യഥാ സ്വപ്നേ ധരാബ്ധ്യദ്രിപ്രജാവ്യവഹൃതിര് നഭഃ । തദാദ്യ ചാഹം ത്വം സാ ച തദ് ഇദം ച തഥാ നഭഃ
സ്വപ്നത്തിൽ ഭൂമി, സമുദ്രം, പർവതങ്ങൾ, ജീവികൾ എന്നിവയുടെ ഇടപാടുകൾ ആകാശത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഞാനും നീയും അവളും ഇതും എല്ലാം ആകാശംപോലെയാണ്.
യഥാ സ്വപ്നേ നൃഭിര് യുദ്ധകോലാഹലഗമാഗമാഃ । അസന്തോ ഽപ്യ് അനുഭൂയന്തേ സംസാരനികരാസ് തഥാ
സ്വപ്നത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ വരവും പോകലും യുദ്ധത്തിന്റെ കലഹവും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെ, ലോകജീവിതത്തിലെ അനേകം അനുഭവങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
വക്ഷി ചേത് സ്വപ്നദൃശ്യാ ശ്രീẖ കസ്മാത് തദ് അസമഞ്ജസമ് । അവാച്യമ് ഏതദ് ധേതുര് ഹി നാന്യോ ഽസ്ത്യ് അനുഭവസ്ഥിതേഃ
നീ ചോദിച്ചാൽ, 'സ്വപ്നം കാണുന്നത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?' എന്ന്, അതിന് യുക്തമായ ഉത്തരം ഇല്ല. ഈ അനുഭവത്തിന് കാരണമെന്താണെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല; അനുഭവം ഉണ്ടാകുന്നതിന് വേറൊരു കാരണം ഇല്ല.
കഥമ് ആലക്ഷ്യതേ സ്വപ്ന ഇതി പ്രഷ്ടുḫ പ്രകഥ്യതേ । യഥൈനം പശ്യസീത്യ് ഏവ ഹേതുര് അത്രാസ്തി നേതരഃ
'സ്വപ്നം എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നു?' എന്ന് നീ ചോദിച്ചാൽ, അതിന് ഉത്തരം ഇതാണ്: നീ അങ്ങനെ കാണുന്നുവെന്നതാണു കാരണം; ഇതിന് വേറൊരു കാരണം ഇല്ല.
സ്വപ്നജന്തുര് ഇവ വ്യോമ്നി ഭാതി പ്രഥമസര്ഗതഃ । പ്രഭൃത്യ് ഏവ വിരാഡാത്മാ ഖേ ഖമ് ഏവ പരാപരേ
ആകാശത്ത് സ്വപ്നജീവി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, സൃഷ്ടിയുടെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ വിശ്വപുരുഷൻ ആകാശത്തിൽ തെളിയുന്നു; ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതും എല്ലാം ആകാശം മാത്രമാണ്.
സ്വപ്നശബ്ദേന ബോധാര്ഥം തവ വ്യവഹരാമ്യ് അഹമ് । ദൃശ്യം ത്വ് ഇദം ന സന് നാസന് ന സ്വപ്നോ ബ്രഹ്മ കേവലമ്
നിന്റെ മനസ്സിലാക്കലിനായി ഞാൻ 'സ്വപ്നം' എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഈ ദൃശ്യമായ ലോകം സത്യമോ അസത്യമോ അല്ല, സ്വപ്നവുമല്ല, ബ്രഹ്മം മാത്രം.
അഥ രാഘവ സാ കാന്താ മയാ കാന്താനുഷങ്ഗിണീ । സംവിദം തന്മയീം കൃത്വാ പൃഷ്ടേദം ദൃഷ്ടരൂപിണീ
രാഘവാ, ആ പ്രിയപ്പെട്ട സ്ത്രീ എന്നിൽ അണിഞ്ഞു ചേർന്നവളായി, തന്റെ മനസ്സിനെ എന്റെ മനസ്സുമായി ഒന്നാക്കി, എന്റെ മുന്നിൽ ദൃശ്യരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചു.
വ്യവഹാരോ യഥോദേതി സ്വപ്നേ സ്വപ്നജനൈസ് സഹ । തഥാ തദാ തയാ സാര്ധം വ്യവഹാരോ മമോദിതഃ
സ്വപ്നത്തിൽ സ്വപ്നജീവികളുമായി ഉണ്ടാകുന്ന ഇടപാടുകൾപോലെ, അപ്പോൾ അവളോടൊപ്പം എനിക്ക് അത്തരമൊരു ഇടപാട് ഉണ്ടായി.
