ഭവത്യ് ഏകസമാധാനസ് സോമ്യാത്മാ വ്യോമനിര്മലഃ । തിഷ്ഠത്യ് അപഗതാസങ്ഗസ് സ്ഥിത ഏവാപ്യ് അസത്സമഃ
ശാന്തമായ ആത്മാവ് ആകാശം പോലെ നിർമ്മലമായി ഏകാഗ്രതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ആസ്വാദനങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ, ഉണ്ടെന്നു തോന്നുമ്പോഴും ഇല്ലാത്തതുപോലെ അവിടെയിരിക്കുന്നു.
അസ്തങ്ഗതമനാ മൌനീ നിരോധപദവീം ഗതഃ । തീര്ണസ് സംസാരജലധേẖ കര്മണാമ് അന്തമ് ആഗതഃ
മനസ്സ് അസ്തമിച്ചവനും മൗനത്തിൽ നിലകൊണ്ടവനും നിരോധനത്തിന്റെ പാതയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, സാംസാരിക സമുദ്രം കടന്ന് കർമ്മങ്ങൾക്കുള്ള അവസാനത്തിലും എത്തുന്നു.
തനുഭുവനഗഗനഗിരിഗണകരണപരം പരമമ് അജ്ഞാനമ് । വിഗലതി ഗലിതേ തസ്മിന് സകലമ് ഇദം വിദ്യമാനമ് അപി
ദേഹം, ലോകം, ആകാശം, പർവതങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയൊക്കെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അതിയായ അജ്ഞാനം അകന്നു പോയാൽ, ഈ എല്ലാം ഉണ്ടെന്നു തോന്നിയാലും, അതിന്റെ സാന്നിധ്യം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ശാന്തതരാന്തẖകരണോ ഗലിതവികല്പസ് സ്വരൂപസാരമയഃ । പരമശമാമൃതതൃപ്തസ് തിഷ്ഠതി വിദ്വാന് നിരാവരണഃ
ഏറ്റവും ശാന്തമായ മനസ്സോടെ, എല്ലാ ഭേദഭാവങ്ങളും വിട്ട്, സ്വഭാവത്തിന്റെ സാരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജ്ഞാനി, പരമശാന്തിയുടെ അമൃതത്തിൽ തൃപ്തനായി, ഒരു മറവുമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ബോധോ ജഗദ് ഇവാഭാതി മുനേ യേന ക്രമേണ ഹേ । തം ക്രമേണ ക്രമം ബ്രൂഹി ഭൂയോ ഽബോധനിവൃത്തയേ
മഹർഷേ, ഏത് ബോധം കൊണ്ടാണ് ലോകം ക്രമമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് എന്ന് ദയവായി വീണ്ടും വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ, അജ്ഞാനം അകറ്റാൻ.
ദക്ഷസ്യേവ വിമൂഢസ്യ യദ് ദൃഷ്ടൌ തത് സ്വചേതസി । യന് ന ദൃഷ്ടം ന തച് ചിത്തേ ഭവത്യ് അല്പതരസ്മൃതേഃ
നൈപുണ്യമുള്ളവനും അജ്ഞനുമായവനും, കാണുന്നതു മാത്രമേ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാകൂ; കാണാത്തതു, ഓർമ്മ കുറവായതിനാൽ, മനസ്സിൽ ഉദിക്കാറില്ല.
ഭവ്യḫ പശ്യതി ശാസ്ത്രാര്ഥമ് ഏവ പൂര്വാപരാന്വിതമ് । ന ദൃഷ്ടിവിഷയം വസ്തു യത് പശ്യതി കരോതി തത്
ഉത്തമൻ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം അതിന്റെ തുടക്കം മുതൽ അവസാനം വരെ മനസ്സിലാക്കുന്നു; വെറും കാഴ്ചയിൽ വരുന്ന വസ്തുക്കളെ കണ്ടു അവനൊന്നും ചെയ്യാറില്ല.
ഭവ്യാനുഷ്ഠാനനിഷ്ഠസ് സഞ് ശാസ്ത്രാര്ഥൈകമനാ മുനിഃ । ഭൂത്വോപദേശം ത്വമ് ഇമം ശൃണു ശ്രവണഭൂഷണമ്
ഉത്തമരുടെ ആചരണത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധയുള്ള മുനി ആയാൽ, നീ ഇപ്പോൾ ഈ ഉപദേശത്തെ, ചെവിക്ക് അലങ്കാരമായതിനെ, കേൾക്കുക.
