നിരിന്ദ്രിയബലസ്യാപി യസ്യാശേഷേന്ദ്രിയക്രിയാഃ । യസ്യ നിര്മനസോ ഽപ്യ് ഏതാ മനോനിര്മാണരീതയഃ
ഇന്ദ്രിയശക്തി ഇല്ലാതിരുന്നാലും, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളും അവനാണ്. മനസ്സില്ലാതിരുന്നാലും, ഈ മനസ്സിന്റെ സൃഷ്ടികളും അവനാണ്.
യദനാലോചനാദ് ഭാന്തി സംസാരോരഗഭീതയഃ । യസ്മിന് ദൃഷ്ടേ പലായന്തേ സര്വഥാ സര്വദേതയഃ
അവനെ കാണാതിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ ലോകജീവിതത്തിന്റെ പാമ്പുപോലെയുള്ള ഭയങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. അവനെ കണ്ടാൽ, ആ ഭയങ്ങൾ എല്ലാം പൂർണ്ണമായും ഒളിച്ചോടും.
സാക്ഷിണി സ്ഫാര ആഭാസേ ധ്രുവേ ദീപ ഇവ ക്രിയാഃ । സതി യസ്മിന് പ്രവര്തന്തേ ചിത്രേഹാസ് സ്പന്ദപൂര്വികാഃ
സാക്ഷിയായ് നിലനിൽക്കുന്ന, ദീപംപോലെ സ്ഥിരവും പ്രകാശമുള്ളവനിൽ പ്രവർത്തികൾ ഉണ്ടാകുന്നു; അവൻ ഉണ്ടെങ്കിൽ, വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഉണരുന്നു, ചലനത്തോടെ.
യസ്മാദ് ഘടപടാകാരപദാര്ഥശതപങ്ക്തയഃ । തരങ്ഗകണകല്ലോലവീചയോ വാരിധേര് ഇവ
അവനിൽ നിന്നാണ് കുഴി, വസ്ത്രം തുടങ്ങിയ അനേകം വസ്തുക്കളുടെ നിരകൾ സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള തിര, തുള്ളി, കല്ലോലം, തരംഗംപോലെ ഉദയിക്കുന്നത്.
സ ഏവാന്യതയോദേതി യഃ പദാര്ഥശതഭ്രമൈഃ । കടകാങ്ഗദകേയൂരനൂപുരൈര് ഇവ കാഞ്ചനമ്
പലവിധ വസ്തുക്കളുടെ ഭ്രമത്തിലൂടെ, അതേ ഒന്നാണ് മറ്റൊന്നായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. അതുപോലെ തന്നെ, കങ്കണങ്ങളും കൈവളകളും പാദസരങ്ങളും ആകുമ്പോൾ സ്വർണ്ണം വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്നതുപോലെ.
യസ് ത്വമ് ഏകാവഭാസാത്മാ യോ ഽഹമ് ഏതേ ജനാശ് ച യേ । യശ് ച ന ത്വമ് അബുദ്ധാത്മന് നാഹം നൈതേ ജനാശ് ച യേ
നീ ഒരേ പ്രകാശത്തിന്റെ സ്വരൂപം; ഞാനും ഈ ജനങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും — ആത്മജ്ഞാനമില്ലാത്തവർക്കു നീയല്ല, ഞാനല്ല, ഇവരും അല്ല എന്നു തോന്നുന്നു — എന്നാൽ എല്ലാം ഒരേ അത്മാവാണ്.
അന്യേവാവ്യതിരിക്തൈവ സൈവാസേവ ച ഭങ്ഗുരാ । പയസീവ തരങ്ഗാലീ യസ്മിന് സ്ഫുരതി ദൃശ്യഭൂഃ
അത് വേറെയും അല്ല, വേറിട്ടതുമല്ല, ഉണ്ടെന്നു തോന്നുന്നു, ഇല്ലെന്നു തോന്നുന്നു, നശ്വരവുമാണ് — വെള്ളത്തിൽ ഉയരുന്ന തിരകളെപ്പോലെ, അതിൽ ഈ ദൃശ്യലോകം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
യതഃ കാലസ്യ കലനാ യതോ ദൃശ്യസ്യ ദൃശ്യതാ । മാനസീ കലനാ യേന യേന ഭാസാം വിഭാസനമ്
കാലത്തിന്റെ അളവു വരുത്തുന്നത്, ദൃശ്യങ്ങളുടെ ദൃശ്യത, മനസ്സിലെ കണക്കുകൂട്ടൽ, എല്ലാ പ്രകാശങ്ങൾക്കും പ്രകാശം നൽകുന്നത് — അതിൽ നിന്നാണ് ഇവയൊക്കെയും ഉണ്ടാകുന്നത്.
