കുത ഏഷാ കഥം ചേതി വികല്പാന് അനുദാഹരന് । നേദമ് ഏഷാ ന ചാസ്തീതി സ്വയം ജ്ഞാസ്യസി ബോധതഃ
ഇത് എവിടുനിന്നാണ്? എങ്ങനെയാണ്? എന്നിങ്ങനെയുള്ള സംശയങ്ങൾ മനസ്സിൽ വരുത്താതിരിക്കുക. അങ്ങനെ നേരിട്ട് അറിഞ്ഞാൽ, 'ഇത് ഇങ്ങനെ അല്ല, ഇതിന് യാഥാർത്ഥ്യവും ഇല്ല' എന്നു നീയേറെ മനസ്സിലാകും.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । സര്വം സര്വവികാരാഢ്യം കല്പാന്തേ തദ് വിനശ്യതി
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ ലോകം, ചലിക്കുന്നതോ അചലമായതോ ആയ എല്ലാം, അതിലെ എല്ലാ മാറ്റങ്ങളോടുകൂടിയതും, സകലവും സൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം നശിച്ചുപോകും.
അസ്യ ഭാഗവിഭാഗാത്മാ നാശോ ഽവശ്യമ് അവാരിതഃ । ബിന്ദുനാ ബിന്ദുനാമ്ഭോധേര് ഉദ്ധൃതസ്യാസ്തി ഹി ക്ഷയഃ
ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിന്റെ നാശം നിർബന്ധമായാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. സമുദ്രത്തിൽ നിന്നൊരു തുള്ളി എടുത്താൽ അതിന് നശം ഉറപ്പാണ്.
ഏവം സ്ഥിതേ ദ്രവ്യനാശേ ബ്രഹ്മണസ് തന്മയത്വതഃ । നാനന്തത്വം ന ചാസ്തിത്വം ന ചൈതത് സമ്ഭവത്യ് അലമ്
ഇങ്ങനെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ നാശം ഉറപ്പായപ്പോൾ, അതു ബ്രഹ്മസ്വഭാവം കൊണ്ടാണെന്നു കണ്ടാൽ, അതിന് അനന്തതയുമില്ല, സത്വവുമില്ല, ഇതൊന്നും സാധ്യമല്ല.
മദശക്തിര് ഇവ ജ്ഞാനമ് ഇതി നാസ്മാസു സിധ്യതി । ദേഹാവജ്ഞാനതോ ഽസ്മാകം സ്വപ്നവത് തന് ന തത്ത്വതഃ
മദം പോലെ ജ്ഞാനം നമ്മിൽ ഉറപ്പുള്ളതല്ല, കാരണം നാം ശരീരത്തെ അവഗണിക്കുന്നു; അതിനാൽ അത് സ്വപ്നംപോലെയാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
നശ്യത്യ് ഏതി ച ദൃശ്യശ്രീസ് സൈവാന്യൈവ നവൈവ വാ । ഇത്ഥം ഭവേത് സമുചിതം കൃതം ശാസ്ത്രം ന ചാന്യഥാ
നമുക്ക് കാണുന്ന ഭംഗി നശിക്കുകയും വീണ്ടും പഴയതോ പുതിയതോ ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ യോജിച്ചതു സംഭവിക്കുന്നു, ശാസ്ത്രം അതിനേക്കാൾ വേറെയല്ല.
സൈവൈതീത്യ് അസമുല്ലേഖം കഥം നഷ്ടസ്യ സമ്ഭവഃ । തദ്രൂപാന്യേതി യുക്തം സ്യാദ് അനുഭൂതാര്ഥഗാ വയമ്
നശിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് 'അതേ തന്നെയാണു' എന്ന ചിന്ത എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം? അതിന്റെ രൂപംപോലെയായിത്തന്നെ മാറുന്നതാണ് യുക്തി; നാം അനുഭവിച്ച യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയവരാണ്.
സൈവ വ്യോമതയൈവാസീദ് ഇത്യ് അസത് സൈവ സാ കഥമ് । തഥൈവ വ്യോമസംസ്ഥാ ചേന് നാശം തര്ഹി ന സാ ഗതാ
'അത് ആകാശംപോലെയായിരുന്നു, അതേ തന്നെയാണു' എന്നത് ശരിയല്ല—അത് പോയതാണെങ്കിൽ അതേപോലെ എങ്ങനെ ഇരിക്കും? അതെ ആകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതു നശിച്ചില്ല, പോയതുമല്ല.