യഥൈവ സ്വപ്നസങ്കാശോ വ്യവഹാരẖ ഖമ് ഏവ സഃ । തഥൈവ ത്വമ് ഇമം വിദ്ധി മമാത്മാനം ജഗച് ച ഖമ്
സ്വപ്നത്തിലെ ഇടപാടുകൾ ശൂന്യമായ ആകാശംപോലെയാണല്ലോ, അതുപോലെ തന്നെ, എന്റെ ആത്മാവും ഈ ലോകവും ശൂന്യമായ ആകാശംപോലെയാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
യഥാ സ്വപ്നേ ജഗദ്രൂപം ഖമ് ഏവൈവമ് ഇദം ജഗത് । ജാഗ്രദാഖ്യോ മഹാസ്വപ്നസ് സര്ഗാദൌ വിയദുദ്ഭവഃ
സ്വപ്നത്തിൽ ലോകം ആകാശംപോലെയാണത് പോലെ, ഈ ജാഗ്രതാവസ്ഥയിലുള്ള ലോകവും മഹാസ്വപ്നംപോലെയാണ്; സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഇത് ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചുയരുന്നത്.
സ്വപ്നോ ഽയം ജഗദാഭോഗോ നകിഞ്ചിദ് വാ ഖമ് ഏവ വാ । നിര്മലം ജ്ഞപ്തിതാമാത്രമ് ഇത്യ് അസന്മാത്രഖം സ്ഥിതമ്
ഈ ലോകാനുഭവം ഒരു സ്വപ്നം പോലെയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നുമില്ലാത്തതുപോലെയോ, അല്ലെങ്കിൽ വെറും ആകാശം പോലെയോ. ഇതെല്ലാം കനിഞ്ഞ മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധമായ അറിവാണ്, അസ്തിത്വമില്ലാത്ത ശൂന്യമായ ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
സ്വപ്നസ്യ വിദ്യതേ ദ്രഷ്ടാ സാകാരോ യുഷ്മദാദികഃ । ദ്രഷ്ടാ തു സര്ഗസ്വപ്നസ്യ ചിദ്വ്യോമൈവാമലം സ്വതഃ
സ്വപ്നത്തിൽ, നിങ്ങൾ പോലുള്ളവരും മറ്റുള്ളവരും രൂപമുള്ള ദർശകർ ഉണ്ടാകുന്നു. എന്നാൽ സൃഷ്ടിയുടെ സ്വപ്നം കാണുന്നവൻ സ്വയം നിർമ്മലമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം മാത്രമാണ്.
യഥാ ദ്രഷ്ടാമലം വ്യോമ ദൃശ്യം തദ്ദൃഗ്ഗതം തഥാ । സ്വപ്നരൂപം കചത്യ് ഉച്ചൈര് ജഗത് തേനാമലം നഭഃ
എങ്ങനെ ദർശകൻ ശുദ്ധമായ ആകാശമാണോ, ദൃശ്യങ്ങൾ ആ ദർശനത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിയ്ക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ സ്വപ്നംപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ലോകവും ആ ശുദ്ധമായ ആകാശത്തിലൂടെയാണ് പ്രകാശിക്കുന്നതും നിലകൊള്ളുന്നതും.
ചിദ്വ്യോമ്നോ ഽനാകൃതേസ് സ്വപ്നോ ഹൃദി സ്ഫുരതി യസ് സ്വതഃ । സര്ഗസ് തസ്യ കുതസ് തേന സാകൃതിത്വം കഥം ഭവേത്
ഹൃദയത്തിലെ ആകൃതിയില്ലാത്ത ചൈതന്യാകാശത്തിൽ സ്വയം ഉദിക്കുന്ന സ്വപ്നം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അവിടെ സൃഷ്ടി എങ്ങനെയാകും? അതിന് യഥാർത്ഥ രൂപം എങ്ങനെയുണ്ടാകുമെന്നോ ചോദിക്കാൻ വഴിയില്ല.
സാകാരസ്യൈവ യത് സ്വപ്നജഗത് തദ് വ്യോമ കേവലമ് । നിരാകാരസ്യ ചിദ്വ്യോമ്നസ് സര്ഗസ്വപ്നẖ കഥം ന ഖമ്
രൂപമുള്ളവന്റെ സ്വപ്നലോകം വെറും ആകാശം മാത്രമാണ്. അതുപോലെ, രൂപമില്ലാത്ത ചിത്താകാശത്തിന്റെ സൃഷ്ടിസ്വപ്നവും വെറും ആകാശം തന്നെയല്ലേ?
