിദാത്മനഃ
അവരുടെ സ്വപ്നലോകത്തിലെ മനുഷ്യർ അനുഭവത്തിൽ സത്യമായവരാണ്; ആത്മാവിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, സ്വന്തം അനുഭവത്തിലും മറ്റുള്ളവരുടെ അനുഭവത്തിലും അതെ സത്യമാണ്.
യഥാ തേ സ്വപ്നപുരുഷാസ് സത്യമ് ആത്മന്യ് അഥാപരേ । തവാപി സ്വപ്നപുരുഷാസ് സത്യമ് ഏവ തഥൈവ തേ
അവരുടെ സ്വപ്നലോകത്തിലെ മനുഷ്യർ അവർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും സത്യമായതുപോലെ, നിന്റെ സ്വപ്നലോകത്തിലെ മനുഷ്യരും അതേപോലെ സത്യമായവരാണ്.
സ്വസ്വപ്നപുരപൌരാ യേ ത്വയാ ദൃഷ്ടാസ് തഥൈവ തേ । സ്ഥിതാസ് തത്ര തഥാദ്യാപി ബ്രഹ്മ സര്വാത്മകം യതഃ
നിന്റെ സ്വപ്നനഗരത്തിലെ പൗരന്മാരെ നീ കണ്ടതുപോലെ, അവരും അവിടെയിപ്പോഴും അതുപോലെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കാരണം ബ്രഹ്മം എല്ലാറ്റിന്റെയും ആന്തര്യാമിയാണ്.
പ്രബോധേ ഽപി ഹി വിദ്യന്തേ സ്വപ്നഭാവാ യഥാസ്ഥിതി । തയാ സ്ഥിത്യാനുഭൂയന്തേ പരം ബ്രഹ്മതയാഥവാ
ഉണർന്നാലും സ്വപ്നാവസ്ഥകളുടെ നില അതുപോലെയാണ് തുടരുന്നത്; അതിന്റെ തുടർച്ചയാൽ അവ അനുഭവപ്പെടുന്നു, അതോ പരമബ്രഹ്മമായിട്ടോ അല്ലാതെയോ.
സര്വം സര്വാത്മ സര്വത്ര സര്വദാസ്തി തഥാ പരേ । യഥാ നകിഞ്ചിദ് ആകാശം ന ക്വചിന് ന ച ഹന്യതേ
എല്ലാം, എല്ലാറ്റിന്റെയും ആത്മാവ്, എല്ലിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു; ആകാശം എവിടെയും ഒന്നുമല്ല, എവിടെയും ഇല്ല, അതുപോലെ അതിനെ നശിപ്പിക്കാനും കഴിയില്ല.
നിരന്തേ പരമാകാശേ നിരന്തേ വേദനോദയേ । നിരന്തേ ചിത്തസങ്ഘാതേ നിരന്തോ ജഗതാം ഗണഃ
അവസാനരഹിതമായ പരമാകാശത്തിൽ, അവസാനമില്ലാത്ത അനുഭവത്തിൽ, അത്രയേറെ മനസ്സുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ, ലോകങ്ങളുടെ കൂട്ടം അങ്ങേയറ്റം പരപ്പിലാണ്.