ക്രിയാം രൂപം രസം ഗന്ധം സ്പര്ശം ശബ്ദം ച ചേതനമ് । യദ് വേത്സി തദ് അസൌ ദേവോ യേന വേത്സി തദ് അപ്യ് അസൌ
നീ അറിയുന്ന എല്ലാ പ്രവൃത്തിയും, രൂപവും, രുചിയും, ഗന്ധവും, സ്പർശവും, ശബ്ദവും, ബോധവും — അതെല്ലാം ആ ദൈവം തന്നെയാണ്. നീ അറിയുന്നത് ആരിലൂടെ ആണോ, ആ വ്യക്തിയും ആ ദൈവം തന്നെയാണ്.
ദ്രഷ്ടൃദര്ശനദൃശ്യാനാം മധ്യേ യദ് ദര്ശനം സ്ഥിതമ് । സാധോ തദവധാനേന സ്വാത്മാനമ് അവബുധ്യസേ
കാണുന്നവനും, കാണുന്നതും, കാണപ്പെടുന്നതും ഇവയുടെ മധ്യേ നിലകൊള്ളുന്ന那个 ബോധം — മഹാനേ, അതിലേക്കു ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കുമ്പോൾ നീ സ്വന്തം ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയും.
അജമ് അജരമ് അജാഡ്യം ശാശ്വതം ബ്രഹ്മ നിത്യം ശിവമ് അമലമ് അനാദ്യം വന്ധ്യവേദ്യൈര് അനിന്ദ്യമ് । സകലകലനശൂന്യം കാരണം കാരണാനാമ് അനുഭവനമ് അവേദ്യം വേദനം വിത്ത്വമ് അന്തഃ
മഹാപ്രലയസമ്പത്തൌ യദ് ഏതദ് അവശിഷ്യതേ । ഭവത്വ് ഏതദ് അനാകാരം നാമ നാസ്ത്യ് അത്ര സംശയഃ
മഹാപ്രളയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ, അതിന് രൂപമൊന്നും ഇല്ലാതിരിക്കട്ടെ; ഇതിൽ സംശയമൊന്നുമില്ല.
ന ശൂന്യം കഥമ് ഏതത് സ്യാന് ന പ്രകാശഃ കഥം ഭവേത് । കഥം വാ ന തമോരൂപം കഥം വാ നൈവ ഖാത്മകമ്
ഇത് ശൂന്യമല്ലെന്ന് എങ്ങനെയാകും? പ്രകാശമില്ലെന്നു പറയാൻ എങ്ങനെയാകും? ഇരുണ്ടതല്ലെന്നു എങ്ങനെ പറയാം? ആകാശസ്വഭാവമല്ലെന്നു എങ്ങനെയാകും?
കഥം വാ നൈവ ചിദ്രൂപം ജീവോ വാ ന കഥം ഭവേത് । കഥം ന ബുദ്ധിതത്ത്വം സ്യാത് കഥം വാ ന മനോ ഭവേത്
ചൈതന്യസ്വഭാവമല്ലെന്നു എങ്ങനെ പറയാം? ജീവൻ ഇല്ലെന്നു എങ്ങനെയാകും? ബുദ്ധിയില്ലെന്നു എങ്ങനെ പറയാം? മനസ്സില്ലെന്നു എങ്ങനെയാകും?
കഥം വാ ന നകിഞ്ചിത് സ്യാത് കഥം വാ സര്വമ് ഇത്യ് അപി । അനയാ ച വചോഭങ്ഗ്യാ മമ മോഹ ഇവോദിതഃ
ഒന്നുമില്ലെന്നു എങ്ങനെയാകും? എല്ലാം ഉണ്ട് എന്നതും എങ്ങനെ സാദ്ധ്യമാകും? ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചാൽ എന്റെ തന്നെ മോഹം പ്രകടമാകുന്നുവെന്ന് തോന്നുന്നു.
വിഷമോ ഽയമ് അതി പ്രശ്നോ ഭവതാ സമുദാഹൃതഃ । ഭിനദ്മ്യ് ഏനം ത്വ് അയത്നേന നൈശം തമ ഇവാംശുമാന്
നിങ്ങൾ വളരെ കഠിനമായ ഒരു ചോദ്യം ഉന്നയിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നിരുന്നാലും, രാത്രിയിലെ ഇരുണ്ടതിനെ സൂര്യൻ പോലെ എളുപ്പത്തിൽ ഞാൻ അതിനെ തകർക്കും.
