ഏവമ്ബോധാദ് ധി യോ രാമ മോക്ഷ ഉക്തസ് സ്വസംവിദാ । വിചാരയന്ന് ആലഭതേ നാത്ര കശ്ചന സംശയഃ
രാമാ, ഇങ്ങനെ മനസ്സിന്റെ അറിവിലൂടെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആർക്കും സംശയിക്കേണ്ടതില്ല, ആരെങ്കിലും ആഴമായി അന്വേഷിച്ചാൽ അതു നേടാം.
ഇദം ജഗജ്ജാലമ് അനാദ്യ് അജാതം ബ്രഹ്മേത്ഥമ് ആഭാതമ് ഇതീഹ ദൃഷ്ട്വാ । വിചാരദൃഷ്ട്യാഷ്ടഗുണേശ്വരത്വം പശ്യംസ് തൃണം സ്വാത്മനി ജീവ ആസ്തേ
ഈ ലോകം ആദിയില്ലാത്തതും ജനിച്ചിട്ടില്ലാത്തതും ബ്രഹ്മമെന്നതുപോലെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അന്വേഷകദൃഷ്ടിയോടെ എല്ലാം ഭഗവാനെപ്പോലെയാണെന്ന് കാണുന്നവൻ, ഒരു പുല്ല് തണ്ടിനെയും തന്നെത്തന്നെപോലെയാണ് കാണുന്നത്; അങ്ങനെ അവൻ മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
യദ് ഏതദ് ഭവതാ ദൃഷ്ടം ചിദ്വ്യോമവപുഷാ തദാ । തദ് ഏകദേശസംസ്ഥേന കിമ് ഉത ഭ്രമതാമ്ബരേ
നീ കണ്ടത് അതായത് ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശരൂപം ഒരിടത്ത് നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, അതോ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും, അതിൽ എന്താണ് വ്യത്യാസം?
സമ്പന്നോ ഽഹമ് അനന്താത്മാ വ്യാപീ വ്യോമ തദാ കില । സ്യാതാം തസ്യാമ് അവസ്ഥായാം കീദൃശൌ തൌ ഗമാഗമൌ
ഞാൻ പൂർണ്ണനും അനന്തസ്വഭാവിയുമാണ്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ഉള്ള അവസ്ഥയിൽ വരികയും പോകികയും എന്നതിനു എന്തെങ്കിലും അർത്ഥമുണ്ടാവുമോ?
നൈകസ്ഥാനസ്ഥിതിമയോ നാഹം ഗതിമയോ ഽഭവമ് । തദാ തേന ഖ ഏവാസ്മിന് ദൃഷ്ടമ് ഏതന് മയാത്മനി
ഞാൻ ഒരൊറ്റ സ്ഥലത്തോ ചലനത്തിലോ നിന്നിരുന്നില്ല; അപ്പോൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ ഈ ആകാശം മാത്രമേ ഞാൻ കണ്ടത്.
യഥാങ്ഗാനി ശരീരേ ത്വം പശ്യസ്യ് ആപാദമസ്തകമ് । ചിന്നേത്രേണാപ്യ് അനേത്രേണ തഥൈതദ് ദൃഷ്ടവാന് അഹമ്
നീ ശരീരത്തിലെ അങ്കങ്ങൾ തല മുതൽ പാദം വരെ, മനസ്സിന്റെ കണ്ണുകൊണ്ടോ, കണ്ണില്ലാതെയോ കാണുന്നതുപോലെ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇതെല്ലാം അനുഭവിച്ചത്.
അനാകൃതേര് നിരവയവസ്ഥിതേസ് തദാ തഥാഭവന് വിമലചിദമ്ബരാത്മനഃ । ജഗന്തി താന്യ് അവയവജാലകാനി മേ യഥാ ഖതാ ന ഹി ഗലിതാ ന വസ്തുതാ
അപ്പോൾ ഞാൻ രൂപമോ ഭാഗങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത, വെടിപ്പുള്ള ആകാശസദൃശമായ ചൈതന്യമായിരുന്നു; ലോകങ്ങൾ എനിക്ക് ഭാഗങ്ങളുടെ കൂട്ടമായ പോലെ തോന്നി, ആകാശത്തിലെ കുഴികൾ യഥാർത്ഥമോ ഇല്ലാതായതോ അല്ലാത്തതുപോലെ.