പ്രത്യ് ആകാശകലാകോശം പ്രതി സംസാരമണ്ഡലമ് । പ്രതി ലോകാന്തരാഗാരം പ്രതി ദ്വീപം ഗിരിം പ്രതി
ഓരോ ആകാശത്തിന്റെ അകത്തും, ഓരോ സാംസാരിക ലോകത്തിലും, ഓരോ ലോകാന്തരത്തിലെ വീടുകളിലും, ഓരോ ദ്വീപിലും പർവതത്തിലും,
പ്രതി മണ്ഡലവിസ്താരം പ്രതി ഗ്രാമം പുരം പ്രതി । പ്രതി ജന്തും പ്രതി ഗൃഹം പ്രതി വര്ഷം യുഗം പ്രതി
ഓരോ പ്രദേശത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയിലും, ഓരോ ഗ്രാമത്തിലും നഗരത്തിലും, ഓരോ ജീവിയിലും വീടിലും, ഓരോ ദേശത്തിലും യുഗത്തിലും,
യാവന്തോ യേ മൃതാẖ കേചിജ് ജീവാ മോക്ഷവിവര്ജിതാഃ । സ്ഥിതാസ് തേ തത്ര താവന്തസ് സംസാരാḫ പൃഥഗ് അക്ഷയാഃ
എത്ര പേർ മരിച്ചോ, മോക്ഷം ലഭിക്കാതെ ജീവിക്കുന്നവരോ, അവരൊക്കെ അവിടെയുണ്ട്; അത്രയും വേറിട്ടും അനന്തവുമായ സാംസാരിക ചക്രങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നു.
തേഷാമ് അന്തര് ജനാസ് സന്തി ജനം പ്രതി പുനര് ജനാഃ । പുനര് ജനം പ്രതി ജഗജ് ജഗത് പ്രതി പുനര് ജനാഃ
അവരിൽ, ആളുകൾക്കുള്ളിൽ ആളുകൾ, വീണ്ടും ആളുകൾക്കുള്ളിൽ ആളുകൾ; ലോകത്തിനുള്ളിൽ ലോകം, വീണ്ടും ലോകത്തിനുള്ളിൽ ആളുകൾ അങ്ങനെ.
ഏവമ് ആദ്യന്തരഹിത ഏഷ ദൃശ്യഭ്രമോ ഭ്രമഃ । ബ്രഹ്മൈവ ബ്രഹ്മവിത്പക്ഷേ നാത്രേയത്താസ്തി കാചന
ഇങ്ങനെ, ആരംഭവും അവസാനവും ഇല്ലാത്ത ഈ ദൃശ്യഭ്രമം വെറും മായയാണ്. ബ്രഹ്മത്തെ spഹ്യമായവന് ബ്രഹ്മം മാത്രം ഉണ്ട്; ഇവിടെ രണ്ടായി ഒന്നുമില്ല.
കുഡ്യേ നഭസ്യ് ഉപലകേ സലിലേ സ്ഥലേ ഽന്തശ് ചിന്മാത്രമ് അസ്തി ഹി യതസ് തദ് അശേഷവിശ്വമ് । തദ് യത്ര തത്ര ജഗദ് അസ്തി കുതോ ഽത്ര സങ്ഖ്യാ തജ്ജ്ഞേഷു തത് പരമ് അഥാജ്ഞമനസ്സു ദൃശ്യമ്
ചുവർ, ആകാശം, കല്ല്, വെള്ളം, നിലം—എവിടെയും ഉള്ളത് ചൈതന്യം മാത്രം. അതുകൊണ്ട് ഈ മുഴുവൻ ലോകവും അതാണ്. ലോകം എവിടെയുണ്ടെങ്കിലും, അവിടെ എണ്ണമിടാൻ എന്ത് ഉണ്ട്? അതിനെ അറിയുന്നവർക്കു അതാണ് പരമമായത്; അജ്ഞാന മനസ്സിന് അത് ഭേദഭേദമായി കാണപ്പെടുന്നു.
തതẖ കുവലയോല്ലാസിമാലതീ സാലിലോചനാ । ലലനാ ലലിതാലോക്യ ലീലയാ ലപിതാ മയാ
അതിനുശേഷം, നീലകുമുദവും മല്ലികയും പോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള, സുന്ദരിയും ലാളിത്യവും നിറഞ്ഞ ഒരു യുവതി കളിയോടെ എന്നോട് സംസാരിച്ചു.
