അനാദ്യന്താവഭാസാത്മാ ബോധ ആത്മനി സംസ്ഥിതഃ । നാനാപദാര്ഥരൂപേണ കമ് ഊര്മ്യാദിതയാ യഥാ
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത പ്രകാശസ്വഭാവമായ ബോധം ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് വിവിധ വസ്തുക്കളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്, സമുദ്രത്തിൽ തരംഗങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ.
ബാഹ്യം ന വിദ്യതേ കിഞ്ചിദ് ബോധസ് സ്ഫുരതി ബാഹ്യവത് । ഉദേതി ബോധോ ഹൃദയാദ് ബീജാദ് ഇവ വരദ്രുമഃ
പുറത്തൊന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല; ബോധം പുറംവസ്തുവുകൾ പോലെ തിളങ്ങുന്നു. ബോധം ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന്, വിത്തിൽ നിന്ന് വലിയ വൃക്ഷം ഉയരുന്നതുപോലെ, ഉദിക്കുന്നു.
ബോധസ്യാന്തര് ഇദം വിശ്വം സ്ഥിതമ് ഏവ രഘൂദ്വഹ । സ്തമ്ഭസ്യാന്തര് യഥാ സാലഭഞ്ജികാ പ്രകടീകൃതാ
രഘുവംശജാ, ഈ ലോകം ബോധത്തിന്റെ ഉള്ളിലാണു നിലകൊള്ളുന്നത്, ഒരു തൂണിന്റെ ഉള്ളിൽ ശില്പം തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരാത്മൈകമ് അനന്തം ദേശകാലതഃ । ബോധാമോദപ്രസരണം ജഗദ് ഇത്യ് അവബുധ്യതാമ്
അകത്തും പുറത്തും ഒന്നായി, അനന്തമായി, ദേശവും കാലവും കടന്നുപോയ ബോധാനന്ദത്തിന്റെ വ്യാപനമാണ് ഈ ലോകം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
അയമ് ഏവ പരോ ലോകോ ഭാവ്യതാം വാസനാക്ഷയഃ । ശാമ്യതാം പരലോകാസ്ഥം കാẖ കിലായാന്തി വാസനാഃ
ഈ ലോകം തന്നെയാണ് പരമമായ ലോകം എന്ന് കരുതണം; വാസനകൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം; പരലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വാസനകൾ ശമിക്കട്ടെ—അവയെ ഉണർത്തുന്നത് എന്താണ്?
ദേശകാലക്രിയാലോകരൂപചിത്താത്മസമ്പദാമ് । ദേശകാലാദിശബ്ദാര്ഥരഹിതം ന ച ശൂന്യകമ്
ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി, ലോകം, രൂപം, മനസ്സ്, ആത്മസമ്പത്ത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള പദങ്ങൾക്കുള്ള അർത്ഥങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും, എന്നാൽ ശൂന്യവും അല്ലാത്തതുമാണ് യഥാർത്ഥ സത്ത.
പദേ പദവിദാമ് ഏവ തസ്മിഞ് ശൂന്യേ ഗതിര് ഭവേത് । ദ്രഷ്ടൄണാം ശാന്തദൃശ്യാനാമ് ഏവാന്യേഷാം ന രാഘവ
രാഘവാ, ആ ശൂന്യാവസ്ഥയിൽ പാതയിലേക്കുള്ള പാതയിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക് മാത്രമാണ് മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയുന്നത്. മനസ്സു സമാധാനമായില്ലാത്ത മറ്റുള്ളവർക്ക് അതിനുള്ള വഴി ഇല്ല.
യേ വൈ തരലഗമ്ഭീരമ് അഹന്താഗര്തമ് ആശ്രിതാഃ । പശ്യന്തി തേ തമ് ആലോകം ന കദാചന കേചന
ആഹങ്കാരത്തിന്റെ ആഴമുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുഴിയിൽ വീണവർക്ക് ഒരിക്കലും ആ പ്രകാശം കാണാൻ കഴിയില്ല, ഒരാള്ക്കും ഒരിക്കലും.