പ്രമാണമ് അത്ര തേ സ്വപ്നദൃഷ്ടോ ഭുവനവിഭ്രമഃ । സ്വപ്നേ ഽനുഭൂയതേ ദൃശ്യം ന ച കിഞ്ചിത് ഖമ് ഏവ തത്
ഇവിടെ നിന്റെ ഉദാഹരണം സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന ലോകങ്ങളുടെ ആശയക്കുഴപ്പമാണ്; സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ആകാശം മാത്രമാണ്.
യഥാ പശ്യതി വൃക്ഷസ് സ്വം പത്ത്രപുഷ്പഫലാദികമ് । സ്വസംവേദനനേത്രേണ തഥൈതദ് ദൃഷ്ടവാന് അഹമ്
ഒരു വൃക്ഷം തനിക്കുള്ള ഇലകളും പൂക്കളും പഴങ്ങളും സ്വയം അറിയുന്നതുപോലെ, ഞാനും ഇതെല്ലാം എന്റെ ഉള്ളറിവിലൂടെ കണ്ടു.
യഥാമ്ബുധിര് അനന്താത്മാ വേത്തി സര്വാഞ് ജലേചരാന് । തരങ്ഗാവര്തഫേനാംശ് ച തഥൈതദ് ബുദ്ധവാന് അഹമ്
അവധിയായ സമുദ്രം അതിലെ തിരകളും ചുഴലികളും നുരകളും ജലജീവികളും എല്ലാം അറിയുന്നതുപോലെ, ഞാനും ഇതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കി.
അവയവാന് അവയവീ യഥാ വേത്തി നിജാത്മനി । അനന്യാന് ആത്മനസ് സര്ഗാംസ് തഥൈതാന് ബുദ്ധവാന് അഹമ്
ഒരു ശരീരധാരി തന്റെ അവയവങ്ങളെ സ്വയം അറിയുന്നതുപോലെ, ഞാനും ഈ സൃഷ്ടികളെ എന്നിൽ നിന്ന് വേറെയല്ലെന്നറിഞ്ഞു.
അദ്യാപി താന് അഹം ദേഹേ വ്യോമ്നി ശൈലേ ജലേ സ്ഥലേ । തഥൈവ സര്ഗാന് പശ്യാമി രാമ ബോധൈകതാം ഗതഃ
ഇന്നും ഞാൻ, ശരീരത്തിലും ആകാശത്തിലും പർവതത്തിലും വെള്ളത്തിലും നിലത്തിലും, രാമാ, ഈ സൃഷ്ടികളെ അതേപോലെ കാണുന്നു; ഞാൻ ജ്ഞാനത്തിൽ ഏകതയിലായിരിക്കുന്നു.
പുരോ ഽസ്മാകമ് ഇദമ് യത് ഖം ഗൃഹസ്യാന്തര് ബഹിസ് തഥാ । പൂര്ണമ് ഏതജ് ജഗദ്വൃന്ദൈര് വേത്തി ബോധൈകതാം ഗതഃ
നമ്മുടെ മുന്നിലുള്ള ഈ ആകാശം, വീടിനകത്തും പുറത്തും, അനേകം ലോകങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശുദ്ധമായ ബോധത്തിൽ ഏകതയെത്തിയവൻ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു.
യഥാമ്ഭോ രസതാം വേത്തി ശൈത്യം വേത്തി യഥാ ഹിമമ് । സ്പന്ദം വേത്തി യഥാ വായുസ് തഥൈതദ് വേത്തി ശുദ്ധധീഃ
ജലം അതിന്റെ രുചി അറിയുന്നതുപോലെയും, ഹിമം അതിന്റെ തണുപ്പ് അറിയുന്നതുപോലെയും, കാറ്റ് അതിന്റെ ചലനം അറിയുന്നതുപോലെയും, ശുദ്ധമായ മനസ്സ് ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു.
യോ യോ രാമ വിവേകാത്മാ ശുദ്ധബോധൈകതാം ഗതഃ । സ സ ഏവമ്മയൈകാത്മാ വേത്തി സ്വാത്മാനമ് ഈദൃശമ്
രാമാ, വിവേകത്തിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും ശുദ്ധബോധത്തിൽ ഏകതയെത്തിയവനും, ഇങ്ങനെ തന്നെ തന്റെ ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവനാണ്.