മഹാകല്പാന്തസമ്പത്തൌ യത് തത് സദ് അവശിഷ്യതേ । തന് നാമ ന യഥാ ശൂന്യം തദ് ഇദം കഥ്യതേ ശൃണു
ഒരു മഹാകല്പം അവസാനിക്കുമ്പോള് ശേഷിക്കുന്നതെന്താണോ അതു ശൂന്യമായതല്ല; അതിന് എന്ത് പേരാണെന്ന് ഞാന് വിശദീകരിക്കാം, കേള്ക്കൂ.
അനുത്കീര്ണാ യഥാ സ്തമ്ഭേ സംസ്ഥിതാ സാലഭഞ്ജികാ । തഥാ വിശ്വം സ്ഥിതം തത്ര തേന ശൂന്യം ന തത് പദമ്
ഒരു തൂണില് കൊത്തിയ രൂപം അവിടെയുണ്ടായിരിക്കുന്നു പോലെ, അതുപോലെ ഈ ലോകവും അവിടെയുണ്ട്; അതുകൊണ്ട് ആ അവസ്ഥ ശൂന്യമല്ല.
അയമ് ഇത്ഥം മഹാഭോഗോ ജഗദാഖ്യോ ഽവഭാസതേ । സത്യോ ഭവത്വ് അസത്യോ വാ യത്ര തത്ര ക്വ ശൂന്യതാ
ഇങ്ങനെ ഈ വിശാലമായ അനുഭവം ലോകം എന്ന പേരില് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതു സത്യമാണോ അസത്യമാണോ എന്നതെന്തായാലും, അവിടെ ശൂന്യത എവിടെയാണ്?
യഥാ ന പുത്രികാശൂന്യസ് സ്തമ്ഭോ ഽനുത്കീര്ണസാലികഃ । തഥാ താത ജഗദ് ബ്രഹ്മ തേന ശൂന്യം ന തത് പദമ്
ഒരു തൂണില് കൊത്തിയ രൂപം ഇല്ലാതിരുന്നാല് മാത്രമേ അതു ശൂന്യമായിരിക്കൂ; അതുപോലെ, പ്രിയനേ, ഈ ലോകം ബ്രഹ്മമാണ്, അതുകൊണ്ട് ആ അവസ്ഥ ശൂന്യമല്ല.
സൌമ്യാമ്ഭസി യഥാ വീചിര് ന ചാസ്തി ന ച നാസ്തി ച । തഥാ ജഗദ് ബ്രഹ്മണീദം ശൂന്യാശൂന്യപദം ഗതമ്
സൗമ്യമായ വെള്ളത്തിൽ ഒരു തിരമാലയുണ്ടാകുന്നതുപോലെ, അതു സത്യത്തിൽ ഉണ്ടെന്നോ ഇല്ലെന്നോ പറയാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, ഈ ലോകം ബ്രഹ്മത്തിൽ ശൂന്യവും അശൂന്യവും ആയ അവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദേശകാലാദിശാന്തത്വാത് പുത്രികാരചനം ദ്രുമേ । സമ്ഭവത്യ് അജധാതൌ തു കേന നാന്തര് വിമുഹ്യതേ
സ്ഥലം, കാലം, ദിശ എന്നിവയുടെ പരിധികൾ കാരണം, ഒരു മരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ബോംബ് ഉണ്ടാക്കാൻ സാധിക്കും. എന്നാൽ ജഡമായ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ആരാണ് അകത്തുള്ള ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കുന്നത്, എങ്ങനെ അതു സംഭവിക്കും?
തത് സ്തമ്ഭപുത്രികാദ്യ് ഏതത് പരമാര്ഥജഗത്സ്ഥിതേഃ । ഏകദേശേന സദൃശമ് ഉപമാനം ന സര്വതഃ
അതുകൊണ്ട്, മരവും ബോംബും പോലുള്ള ഉദാഹരണങ്ങൾ പരമാർത്ഥലോകത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ നിലയുമായി ഭാഗികമായും മാത്രം സാമ്യം കാണിക്കുന്നു; ഒരു ഉപമയും പൂർണ്ണമായും ഒത്തുപോകുന്നില്ല.