ചതുര്ദശവിധാനന്തഭൂതജാതസഘുങ്ഘുമാ । ജഗദ്ദൃഷ്ടിര് ഇയം ജ്ഞസ്യ ശരീരാവയവോപമാ
നാല്പതു വിഭാഗങ്ങളിലായി അനന്തമായ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ ഈ ലോകദർശനം, ജ്ഞാനിക്ക് തന്റെ ശരീരത്തിന്റെ അവയവങ്ങളെപ്പോലെയാണ്.
കാരണാഭാവതസ് സൃഷ്ടിര് നോദിതാ ന ച ശാമ്യതി । യാദൃശം കാരണം വാ സ്യാത് താദൃഗ് ഭവതി കാര്യകമ്
കാരണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ സൃഷ്ടി neither ഉദയിക്കുന്നതുമില്ല, neither അശാന്തിയാകുന്നതുമില്ല. കാരണമെന്താണോ, അതുപോലെയാണ് ഫലവും.
യാദൃക് സ്യാത് കാരണേ കാര്യം സ്ഥിതം കാരണതാസ്യ കാ । കാര്യമ് ഏവോപലമ്ഭാന്തര് അസദ് ദ്വയമ് അവേദനാത്
എന്തുപോലെയാണോ ഫലത്തിന്റെ കാരണം, അതുപോലെയാണ് അതിന്റെ കാരണത്വവും. ഫലം എന്നത് മറ്റൊരു ദൃശ്യരൂപം മാത്രമാണ്—ഇരട്ടത്വം അറിയപ്പെടാത്തതിനാൽ ഇരുവരും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
സോമ്യസ്യാന്തര് യഥൈവാബ്ധേര് ഊര്മ്യാവര്താദയസ് സ്ഥിതാഃ । ബ്രഹ്മണ്യ് അസമ്ഭവത്ക്ഷോഭേ ജഗച്ചിത്താദയസ് തഥാ
ശാന്തമായ സമുദ്രത്തിനുള്ളിൽ തരംഗങ്ങളും ചുഴലികളും നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിൽ അശാന്തി ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ലോകങ്ങളും മനസ്സുകളും അതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വാത്മൈവാമലം ബ്രഹ്മ പിണ്ഡ ഏക ഇവ സ്ഥിതമ് । നാനാഭാണ്ഡാത്മ ഹേമൈവ യഥാന്തസ്സ്ഥിതരൂപകമ്
എല്ലാവർക്കും ആത്മാവായ ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മം ഒരൊറ്റ ഘടികയായി നിലകൊള്ളുന്നു. പലവിധം സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങൾ ഉള്ളതുപോലെയും, അതിനുള്ളിൽ സ്വർണ്ണം മാത്രം വിവിധ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയും.
സ്വപ്നകാലേ സ്വപ്ന ഏവ ജാഗ്രദ് വ്യഗ്രാപരിഗ്രഹാത് । ജാഗ്രത്കാലേ ജാഗ്രദ് ഏവ സ്വപ്നോ ഽസത്യാവബോധതഃ
സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ സ്വപ്നം മാത്രം അനുഭവപ്പെടുന്നു, യാഥാർത്ഥ്യത്തിലെ വസ്തുക്കൾ അവിടെ ഇല്ലാത്തതിനാൽ. ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ജാഗ്രത മാത്രം അനുഭവപ്പെടുന്നു, സ്വപ്നം അസത്യമായതായി അറിയപ്പെടുന്നതിനാൽ.