കാര്യകാരണയോര് ഏകരൂപതൈവം യദാ തദാ । കാര്യകാരണതാഭാവാദ് ഐക്യമ് ഏവാസ്മദാഗമഃ
പ്രഭാവവും ഫലവും ഒരേ സ്വഭാവമായിരിക്കുമ്പോള്, അപ്പോള് ഫല-കാരണ ബന്ധം ഇല്ലാതാകുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞങ്ങളുടെ ഉപദേശത്തില് എല്ലാം ഏകത്വം മാത്രമാണ്.
ശൂന്യം ത്വ് അനുപലമ്ഭത്വം യദ് ഗതം നഷ്ടമ് ഏവ തത് । അന്യസ് തര്ഹി ഭവേന് നാശẖ കീദൃശẖ കില കഥ്യതാമ്
ശൂന്യത എന്നത് കാണാനാവാത്തതായിരിക്കുന്നു; പോയത് യഥാര്ത്ഥത്തില് നഷ്ടമായതാണ്. അല്ലെങ്കില് വേറേതെങ്കിലും നശിക്കല് ഉണ്ടെങ്കില് അതെന്താണെന്ന് പറയൂ.
നഷ്ടം ഭൂയസ് തദ് ഉത്പന്നമ് ഇതി തത് പ്രത്യയോ ഽത്ര കഃ । നശ്യത്യ് അവശ്യം തേനേദം പുനര് അന്യത് പ്രവര്തതേ
നഷ്ടമായത് വീണ്ടും ഉദിച്ചുവരുമെങ്കില് അതില് ഉറപ്പെന്താണ്? നഷ്ടമായത് തീര്ച്ചയായും നശിക്കുന്നു, അതിനാലാണ് മറ്റൊന്ന് അതിന്റെ സ്ഥാനം എടുക്കുന്നത്.
മധ്യമധ്യോദ്യദുത്സേധഫലാദ്യവയവൈകികാ । ആദാഹം ബീജസത്താസ്തി കാര്യകാരണതാ കുതഃ
നടുവിലെയും ഉന്നതത്തിലെയും ഉദയത്തിലെയും ഉയര്ച്ചയിലെയും ഫലത്തിലെയും ഭാഗങ്ങളിലെയും വ്യത്യസ്തത മാത്രം നിലനില്ക്കുമ്പോള്, വിത്തിന്റെ സത്ത ഇല്ലാതായാല് ഫല-കാരണ ബന്ധം എങ്ങനെയുണ്ടാവും?
ദേശകാലക്രിയാത്മൈകം യഥാദൃഷ്ടമ് ഇഹ സ്ഥിതമ് । ബീജമ് ഏവൈകകമ് അതോ ന ഘടḫ പടകാര്യകൃത്
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം ദേശവും കാലവും പ്രവർത്തിയും ആത്മാവും ഒന്നായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഒടുവിൽ ഒരു വിത്ത് മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടാകൂ. അതിനാൽ, ചട്ടിയോ തുണിയോ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഫലത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാക്കൾ അല്ല.
സര്വദര്ശനവിശ്രാന്തേ നാമ്നി ഭേദോ ന വസ്തുനി । പരമാര്ഥമയേ തേന വിവാദേന കിമ് അത്ര നഃ
എല്ലാ ദർശനങ്ങളും ശാന്തമായപ്പോൾ, പേരിലും വസ്തുതയിലും വേർതിരിവ് ഇല്ല. അതുകൊണ്ട് പരമാർത്ഥസ്വഭാവമുള്ളതിൽ വാദം നടത്തുന്നതിൽ നമ്മുക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?
ഇദം ശാന്തമ് അനാദ്യന്തം തദ്രൂപത്വാദ് വിചാരതഃ । വ്യോമാഭം ബോധതാമാത്രമ് അനുഭൂതിപ്രമാണതഃ
ഇത് ശാന്തവും ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതുമാണ്, അന്വേഷിച്ചാൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ആകാശംപോലെ, ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം, നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചറിയുന്നതാണ്.