നിരുപാദാനസമ്ഭാരമ് അഭിത്താവ് ഏവ ചിന്നഭഃ । പശ്യത്യ് അകൃതമ് ഏവേമം ജഗത്സ്വപ്നം കൃതം യഥാ
ഏതൊരുവിധത്തിലുള്ള കാരണവസ്തുവും ഇല്ലാതെ, ചിത്താകാശം സ്വയം തന്നെയുള്ള ഈ അജനിതമായ സ്വപ്നലോകം സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ കാണുന്നു.
മൃദ്വ്യാ ചിദാകാശമൃദാ ബ്രഹ്മണാ ബ്രാഹ്മണേന ഖേ । കൃതോ ഽപി ന കൃതസ് സര്ഗമണ്ഡപോ ഽക്ഷഗവാക്ഷകഃ
ചിത്താകാശമണ്ണുകൊണ്ടും ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുമായ ബ്രഹ്മാവിനാലും ജനാലുകളും വാതിലുകളും ഉള്ള സൃഷ്ടിമണ്ഡപം ഉണ്ടാക്കിയെന്നു പറഞ്ഞാലും, അതു യഥാർത്ഥത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതല്ല.
നോ കര്തൃതാ ന ച ജഗന്തി ന ഭോക്തൃതാസ്തി നാസ്തീതി നാസ്തി ന ച കിഞ്ചിദ് അതോ ബുധസ് സന് । പാഷാണമൌനമ് അവലമ്ബ്യ യഥാപ്രവാഹമ് ആചാരമ് ആചര ശരീരമ് ഇഹാസ്തു മാ വാ
ഇവിടെ കര്ത്തൃത്വം ഇല്ല, ലോകങ്ങൾ ഇല്ല, അനുഭവം ചെയ്യുന്നതും ഇല്ല, ഒന്നും ഇല്ല, ഇല്ലാത്തതുമില്ല. അതിനാൽ, ജ്ഞാനിയാകയാൽ കല്ലുപോലെയുള്ള മൗനം പിടിച്ച് ജീവിതം ഒഴുകുന്ന പോലെ പെരുമാറുക; ശരീരം ഇവിടെ തുടരുകയോ അല്ലാതിരികയോ ചെയ്യട്ടെ.
തവ സ്ത്രിയാ ഖരൂപേണ ദേഹേനാഭൂത് തയാ കഥാ । കഥമ് ഉച്ചാരിതാസ് തത്ര വര്ണാẖ കചടതാദയഃ
നിന്റെ കഥ ഒരു സ്ത്രീയുടെ രൂപത്തിൽ, കഴുതയുടെ ആകൃതിയിലുള്ള ശരീരത്തിലൂടെ പറഞ്ഞുവെന്ന് പറയുന്നു. അങ്ങനെ ആയിരിക്കുമ്പോൾ 'ക', 'ച', 'ട' തുടങ്ങിയ അക്ഷരങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടു?
അഥ ചേത് സ്വപ്നവദ് വക്ഷി തത് പൃച്ഛാമി തദ് അപ്യ് അഹമ് । പ്രോച്ചരന്തി കുതസ് സ്വപ്നേ വര്ണാ യരലവാദയഃ
നീ അതെല്ലാം സ്വപ്നംപോലെയാണെന്ന് പറയുന്നുവെങ്കിൽ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു: സ്വപ്നത്തിൽ 'യ', 'ര', 'ല' തുടങ്ങിയ അക്ഷരങ്ങൾ എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
സ്വപ്നേഷു ഖശരീരാണാം വര്ണാẖ കചടതാദയഃ । കദാചനാപി നോദ്യന്തി ശവാനാമ് ഇവ കേചന
സ്വപ്നത്തിൽ ആകാശംപോലുള്ള ശരീരമുള്ളവർക്ക് 'ക', 'ച', 'ട' തുടങ്ങിയ അക്ഷരങ്ങൾ ഒരിക്കലും ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നില്ല, മരിച്ചവർക്കും അങ്ങനെ തന്നെ.
വര്ണോച്ചാരോ ഽഭവിഷ്യച് ചേത് പ്രകടാര്ഥസ് തതẖ ക്വചിത് । സ്വപ്നേഷ്വ് അന്വഭവിഷ്യത് തം വിനിദ്രḫ പാര്ശ്വഗോ ജനഃ
അക്ഷരങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നത് സംഭവിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ, അതിന്റെ വ്യക്തമായ അർത്ഥം ചിലപ്പോൾ ഉണർന്നുകിടക്കുന്നവർക്കു സ്വപ്നത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുമായിരുന്നു.