അസ്യാം ദൃഷ്ടൌ പരിണതേ വേത്തൃവേദനവേദ്യധീഃ । ന കാചിദ് അസ്ത്യ് അഭ്യുദിതാ വിജ്ഞാനൈകാത്മതാ യതഃ
ഈ ദർശനം പൂർണ്ണമായപ്പോൾ, അറിയുന്നവന്റെ മനസ്സും അറിവും അറിയപ്പെടുന്നതും ഒന്നുമില്ല; കാരണം അവിടെ ബോധത്തിന്റെ ഏകത മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു.
ദിവ്യാ ദൃഗ് അദ്രിസംസ്ഥസ്യ യഥാ യോജനകോടിഗാന് । ഭാവാന് വേത്തി ബഹിശ് ചാന്തര് ഏവം തദ് ബുദ്ധവാന് അഹമ്
പർവ്വതത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവന്റെ ദിവ്യദൃഷ്ടി എത്രയോ യോജനങ്ങൾ അകലെ ഉള്ളതും അകത്തുള്ളതും കാണുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ഉണർന്നവനായി അങ്ങനെ തന്നെ എല്ലാം കാണുന്നു.
യഥാ ഭൂമണ്ഡലം ഭാവാന് നിധിധാതുരസാദികാന് । വേത്ത്യ് ഏവം തന് മയാ ബുദ്ധമ് അനന്യദ് ദൃശ്യമ് ആത്മനഃ
ഭൂമിയിൽ നിക്ഷേപങ്ങളും ധാതുക്കളും എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നുവോ, അങ്ങനെ ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി — ആത്മാവിനുപുറമെ വേറൊന്നും കാണുന്നില്ല.
ബ്രഹ്മന്ന് അനുഭവത്യ് ഏവം ത്വയി താമരസേക്ഷണാ । സാ കിം കൃതവതീ ബ്രൂഹി കാന്താര്യാപാഠപാഠിനീ
ബ്രഹ്മനേ, താമരപ്പൂക്കണ്ണുള്ളവൾ അങ്ങനെ നിന്നിൽ അനുഭവിക്കുന്നു; പ്രിയയായ ആ മഹത്വമുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നവൾ എന്താണ് നേടിയതെന്ന് പറയൂ.
താമ് ഏവാര്യാം പഠന്തീ സാ തഥൈവാനുനയാന്വിതാ । മത്സമീപേ നഭോദേഹാ വ്യോമ്നി ദേവീവ സംസ്ഥിതാ
അവൾ ആ മഹത്വമുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യുമ്പോൾ, അതേ ഭാവത്തോടെ, ആകാശംപോലുള്ള ശരീരത്തോടെ, എന്റെ അടുത്ത് ഒരു ദേവതപോലെ നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
യഥാഹമ് ആകാശവപുസ് തഥൈവാസൌ ഖരൂപിണീ । തേന ദൃഷ്ടാ ന സാ പൂര്വദേഹേന ലലനാ മയാ
എനിക്ക് ആകാശംപോലെയുള്ള രൂപം ഉണ്ടെന്നപോലെ, അവള്ക്കും ആകാശസ്വഭാവമുള്ള ശരീരമാണ്. അതുകൊണ്ട്, അവളുടെ മുന്പത്തെ ശരീരത്തില് അവളെ ഞാന് കണ്ടില്ല.
അഹമ് ആകാശരൂപാത്മാ സാ ഖമാത്രശരീരിണീ । ജഗജ്ജാലം ഖമാത്രം തദ് ഇതി തത്ര തദാ സ്ഥിതമ്
ഞാന് ആകാശസ്വരൂപിയാണ്, അവള് ഇവിടെ ആകാശം മാത്രമുള്ള ശരീരത്തിലാണ്. ഈ ലോകത്തിന്റെ മുഴുവന് വലയും ഇവിടെ ആകാശം മാത്രമാണ് — അന്നേരം അവിടെ അങ്ങനെ തന്നെ നിലനിന്നിരുന്നു.
ശരീരസ്ഥാനകരണപ്രയത്നപ്രാണസമ്ഭവൈഃ । യദ് ഉദേതി വചോ വര്ണൈസ് തത് കുതസ് താദൃശാകൃതേഃ
ശരീരം, സ്ഥലം, ഇന്ദ്രിയങ്ങള്, ശ്രമം, ശ്വാസം എന്നിവയുടെ സംയോജനത്തില് നിന്നാണ് വാക്കുകള് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. അത്തരമൊരു രൂപത്തിനോള് അങ്ങനെയുള്ള വാക്കുകള് എങ്ങനെയാകും ഉണ്ടാകുക?