യഥൈതന് നാനുഭൂതം സദ് യഥൈതന് നാനുഭൂയതേ । യഥൈതത് സിദ്ധിമ് ആപ്നോതി തദ് ഇദം കഥ്യതേ ക്രമാത്
ഇത് മുമ്പ് അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല, ഇപ്പോഴും അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല, പിന്നെ അതിന്റെ സിദ്ധി നേടുമ്പോൾ, അതിനനുസരിച്ച് ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഇതിനെ വിശദീകരിക്കുന്നു.
മഹാകല്പാന്ത ഉന്നഷ്ടേ സര്വസ്മിന് ദൃശ്യമണ്ഡലേ । ആമഹാദേവപര്യന്തം സമനോബുദ്ധികര്മണി
ഒരു മഹാകാലം അവസാനിക്കുമ്പോള്, കാണാവുന്ന എല്ലാം നശിച്ചുപോകുന്നു. മഹാദേവന് മുതല് മനസ്സും ബുദ്ധിയും കര്മ്മങ്ങളും വരെ എല്ലാം ഒരുപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
വ്യോമന്യ് അപി ശമം യാതേ കാലേ ഽപ്യ് അകലിതസ്ഥിതൌ । വായാവ് അപി ക്വാപി ഗതേ തേജസ്യ് അത്യന്തമ് അസ്ഥിതേ
ആകാശം പോലും ശാന്തമാകുമ്പോള്, കാലം പ്രകടമല്ലാതെ നില്ക്കുമ്പോള്, വായു എവിടെയോ അകന്നുപോകുമ്പോള്, അഗ്നി പൂര്ണമായും ശമിച്ചുപോകുമ്പോള്,
തമസ്യ് ഉപഗതേ ധ്വംസം വാര്യാദൌ സുചിരം ക്ഷതേ । അലമ് അന്തമ് അനുപ്രാപ്തേ സര്വശബ്ദാര്ഥസഞ്ചയേ
അന്ധകാരം നശിച്ചുപോയപ്പോള്, ജലം മുതലായവ വളരെക്കാലം മുമ്പ് ഇല്ലാതായപ്പോള്, എല്ലാ പേരുകളും രൂപങ്ങളും പൂര്ണമായും അവസാനിച്ചപ്പോള്,
ശിഷ്യതേ ശാന്തബോധാത്മ സദ് അച്ഛം ബോധ്യവര്ജിതമ് । അനാദിനിധനം ബോധ്യം കിമ് അപ്യ് അമലമ് അവ്യയമ്
അവസാനത്തില് ശേഷിക്കുന്നത് ശാന്തവും തെളിഞ്ഞതുമായ ബോധമാണ്. അതിന് ആരംഭവുമില്ല അവസാനവുമില്ല, അതു നിര്മ്മലവും അക്ഷയവുമായ ബോധം മാത്രമാണ്.
അവാച്യമ് അനഭിവ്യക്തമ് അതീന്ദ്രിയമ് അനാമകമ് । സര്വഭൂതാത്മകം ശൂന്യം സദ് അസച് ച പരം പദമ്
അത് പറയാനാവാത്തത്, പ്രകടമാകാത്തത്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതീതം, പേരില്ലാത്തത്, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവ്, ശൂന്യവും, സത്തും അസത്തും കൂടിയായ പരമാവസ്ഥയാണു.
തന് ന വായുര് ന ചാകാശം ന ബുദ്ധ്യാദി ന ശൂന്യകമ് । ന കിഞ്ചിദ് അഥ സര്വാത്മ കിമ് അപ്യ് അന്യത് പരം നഭഃ
അത് വായുവല്ല, ആകാശവുമല്ല, ബുദ്ധിയോ മറ്റേതെങ്കിലും അല്ല, ശൂന്യവുമല്ല; അതൊന്നുമല്ലെങ്കിലും എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ആത്മാവാണ്, മറ്റെന്തോ അതീതമായ ആകാശംപോലെയാണ്.