ന കദാചിദ് ഉദേതീദം പരസ്മാന് ന ച ശാമ്യതി । ഇത്ഥംരൂപം കേവലം സദ് ബ്രഹ്മ സ്വാത്മനി സംസ്ഥിതമ്
ഈ ലോകം ഒരിക്കലും മറ്റൊന്നിൽ നിന്ന് ഉദയിക്കുകയോ അപ്രത്യക്ഷമാകുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; ഇങ്ങനെ, ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മം സ്വയം സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
അശൂന്യാപേക്ഷയാ ശൂന്യശബ്ദാര്ഥപരികല്പനാ । അശൂന്യത്വാസമ്ഭവതശ് ശൂന്യതാശൂന്യതേ കുതഃ
ശൂന്യതയും അശൂന്യതയും തമ്മിൽ താരതമ്യത്തിലൂടെ മാത്രം മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു. യഥാർത്ഥ അശൂന്യതയ്ക്ക് സാദ്ധ്യതയില്ലെങ്കിൽ, എങ്ങനെയാണ് ശൂന്യതയോ അശൂന്യതയോ ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക?
ബ്രഹ്മണ്യ് അയം പ്രകാശോ ഹി ന സമ്ഭവതി ഭൂതജഃ । സൂര്യാനലേന്ദുതാരാദി കുതസ് തത്ര കിലാവ്യയേ
ബ്രഹ്മത്തിൽ കാണുന്ന ഈ പ്രകാശം ഭൗതിക ഘടകങ്ങളിൽ നിന്നല്ല ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അങ്ങനെ അനശ്വരമായതിൽ സൂര്യൻ, അഗ്നി, ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് എങ്ങനെയാണ് സ്ഥാനം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക?
മഹാഭൂതപ്രകാശാനാമ് അഭാവസ് തമ ഉച്യതേ । മഹാഭൂതാഭാവജം തു തേനാത്ര ന തമഃ ക്വചിത്
പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ പ്രകാശം ഇല്ലാത്തതിനെ ഇരുണ്ടതെന്ന് വിളിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെ പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ അഭാവം ഇല്ലാത്തതിനാൽ, ഒരിക്കലും ഇരുണ്ടതുണ്ടാകുന്നില്ല.
സ്വാനുഭൂതിപ്രകാശോ ഽസ്യ കേവലം വ്യോമരൂപിണഃ । യോ ഽന്തര് അസ്തി സ തേനൈവ ന ത്വ് അന്യേനാനുഭൂയതേ
ആകാശസദൃശമായതിന്റെ പ്രകാശം അതിന്റെ സ്വാനുഭവം മാത്രമാണ്. ഉള്ളിൽ ഉള്ളത് അതിനാൽ മാത്രം അറിയപ്പെടുന്നു, മറ്റൊന്നിനാൽ അറിയാൻ കഴിയില്ല.
മുക്തം തമഃപ്രകാശാഭ്യാമ് ഇത്യ് ഏതദ് അജരം പദമ് । ആകാശകോശമ് ഏവൈനം വിദ്ധി കോശം ജഗത്സ്ഥിതേഃ
അന്ധകാരവും പ്രകാശവും ഇല്ലാത്ത, അതിജീവനമായ ആ അവസ്ഥയാണ് മരണമില്ലാത്ത സാന്ദ്രത. അതിനെ ഒരു പാത്രത്തിനുള്ളിലെ ആകാശംപോലെയാണ് കരുതേണ്ടത്; ലോകത്തിന്റെ നിലനില്പിനുള്ള അടുക്കളയാണത്.
ബില്വസ്യ ബില്വസഞ്ജ്ഞസ്യ യഥാ ഭേദോ ന കശ്ചന । തഥേഹ ബ്രഹ്മജഗതോര് ന മനാഗ് അപി ഭിന്നതാ
ബില്വഫലത്തിന് ബില്വം എന്ന പേരുണ്ടെങ്കിലും അതിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മവും ലോകവും തമ്മിൽ ചെറിയൊരു വേർപാടുപോലും ഇല്ല.
ജനനം ഇല്ലാത്തത്, നശിക്കാത്തത്, മൂടൽ ഇല്ലാത്തത്, ശാശ്വതം, ബ്രഹ്മം, എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നത്, ശിവം, മലിനതയില്ലാത്തത്, ആദി ഇല്ലാത്തത്, വൃഥാ അറിവിനാൽ പിടികൂടാനാവാത്തത്, കുറ്റം പറയാനാവാത്തത്, സകല നിർമ്മിതികളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞത്, എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെയും കാരണമാകുന്നത്, അറിയാനാവാത്ത അനുഭവം, അറിവ്, ഉള്ളിൽ അറിയുന്നവൻ — ഇതെല്ലാം അതാണ്.