യേ തു ശാസ്ത്രാര്ഥസത്സങ്ഗബോധിതാ ബോധമ് ആഗതാഃ । പശ്യന്തി സ്വപ്നവജ് ജാഗ്രജ് ജാഗ്രത്സ്വപ്നാ ഭവന്തി തേ
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥവും സത്സംഗത്തിന്റെ പ്രഭാവവും കൊണ്ട് ബോധം നേടിയവർക്ക് ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും അതെല്ലാം സ്വപ്നം പോലെ തോന്നുന്നു; അവരുടെ ഉണർവ് സ്വപ്നംപോലെയാണ്.
യേ തു സമ്പ്രാപ്തസമ്ബോധാ വിശ്രാന്താḫ പരമേ പദേ । ക്ഷീണജാഗ്രത്പ്രഭൃതയസ് തേ തുര്യാം ഭൂമികാമ് ഇതാഃ
സമ്പൂർണ്ണമായ ബോധം പ്രാപിച്ച് പരമാവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവർക്കും ഉണർവ് മുതലായ അവസ്ഥകൾ ക്ഷയിച്ചവർക്കും നാലാമത്തെ അവസ്ഥയിൽ പ്രവേശനം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ഇതി സപ്തവിധോ ഭേദോ ജീവാനാം കഥിതസ് തവ । സമുദ്രാണാമ് ഇവ മയാ ബുദ്ധ്വാ ശ്രേയḫപരോ ഭവ
ജീവികളുടെ ഏഴുവിധ ഭേദം ഇതുവരെ ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു. സമുദ്രങ്ങളെ പോലെ ഇതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി നീ പരമശ്രേയസ്സിലേക്കു മനസ്സ് നിർത്തണം.
ഭ്രാന്തിം പരിത്യജ ജഗദ്ഗണനാത്മികാം ത്വം ബോധൈകരൂപഘനതാമ് അലമ് ആഗതോ ഽസി । ശൂന്യത്വവര്ജിതമ് അശൂന്യതയാ ച മുക്തമ് ഏതദ് ദ്വയൈക്യകവിമുക്തവപുസ് ത്വമ് ആദ്യമ്
ലോകത്തെ എണ്ണിക്കൊണ്ടുള്ള ഭ്രമയെ ഉപേക്ഷിക്കൂ; നീ ശുദ്ധബോധത്തിന്റെ ഏകതയിൽ എത്തി. ശൂന്യതയോ അശൂന്യതയോ ഇല്ലാത്ത, ഇരുവിന്റെയും ഏകതയിൽ മോചിതമായ അതിദൈവികമായ രൂപം നീ തന്നെയാണ്.
കഥം കേവലജാഗ്രത്ത്വമ് അകാരണമ് അകര്മകമ് । പരാദ് വികസതി ബ്രഹ്മന് ഗഗനാദ് ഇവ പാദപഃ
കാരണമില്ലാതെ, പ്രവർത്തിയില്ലാതെ, ശുദ്ധമായ ഉണർവ് എങ്ങനെ പരമാത്മാവിൽ നിന്ന് ഉയിർക്കുന്നു? ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു വൃക്ഷം പിറക്കുന്നതുപോലെ അതു എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു?
അകാരണം മഹാബുദ്ധേ ന കാര്യമ് ഉപലഭ്യതേ । തജ് ജാഗ്രതẖ കേവലസ്യ ന കശ്ചിദ് ഇഹ സമ്ഭവഃ
മഹാശക്തിയുള്ളവനേ, കാരണം ഇല്ലാത്തിടത്ത് ഫലവും ഉണ്ടാകില്ല. അതുകൊണ്ട് ശുദ്ധമായ ഉണർവിനും ഇവിടെ യാതൊന്നും ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
തസ്യാതോ ഽസമ്ഭവാദ് അന്യേ ജീവഭേദാസ് സജീവകാഃ । സര്വേ ന സമ്ഭവന്ത്യ് ഏവ കാരണാഭാവവിക്ഷതാഃ
അതിനാൽ അതിൽ നിന്നു ഒന്നും ഉണ്ടാകാത്തതിനാൽ, ജീവികളുടെ എല്ലാ വ്യത്യാസങ്ങളും ജീവനും കാരണം ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ട് നശിച്ചുപോകുന്നു, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അവ ഒന്നുമില്ല.