തസ്മാന് ന കിഞ്ചിത് സ്വപ്നേഷു തത് സത്യം ഭ്രാന്തിര് ഏവ സാ । ചിന്മാത്രാകാശകചനം തഥാ തത് ഖേ സ്വഭാവജമ്
അതിനാല് സ്വപ്നങ്ങളില് ഒന്നും യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ല; അതെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്. അതു ശുദ്ധചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയില് സ്വാഭാവികമായി ഉദിയുന്ന ഒരു പ്രകാശംപോലെയാണ്.
യഥേന്ദുകാര്ഷ്ണ്യഖതരുശിലാഗേയാദിതാം ഗതഃ । ഇവാഭാതി ചിദാകാശസ് തഥാ യരലവാദിതാം
പുതിയചന്ദ്രന്റെ ഇരുണ്ടത്വം, ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ നിഴല്, കല്ലിന്റെ നിറം എന്നിവ ആകാശം ഏറ്റെടുത്തതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയും പലവിധ ഗുണങ്ങള് ഏറ്റെടുക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
തച് ചിദാകാശകചനം യന് നാമ സ്വപ്നവേദനമ് । ആകാശമ് ഏവ നഭസẖ കചനം വിദ്ധി നേതരത്
സ്വപ്നാനുഭവം എന്നു പറയുന്നത് ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയില് ഉദിയുന്ന ഒരു പ്രകാശം മാത്രമാണ്; അതു തന്നെ ആകാശം തന്നെയാണ്, അതിന് വേറൊന്നുമില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
യഥാ സ്വപ്നസ് തഥൈവേദം ജാഗ്രദ് അഗ്രേ വ്യവസ്ഥിതമ് । ആകാശമ് അപ്യ് അനാകാശം യഥൈവേദം തഥൈവ തത്
സ്വപ്നം എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ തന്നെ ഈ ജാഗ്രതാവസ്ഥയും നമുക്ക് മുന്നില് നിലകൊള്ളുന്നു; ആകാശം യഥാര്ത്ഥത്തില് ആകാശമല്ലാത്തതുപോലെ, ഇതും അതുപോലെയാണ്.
തഥാ കചതി തച് ചാരു ചേതനം ചതുരം തദാ । യഥാ സ്ഥിതം തദ് ഏവേദം സത്യം സ്ഥിരമ് ഇവ സ്ഫുരത്
അങ്ങനെ അതു മനോഹരമായും ചതുരമായും പ്രഭയോടെ ബോധം പോലെ തിളങ്ങുന്നു. അതിനെപ്പോലെ തന്നെ ഈ ലോകവും സത്യമായും സ്ഥിരമായും തോന്നുന്നു.
ഭഗവന് സ്വപ്ന ഏവേദം കഥം ജാഗ്രദ് അവസ്ഥിതമ് । അസത്യമ് ഏവ സത്യത്വമ് ഇവ യാതം കഥം വദ
പ്രഭോ, ഇതെല്ലാം സ്വപ്നം മാത്രമാണെങ്കില്, എങ്ങനെയാണ് ഇത് ജാഗ്രതാവസ്ഥയെന്ന പോലെ തോന്നുന്നത്? അസത്യമായത് എങ്ങനെ സത്യമായി തോന്നുന്നു? ദയവായി വിശദീകരിക്കണം.
ശൃണു സ്വപ്നമയാന്യ് ഏവ കഥം സന്തി ജഗന്ത്യ് അലമ് । നാന്യാനി ന ച സത്യാനി ന സ്ഥിരാണി സ്ഥിതാനി ച
ശ്രദ്ധിക്കൂ, ഈ ലോകങ്ങള് എല്ലാം സ്വപ്നം കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇതിന് പുറമെ വേറൊന്നുമില്ല, ഇവ സത്യവുമല്ല, സ്ഥിരവുമല്ല.
അനുഭൂതാനി ബീജാനി ബീജരാശാവ് ഇവാമ്ബരേ । അന്യാന്യ് അന്യാനി താന്യ് ഏവ സമാനി ന സമാനി ച
അനുഭവങ്ങള് ആകാശത്ത് വിത്തുകളുടെ കൂമ്പാരത്തിലെ വിത്തുകളെപ്പോലെയാണ്. അവ ഓരോന്നും വേറിട്ടതാണെങ്കിലും, ഒരുപോലെയും അല്ലാത്തതുമാണ്; ഒരുപോലെയും അല്ലാത്തതുമാണ്.