രൂപാലോകമനസ്കാരാẖ കുതോ വ്യോമാത്മനാമ് ഇതി । ബ്രൂഹി മേ ഭഗവംസ് തത്ര തഥാവൃത്തസ്യ നിശ്ചയമ്
രൂപങ്ങള്, ദൃശ്യങ്ങള്, മനസ്സിലെ ആശയങ്ങള് — ആകാശസ്വഭാവമുള്ളവര്ക്കു ഇവ എങ്ങനെയാകും ഉണ്ടാകുക? മഹാനേ, അങ്ങനെ സംഭവിച്ച ഈ കാര്യത്തില് ദയവായി എനിക്ക് ഉറപ്പായുള്ളത് പറയൂ.
രൂപാലോകമനസ്കാരാശ് ശബ്ദപാഠവചാംസി ച । യഥാ സ്വപ്നേ നഭസ്യ് ഏവ സന്തി തത്ര തഥാമ്ബരേ
സ്വപ്നത്തിൽ ആകാശത്ത് രൂപങ്ങൾ, കാണുന്ന അനുഭവങ്ങൾ, മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചിന്തകൾ, വാക്കുകൾ വായിക്കുക, സംസാരിക്കുക ഇവ എങ്ങനെ ഉണ്ടോ, അതുപോലെ അവിടെയുള്ള ആകാശത്തിലും അതെല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നു.
രൂപാലോകമനസ്കാരൈസ് സ്വപ്നേ ചിന്നഭ ഏവ തേ । യഥോദേതി തഥാ തത്ര തദ് ദൃശ്യം ഖാത്മകം സ്ഥിതമ്
സ്വപ്നത്തിൽ രൂപങ്ങളും കാണുന്ന അനുഭവങ്ങളും മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചിന്തകളും എല്ലാം ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്താണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. അവ എങ്ങനെ അവിടെ ഉദിക്കുന്നു, അതുപോലെ അവിടെ കാണുന്നവയും ആകാശസ്വഭാവമുള്ളതായാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
ന കേവലം തു തദ് ദൃശ്യം യാവത് ത്വദ്വിഷയേ വയമ് । ജഗച് ചേദം ഖമ് ഏവാച്ഛം യഥാ തന് നസ് തഥാഖിലമ്
അവിടെ കാണുന്നവ മാത്രം അല്ല, നിനക്കുമായി ഞങ്ങൾ കാണുന്ന ഈ ലോകം മുഴുവൻ ശുദ്ധമായ ആകാശം തന്നെയാണ്. അവിടത്തെത് എങ്ങനെയോ, അതുപോലെ ഇതെല്ലാം തന്നെ.
പരമാര്ഥമഹാധാതുര് വേദ്യനിര്മുക്തചിദ്വപുഃ । ഏവം നാമ സ്വയം ഭാതി സ്വഭാവസ്യൈഷ നിശ്ചയഃ
അറിയപ്പെടുന്നവയിൽ നിന്ന് മുക്തമായ ചൈതന്യരൂപം ഉള്ള പരമമായ മഹാസ്വഭാവം സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നു. അതിന്റെ സ്വഭാവം ഇങ്ങനെയാണെന്നുറപ്പാണ് ഇത്.
ശരീരസ്ഥാനകരണസത്തായാം കാ തവ പ്രമാ । യഥൈവ തേഷാം ദേഹാദി തഥാസ്മാകമ് ഇദം സ്ഥിതമ്
ശരീരം, സ്ഥലം, ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സത്തയെക്കുറിച്ച് നിനക്ക് എന്ത് ഉറപ്പുണ്ട്? നിനക്ക് ശരീരം മുതലായവ എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ ഇതും ഞങ്ങൾക്കും നിലനിൽക്കുന്നു.
യഥൈവ തത് തഥൈവേദം യഥൈവേദം തഥൈവ തത് । അസത് സത്താമ് ഇവ ഗതം സച് ചാസദ് ഇവ ച സ്ഥിതമ്
അത് എങ്ങനെയോ, ഇതും അതുപോലെയാണ്; ഇതെങ്ങനെയോ, അതും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തത് യാഥാർത്ഥ്യമുള്ളതുപോലെ തോന്നുന്നു, യാഥാർത്ഥ്യമുള്ളത് യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതുപോലെയും തോന്നുന്നു.