കാ ത്വം കമലപത്ത്രാഭേ കിമര്ഥം മാമ് ഉപാഗതാ । കസ്യാസി കിം പ്രാര്ഥയസേ ക്വാഗതാസി കിമാസ്പദാ
'നീ ആരാണ്, കമലദളങ്ങൾപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവളേ? എന്തിനാണ് എന്നെ സമീപിച്ചത്? നീ ആരുടേതാണ്? എന്താണ് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്? എവിടുനിന്നാണ് വന്നത്? എവിടെയാണ് നിന്റെ വാസസ്ഥലം?'
മുനേ ശൃണു യഥാവത് ത്വമ് ആത്മോദന്തം വദാമ്യ് അഹമ് । പ്രഷ്ടുമ് അര്ഹസി വിസ്രബ്ധമ് ആര്താം കരുണയാര്ഥിനീമ്
മഹർഷേ, ഞാൻ ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള അന്തിമസത്യം നിനക്കു വിശദമായി പറയാം. ദയാലുവായുള്ള ഞാൻ, അറിവ് തേടി വേദനിക്കുന്നവളോടു സഹാനുഭൂതിയോടെ, നീ എന്തും സംശയമില്ലാതെ ചോദിക്കാമെന്നു പറയും.
പരമാകാശകോശസ്യ കസ്മിംശ്ചിത് കോണകോടരേ । യുഷ്മാകം സംസ്ഥിതം കിഞ്ചിദ് ഇദം താവജ് ജഗദ്ഗൃഹമ്
പരമാകാശത്തിന്റെ ഒരു ചെറു കോണിലോ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഭാഗത്തോ ആണ് ഈ ലോകവീട്, അതായത് നിങ്ങൾക്കുള്ള ഈ ലോകം, വെറും ഒരു ചെറിയ ഭാഗം മാത്രമാണ്.
പാതാലഭൂതലസ്വര്ഗാ ഇഹാവവരകാസ് ത്രയഃ । കല്പനൈകകുമാര്യാന്തẖ കൃതാ ധാതൃത്വമ് ആപ്തയാ
ഇവിടെ, പാതാളം, ഭൂമി, സ്വർഗം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു ലോകങ്ങളും, സൃഷ്ടിയുടെ അധികാരം നേടിയ ഏക ചിന്തയുടെ മകൾക്കാൽ ഉള്ളിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
തത്ര ദ്വീപൈസ് സമുദ്രൈശ് ച വലിതം വലയൈര് ഇവ । പാതാലോത്ഥം ജഗല്ലക്ഷ്മ്യാḫ പ്രകോഷ്ഠമ് ഇവ ഭൂതലമ്
അവിടെ, ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും വളയങ്ങൾപോലെ ചുറ്റി നില്ക്കുന്നു. പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച ഭൂമി, ലോകസൗഭാഗ്യത്തിന്റെ കൈയുടെ മുൻഭാഗംപോലെയാണ്.
അന്തേ ദ്വീപസമുദ്രാണാം സര്വദിക്കമ് അവസ്ഥിതാ । യോജനാനാം സഹസ്രാണി ദശ ഹേമമയീ മഹീ
ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും അവസാനിക്കുന്ന അതിരുകളിൽ, എല്ലാ ദിശകളിലുമാണ് പത്ത് ആയിരം യോജന വീതിയുള്ള പൊന്നുപോലെയുള്ള ഒരു ഭൂമി വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്.
സ്വയമ്പ്രകാശാ സങ്കല്പഫലദാമ്ബരനിര്മലാ । ചിന്താമണിമയീ സ്വച്ഛാ സ്വച്ഛായാജിതവിഷ്ടപാ
സ്വയം പ്രകാശമുള്ളതും, ചിന്തിച്ചതു പോലെ ഫലം നൽകുന്നതും, ആകാശംപോലെ ശുദ്ധവും, ചിന്താമണികളാൽ നിർമ്മിതവും, സുതാര്യമായും, സ്വന്തം പ്രകാശത്തിൽ തന്നെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്കാൾ ഉജ്ജ്വലവുമായതുമാണ് ആ ഭൂമി.