ഇയം ദൃശ്യഭരഭ്രാന്തിര് നന്വ് അവിദ്യേതി യോച്യതേ । വസ്തുതോ വിദ്യതേ നൈഷാ താപനദ്യാം യഥാ പയഃ
ഈ ദൃശ്യങ്ങളുടെ ഭാരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഭ്രമം അജ്ഞാനമെന്നു പറയുന്നു; യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് ഇല്ല, മരുഭൂമിയിലെ മായജലത്തിൽ വെള്ളം ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
ഉപദേശ്യോപദേശാര്ഥമ് ഏനാം മദുപരോധതഃ । സത്യാമ് ഇവ ക്ഷണം താവദ് ആശ്രിത്യ ശ്രൂയതാമ് ഇദമ്
ഉപദേശത്തിനായി, പഠിപ്പിക്കാനായി, സത്യം അതിനെ നിരസിച്ചാലും, താൽക്കാലികമായി സത്യമായതുപോലെ ഇതിനെ സ്വീകരിച്ച്, ഈ ഉപദേശം കേൾക്കുക.
കുത ഏഷാ കഥം ചേതി വികല്പാന് അനുദാഹരന് । നേദമ് ഏഷാ ന ചാസ്തീതി സ്വയം ജ്ഞാസ്യസി ബോധതഃ
ഇത് എവിടുനിന്നാണ്? എങ്ങനെയാണ്? എന്നിങ്ങനെയുള്ള സംശയങ്ങൾ മനസ്സിൽ വരുത്താതിരിക്കുക. അങ്ങനെ നേരിട്ട് അറിഞ്ഞാൽ, 'ഇത് ഇങ്ങനെ അല്ല, ഇതിന് യാഥാർത്ഥ്യവും ഇല്ല' എന്നു നീയേറെ മനസ്സിലാകും.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । സര്വം സര്വവികാരാഢ്യം കല്പാന്തേ തദ് വിനശ്യതി
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ ലോകം, ചലിക്കുന്നതോ അചലമായതോ ആയ എല്ലാം, അതിലെ എല്ലാ മാറ്റങ്ങളോടുകൂടിയതും, സകലവും സൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം നശിച്ചുപോകും.
അസ്യ ഭാഗവിഭാഗാത്മാ നാശോ ഽവശ്യമ് അവാരിതഃ । ബിന്ദുനാ ബിന്ദുനാമ്ഭോധേര് ഉദ്ധൃതസ്യാസ്തി ഹി ക്ഷയഃ
ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തിന്റെ നാശം നിർബന്ധമായാണ് സംഭവിക്കുന്നത്. സമുദ്രത്തിൽ നിന്നൊരു തുള്ളി എടുത്താൽ അതിന് നശം ഉറപ്പാണ്.
ഏവം സ്ഥിതേ ദ്രവ്യനാശേ ബ്രഹ്മണസ് തന്മയത്വതഃ । നാനന്തത്വം ന ചാസ്തിത്വം ന ചൈതത് സമ്ഭവത്യ് അലമ്
ഇങ്ങനെ ദ്രവ്യത്തിന്റെ നാശം ഉറപ്പായപ്പോൾ, അതു ബ്രഹ്മസ്വഭാവം കൊണ്ടാണെന്നു കണ്ടാൽ, അതിന് അനന്തതയുമില്ല, സത്വവുമില്ല, ഇതൊന്നും സാധ്യമല്ല.
മദശക്തിര് ഇവ ജ്ഞാനമ് ഇതി നാസ്മാസു സിധ്യതി । ദേഹാവജ്ഞാനതോ ഽസ്മാകം സ്വപ്നവത് തന് ന തത്ത്വതഃ
മദം പോലെ ജ്ഞാനം നമ്മിൽ ഉറപ്പുള്ളതല്ല, കാരണം നാം ശരീരത്തെ അവഗണിക്കുന്നു; അതിനാൽ അത് സ്വപ്നംപോലെയാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
നശ്യത്യ് ഏതി ച ദൃശ്യശ്രീസ് സൈവാന്യൈവ നവൈവ വാ । ഇത്ഥം ഭവേത് സമുചിതം കൃതം ശാസ്ത്രം ന ചാന്യഥാ
നമുക്ക് കാണുന്ന ഭംഗി നശിക്കുകയും വീണ്ടും പഴയതോ പുതിയതോ ആയി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; അങ്ങനെ യോജിച്ചതു സംഭവിക്കുന്നു, ശാസ്ത്രം അതിനേക്കാൾ വേറെയല്ല.