ചിത്തമാത്രതയാ ബുദ്ധം മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവത് സ്ഥിതമ് । ജാഗ്രത് സ്വപ്നത്വമ് ആയാതി വിചാരവികലീകൃതമ്
ബോധം എന്നത് വെറും ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളതായിരിക്കുന്നു; അത് മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. ചിന്തകളാൽ അതിൽ കലഹം വരുമ്പോൾ, അതിന് ജാഗ്രതയും സ്വപ്നാവസ്ഥയും ഉണ്ടാകുന്നു.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനേന ഭൂതാനി ജ്ഞസ്യ ദേഹതയാ സഹ । പീഠബന്ധം വിമുഞ്ചന്തി ഗതകാലാ ഇവാമ്ബുദാഃ
യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ, സകല ജീവികളും ജ്ഞാനിയുടെ ശരീരത്തോടൊപ്പം ബന്ധനങ്ങൾ വിട്ടൊഴിയുന്നു; കാലം കഴിഞ്ഞ മേഘങ്ങൾ ആകാശം വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
യഥാ ഗലിതുമ് ആരബ്ധോ ഘനോ ഗഗനതാമ് ഇയാത് । തഥാ സത്യാവബോധേന ശാമ്യേത് സാത്മഗ്രഹം ജഗത്
ഒരു മേഘം കറങ്ങി ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, സത്യജ്ഞാനത്തിലൂടെ ലോകത്തിന്റെ സത്യത്വബോധം ശമിക്കപ്പെടുന്നു.
ശരദഭ്രവദ് ആലൂനാ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവത് തഥാ । പുരസ് സന്ദൃശ്യമാനൈവ ബോധാദ് ഗലതി ദൃശ്യതാ
ശരദ്കാലത്തെ മേഘങ്ങൾ പിരിഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെയും, മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെയും, മുന്നിൽ കാണുന്ന ലോകം ജ്ഞാനമുണർന്നപ്പോൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യഥാ ദീപ്താനലേ ലീനം സുവര്ണം ഘൃതമ് ഇന്ധനമ് । ഏകതാം യാതി വിജ്ഞാനേ തഥാ ഭുവനചിത്തദൃക്
ദഹിക്കുന്ന അഗ്നിയില് പൊന്നും നെയ്യും ഇന്ധനവും ചേര്ന്ന് ഒന്നായി പോകുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തില് ലോകവും മനസ്സും ദൃക്കുമൊക്കെ ഒറ്റയാകുന്നു.
ബോധേന തനുതാമ് ഏതി പിണ്ഡബന്ധോ ജഗത്ത്രയേ । പിശാചബുദ്ധിസ് സദനേ ബോധിതസ്യ യഥാ ശിശോഃ
ബോധം ഉണരുമ്പോള് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള ശരീരബന്ധം ക്ഷീണിക്കുന്നു; ഒരു കുഞ്ഞ് ഉണരുമ്പോള് അതിന്റെ മനസ്സിലുള്ള ഭൂതഭ്രമം അപ്രധാനമാവുന്നതുപോലെ.
ബോധസ്യാനന്തരൂപസ്യ സ്വയമ് ഏവാത്മനാത്മനി । ജഗച്ചിത്താദിതാ ഭാതി പിണ്ഡബന്ധẖ കിലാത്ര കഃ
സ്വയം സ്വരൂപമായ ബോധത്തിന് ലോകം, മനസ്സ് തുടങ്ങിയവ മാത്രം പ്രത്യക്ഷമാവുന്നു; എന്നാല് ശരീരബന്ധം എന്നതെന്താണ് യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് ഇവിടെ ഉണ്ടാകുന്നത്?
ബോധബോധനമ് ഏവേദം ജഗച് ചിത്തമ് ഇവോദിതമ് । തദ് ഏവാസ്തങ്ഗതം ബോധാത് പിണ്ഡബന്ധസ്യ കാസ്തിതാ
ഈ ലോകം ബോധത്തിന്റെ പ്രകാശം മാത്രമാണ്, മനസ്സിനെപോലെ. ആ ബോധം അസ്തമിക്കുമ്പോള് ശരീരബന്ധത്തിന് എന്ത് നിലയുണ്ട്?
ജഹാതി പിണ്ഡകാഠിന്യം ജഗത് സ്വപ്നാവബോധതഃ । പരാം പേലവതാമ് ഏതി ഹേമ ദ്രുതമ് ഇവാഗ്നിനാ
പൊന്നിനെ അഗ്നിയിൽ ഉരുക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ കട്ടിയുള്ള രൂപം വിട്ട് അതി ദ്രവമായി മാറുന്നതുപോലെ, സ്വപ്നത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉണർവിൽ ഈ ലോകവും അതിന്റെ കഠിനത വിട്ട് അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
യഥാസ്ഥിതോ ബോധ ഏവ ഘനതാമ് ഏഷ ഗച്ഛതി । വിനൈവ ദേശകാലാഭ്യാം തൌ വിനിര്മായ ഹേമവത്
പൊന്നുപോലെ തന്നെ, ഈ ബോധം സ്വയം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ദേശവും കാലവും അനാവശ്യമായി, അതു തന്നെ കട്ടിയുള്ളതായിത്തീരുന്നു.