തദ്വിദാ തത്പദസ്ഥേന തന് മുക്തേനാനുഭൂയതേ । അന്യൈẖ കേവലമ് ആമ്നാതൈര് ആഗമൈര് ഏവ വര്ണ്യതേ
അത് അറിയുന്നവരും, ആ നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരും, മോചിതരായവരും അതിനെ നേരിട്ട് അനുഭവിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർക്ക് അതിനെ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലൂടെയും ശാസ്ത്രങ്ങളിലൂടെയും മാത്രം വിവരിക്കാനാവും.
ന കാലോ ന തമോ നാത്മാ ന സന് നാസന് ന ദേശദിക് । ന മധ്യമ് ഏതയോര് നാന്തോ ന ബോധോ നാപ്യ് അബോധിതമ്
അവിടെ സമയം ഇല്ല, ഇരുണ്ടതുമില്ല, ആത്മാവുമില്ല, സത്തോ അസത്തോ ഇല്ല, ദേശദിശകളും ഇല്ല; ഇതിന് മധ്യവും അവസാനവും ഇല്ല, അറിവോ അജ്ഞാനമോ ഇല്ല.
കിമ് അപ്യ് ഏതദ് അത്യച്ഛം ച ബുധ്യതേ ബോധപാരഗൈഃ । ശാന്തസംസാരവിസരൈḫ പരാം ഭൂമിമ് ഉപാഗതൈഃ
ഇത് അത്യന്തം സുതാര്യമായ ഒന്നാണ്, ലോകമയക്കത്തിന്റെ വിഷം അകറ്റി, ഉണര്ച്ചയുടെ അതിരുൾ കടന്നവർക്കു മാത്രമേ ഇതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാകൂ.
പ്രതിഷിദ്ധാ മയൈതേ തു യേ ഽര്ഥാസ് സര്വേ ഽത്ര തേ സ്ഥിതാഃ । അസ്മദ്ബുദ്ധ്യാപരിച്ഛേദ്യാസ് സോമ്യാമ്ബോധേര് ഇവോര്മയഃ
ഞാൻ നിഷേധിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്; എങ്കിലും അവയെ നമ്മുടെ ബുദ്ധിയാൽ പിടികൂടാനാവില്ല, സമാധാനമുള്ള സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ.
യഥാസ്ഥിതം സ്ഥിതാസ് സര്വേ ഭാവാസ് തത്ര തഥാ യഥാ । അനുത്കീര്ണാ മഹാസ്തമ്ഭേ വിവിധാസ് സാലഭഞ്ജികാഃ
എല്ലാ ഭാവങ്ങളും അവവിടങ്ങളിൽ അതേപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു, വലിയ ഒരു തൂണിന്മേൽ പലവിധ ശില്പങ്ങൾ അശാന്തിയില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ.
ഏവം തത്ര സ്ഥിതാസ് സര്വേ ഭാവാസ് തത്ര ന ച സ്ഥിതാഃ । അസര്വാത്മൈവ സര്വാത്മ തദ് ഏതദ് അതദ് ഏവ ച
അങ്ങനെ അവിടെ എല്ലാ ഭാവങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നു, അതുപോലെ അവിടെയില്ലയുമാണ്; എല്ലാത്തിലും ഇല്ലാത്തതും, ഇതും അതുമല്ലാത്തതും അതാണ്.
പദം യഥൈതത് സര്വാത്മ സര്വാര്ഥപരിവര്ജിതമ് । യഥാവത് തത് പ്രപശ്യന്തി തത്രൈകപരിണാമിനഃ
എല്ലാവർക്കും ഉള്ളിൽ ഉള്ളതും, എല്ലാത്തിനും അതീതവുമായ ഈ അവസ്ഥയെ, അതിൽ പൂർണ്ണമായും ലയിച്ചവരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
സര്വാര്ഥാസ്തമയേ ജാതേ സര്വാര്ഥരഹിതം പദമ് । സര്വാര്ഥപരിപൂര്ണം ച തദ് ആദ്യം പരിദൃശ്യതേ
എല്ലാ വസ്തുക്കളും അസ്തമിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാത്തിനും അതീതവും, എല്ലാത്തിനാലും നിറഞ്ഞതുമായ ആ ആദി അവസ്ഥയാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.