സൈവൈതീത്യ് അസമുല്ലേഖം കഥം നഷ്ടസ്യ സമ്ഭവഃ । തദ്രൂപാന്യേതി യുക്തം സ്യാദ് അനുഭൂതാര്ഥഗാ വയമ്
നശിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് 'അതേ തന്നെയാണു' എന്ന ചിന്ത എങ്ങനെ ഉണ്ടാകാം? അതിന്റെ രൂപംപോലെയായിത്തന്നെ മാറുന്നതാണ് യുക്തി; നാം അനുഭവിച്ച യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയവരാണ്.
സൈവ വ്യോമതയൈവാസീദ് ഇത്യ് അസത് സൈവ സാ കഥമ് । തഥൈവ വ്യോമസംസ്ഥാ ചേന് നാശം തര്ഹി ന സാ ഗതാ
'അത് ആകാശംപോലെയായിരുന്നു, അതേ തന്നെയാണു' എന്നത് ശരിയല്ല—അത് പോയതാണെങ്കിൽ അതേപോലെ എങ്ങനെ ഇരിക്കും? അതെ ആകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുകയാണെങ്കിൽ, അതു നശിച്ചില്ല, പോയതുമല്ല.
കാര്യകാരണയോര് ഏകരൂപതൈവം യദാ തദാ । കാര്യകാരണതാഭാവാദ് ഐക്യമ് ഏവാസ്മദാഗമഃ
പ്രഭാവവും ഫലവും ഒരേ സ്വഭാവമായിരിക്കുമ്പോള്, അപ്പോള് ഫല-കാരണ ബന്ധം ഇല്ലാതാകുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഞങ്ങളുടെ ഉപദേശത്തില് എല്ലാം ഏകത്വം മാത്രമാണ്.
ശൂന്യം ത്വ് അനുപലമ്ഭത്വം യദ് ഗതം നഷ്ടമ് ഏവ തത് । അന്യസ് തര്ഹി ഭവേന് നാശẖ കീദൃശẖ കില കഥ്യതാമ്
ശൂന്യത എന്നത് കാണാനാവാത്തതായിരിക്കുന്നു; പോയത് യഥാര്ത്ഥത്തില് നഷ്ടമായതാണ്. അല്ലെങ്കില് വേറേതെങ്കിലും നശിക്കല് ഉണ്ടെങ്കില് അതെന്താണെന്ന് പറയൂ.
നഷ്ടം ഭൂയസ് തദ് ഉത്പന്നമ് ഇതി തത് പ്രത്യയോ ഽത്ര കഃ । നശ്യത്യ് അവശ്യം തേനേദം പുനര് അന്യത് പ്രവര്തതേ
നഷ്ടമായത് വീണ്ടും ഉദിച്ചുവരുമെങ്കില് അതില് ഉറപ്പെന്താണ്? നഷ്ടമായത് തീര്ച്ചയായും നശിക്കുന്നു, അതിനാലാണ് മറ്റൊന്ന് അതിന്റെ സ്ഥാനം എടുക്കുന്നത്.
മധ്യമധ്യോദ്യദുത്സേധഫലാദ്യവയവൈകികാ । ആദാഹം ബീജസത്താസ്തി കാര്യകാരണതാ കുതഃ
നടുവിലെയും ഉന്നതത്തിലെയും ഉദയത്തിലെയും ഉയര്ച്ചയിലെയും ഫലത്തിലെയും ഭാഗങ്ങളിലെയും വ്യത്യസ്തത മാത്രം നിലനില്ക്കുമ്പോള്, വിത്തിന്റെ സത്ത ഇല്ലാതായാല് ഫല-കാരണ ബന്ധം എങ്ങനെയുണ്ടാവും?