ജാഗ്രത്യ് ഏവം വിചാരേണ സ്വപ്നാഭേ പേലവേ സ്ഥിതേ । ക്ഷീയമാണേ ശരത്കാലേ ഇവൈതി തനുതാം രസഃ
ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ഇങ്ങനെയൊരു ചിന്തയിലൂടെ, സ്വപ്നംപോലെയുള്ള സൂക്ഷ്മാവസ്ഥ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അതു ക്രമേണ ക്ഷയിച്ച്, ശരദ്കാലത്തെ രസംപോലെ ബോധം ക്ഷീണിക്കുന്നു.
പരാം പേലവതാം യാതാ ദൃശ്യലക്ഷ്മ്യസ് സ്ഥിതാ അപി । സ്വപ്നാ ഇവ പരിജ്ഞാതാ ന സ്വദന്തേ വിവേകിനഃ
കാണുന്ന ഐശ്വര്യങ്ങൾ നിലനിൽക്കുമ്പോഴും, അവ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായിത്തീരുന്നു; സ്വപ്നങ്ങൾ തിരിച്ചറിയുന്നവനെ ആസ്വദിപ്പിക്കാത്തതുപോലെ, വിവേകമുള്ളവനെയും അവ ആനന്ദിപ്പിക്കില്ല.
ക്വ കില സ്വാന്തവിശ്രാന്തിẖ ക്വൈതദ് വിഷയവേദനമ് । സുഷുപ്തജാഗ്രതോര് ഐക്യം ക്വ ച്ഛായാതപയോẖ ക്വ വാ
അന്തരാത്മാവിലെ ശാന്തിയും, ഇന്ദ്രിയാനുഭവങ്ങളും എവിടെയാണ്? ഗഹനനിദ്രയുടെയും ജാഗ്രതയുടെയും ഐക്യവും, നിഴലിന്റെയും വെളിച്ചത്തിന്റെയും വ്യത്യാസവും എവിടെയാണ്?
ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യദശാ ഭ്രാന്തിര് അഭ്രാന്തിസ് സ്വാത്മനിഷ്ഠതാ । കഥം സദസതോര് ഐക്യം ഭ്രാന്താഭ്രാന്താത്മനോര് ഭവേത്
കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതും എന്ന നില ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്; ആത്മാവിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നത് മാത്രമേ ഭ്രമമില്ലാത്തതാകൂ. യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെയും അസത്യത്തിന്റെയും ഐക്യവും, ഭ്രമിച്ച ആത്മാവിന്റെയും ഭ്രമമില്ലാത്തതിന്റെയും ഐക്യവും എങ്ങനെയാകും?
ചിത്തമാത്രേ ഭ്രാന്തിമാത്രേ സ്വപ്നമാത്രാത്മനി സ്ഥിതേ । ജഗതീഹ പദാര്ഥേഭ്യസ് സത്യബുദ്ധിര് നിവര്തതേ
മനസ്സും ഭ്രമവും മാത്രമേയുള്ളൂ, സ്വപ്നം മാത്രമായ ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഈ ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കളെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നുള്ള ധാരണ അകന്നുപോകുന്നു.
കസ്യ സ്വദന്തേ ഽസത്യാനി കഥമ് അപ്യ് അമഹാമതേഃ । മൃഗതൃഷ്ണാജലാനീവ ദൃശ്യാന്യ് അപി പുരസ്സ്ഥിതേഃ
അസത്യമായ വസ്തുക്കൾ, മുന്നിൽ കാണുന്ന മൃഗതൃഷ്ണയുടെ വെള്ളം പോലെയാണ്; അവ എത്രയെങ്കിലും കുറവ് ബുദ്ധിയുള്ളവരെയും സന്തോഷിപ്പിക്കുമോ?