ദേശകാലക്രിയാത്മൈകം യഥാദൃഷ്ടമ് ഇഹ സ്ഥിതമ് । ബീജമ് ഏവൈകകമ് അതോ ന ഘടḫ പടകാര്യകൃത്
ഇവിടെ കാണുന്ന എല്ലാം ദേശവും കാലവും പ്രവർത്തിയും ആത്മാവും ഒന്നായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ഒടുവിൽ ഒരു വിത്ത് മാത്രമേ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടാകൂ. അതിനാൽ, ചട്ടിയോ തുണിയോ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഫലത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാക്കൾ അല്ല.
സര്വദര്ശനവിശ്രാന്തേ നാമ്നി ഭേദോ ന വസ്തുനി । പരമാര്ഥമയേ തേന വിവാദേന കിമ് അത്ര നഃ
എല്ലാ ദർശനങ്ങളും ശാന്തമായപ്പോൾ, പേരിലും വസ്തുതയിലും വേർതിരിവ് ഇല്ല. അതുകൊണ്ട് പരമാർത്ഥസ്വഭാവമുള്ളതിൽ വാദം നടത്തുന്നതിൽ നമ്മുക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം?
ഇദം ശാന്തമ് അനാദ്യന്തം തദ്രൂപത്വാദ് വിചാരതഃ । വ്യോമാഭം ബോധതാമാത്രമ് അനുഭൂതിപ്രമാണതഃ
ഇത് ശാന്തവും ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതുമാണ്, അന്വേഷിച്ചാൽ അതിന്റെ സ്വഭാവം അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. ആകാശംപോലെ, ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം, നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചറിയുന്നതാണ്.
യഥൈതന് നാനുഭൂതം സദ് യഥൈതന് നാനുഭൂയതേ । യഥൈതത് സിദ്ധിമ് ആപ്നോതി തദ് ഇദം കഥ്യതേ ക്രമാത്
ഇത് മുമ്പ് അനുഭവിച്ചിട്ടില്ല, ഇപ്പോഴും അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല, പിന്നെ അതിന്റെ സിദ്ധി നേടുമ്പോൾ, അതിനനുസരിച്ച് ഓരോ ഘട്ടത്തിലും ഇതിനെ വിശദീകരിക്കുന്നു.
മഹാകല്പാന്ത ഉന്നഷ്ടേ സര്വസ്മിന് ദൃശ്യമണ്ഡലേ । ആമഹാദേവപര്യന്തം സമനോബുദ്ധികര്മണി
ഒരു മഹാകാലം അവസാനിക്കുമ്പോള്, കാണാവുന്ന എല്ലാം നശിച്ചുപോകുന്നു. മഹാദേവന് മുതല് മനസ്സും ബുദ്ധിയും കര്മ്മങ്ങളും വരെ എല്ലാം ഒരുപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
വ്യോമന്യ് അപി ശമം യാതേ കാലേ ഽപ്യ് അകലിതസ്ഥിതൌ । വായാവ് അപി ക്വാപി ഗതേ തേജസ്യ് അത്യന്തമ് അസ്ഥിതേ
ആകാശം പോലും ശാന്തമാകുമ്പോള്, കാലം പ്രകടമല്ലാതെ നില്ക്കുമ്പോള്, വായു എവിടെയോ അകന്നുപോകുമ്പോള്, അഗ്നി പൂര്ണമായും ശമിച്ചുപോകുമ്പോള്,
തമസ്യ് ഉപഗതേ ധ്വംസം വാര്യാദൌ സുചിരം ക്ഷതേ । അലമ് അന്തമ് അനുപ്രാപ്തേ സര്വശബ്ദാര്ഥസഞ്ചയേ
അന്ധകാരം നശിച്ചുപോയപ്പോള്, ജലം മുതലായവ വളരെക്കാലം മുമ്പ് ഇല്ലാതായപ്പോള്, എല്ലാ പേരുകളും രൂപങ്ങളും പൂര്ണമായും അവസാനിച്ചപ്പോള്,
ശിഷ്യതേ ശാന്തബോധാത്മ സദ് അച്ഛം ബോധ്യവര്ജിതമ് । അനാദിനിധനം ബോധ്യം കിമ് അപ്യ് അമലമ് അവ്യയമ്
അവസാനത്തില് ശേഷിക്കുന്നത് ശാന്തവും തെളിഞ്ഞതുമായ ബോധമാണ്. അതിന് ആരംഭവുമില്ല അവസാനവുമില്ല, അതു നിര്മ്മലവും അക്ഷയവുമായ ബോധം മാത്രമാണ്.