നേഹ പ്രജായതേ കിഞ്ചിന് നേഹ കിഞ്ചന നശ്യതി । ഉപദേശ്യോപദേശാര്ഥം ശബ്ദാര്ഥകലനോദയഃ
ഇവിടെ ഒന്നും ജനിക്കുകയില്ല, ഒന്നും നശിക്കുകയുമില്ല. ഉപദേശത്തിനും പഠിപ്പിക്കുന്നതിനുമാണ് വാക്കുകളും അതിന്റെ അർത്ഥവും ഉദയിക്കുന്നത്.
കẖ കരോതി ശരീരാണി മനോബുദ്ധ്യാദിചേതനൈഃ । കോ മോഹയതി ഭൂതാനി സ്നേഹരാഗാദിബന്ധനൈഃ
മനസ്സും ബുദ്ധിയും മറ്റു ചൈതന്യശക്തികളും ഉപയോഗിച്ച് ശരീരങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നത് ആരാണ്? സ്നേഹവും ആസക്തിയും പോലുള്ള ബന്ധങ്ങളിൽ beings-നെ മയക്കുന്നത് ആരാണ്?
ന കശ്ചിദ് ഏവ കുരുതേ ശരീരാണി കദാചന । ന മോഹയതി ഭൂതാനി കശ്ചിദ് ഏവ കദാചന
ഒരിക്കലും ആരും ശരീരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല; ഒരിക്കലും ആരും ജീവികളെ മയക്കുന്നുമില്ല.
അനാദ്യന്താവഭാസാത്മാ ബോധ ആത്മനി സംസ്ഥിതഃ । നാനാപദാര്ഥരൂപേണ കമ് ഊര്മ്യാദിതയാ യഥാ
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത പ്രകാശസ്വഭാവമായ ബോധം ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് വിവിധ വസ്തുക്കളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്, സമുദ്രത്തിൽ തരംഗങ്ങൾ ഉയരുന്നതുപോലെ.
ബാഹ്യം ന വിദ്യതേ കിഞ്ചിദ് ബോധസ് സ്ഫുരതി ബാഹ്യവത് । ഉദേതി ബോധോ ഹൃദയാദ് ബീജാദ് ഇവ വരദ്രുമഃ
പുറത്തൊന്നും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ല; ബോധം പുറംവസ്തുവുകൾ പോലെ തിളങ്ങുന്നു. ബോധം ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന്, വിത്തിൽ നിന്ന് വലിയ വൃക്ഷം ഉയരുന്നതുപോലെ, ഉദിക്കുന്നു.
ബോധസ്യാന്തര് ഇദം വിശ്വം സ്ഥിതമ് ഏവ രഘൂദ്വഹ । സ്തമ്ഭസ്യാന്തര് യഥാ സാലഭഞ്ജികാ പ്രകടീകൃതാ
രഘുവംശജാ, ഈ ലോകം ബോധത്തിന്റെ ഉള്ളിലാണു നിലകൊള്ളുന്നത്, ഒരു തൂണിന്റെ ഉള്ളിൽ ശില്പം തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരാത്മൈകമ് അനന്തം ദേശകാലതഃ । ബോധാമോദപ്രസരണം ജഗദ് ഇത്യ് അവബുധ്യതാമ്
അകത്തും പുറത്തും ഒന്നായി, അനന്തമായി, ദേശവും കാലവും കടന്നുപോയ ബോധാനന്ദത്തിന്റെ വ്യാപനമാണ് ഈ ലോകം എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
അയമ് ഏവ പരോ ലോകോ ഭാവ്യതാം വാസനാക്ഷയഃ । ശാമ്യതാം പരലോകാസ്ഥം കാẖ കിലായാന്തി വാസനാഃ
ഈ ലോകം തന്നെയാണ് പരമമായ ലോകം എന്ന് കരുതണം; വാസനകൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിക്കണം; പരലോകത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന വാസനകൾ ശമിക്കട്ടെ—അവയെ ഉണർത്തുന്നത് എന്താണ്?
ദേശകാലക്രിയാലോകരൂപചിത്താത്മസമ്പദാമ് । ദേശകാലാദിശബ്ദാര്ഥരഹിതം ന ച ശൂന്യകമ്
ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി, ലോകം, രൂപം, മനസ്സ്, ആത്മസമ്പത്ത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള പദങ്ങൾക്കുള്ള അർത്ഥങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതും, എന്നാൽ ശൂന്യവും അല്ലാത്തതുമാണ് യഥാർത്ഥ സത്ത.
പദേ പദവിദാമ് ഏവ തസ്മിഞ് ശൂന്യേ ഗതിര് ഭവേത് । ദ്രഷ്ടൄണാം ശാന്തദൃശ്യാനാമ് ഏവാന്യേഷാം ന രാഘവ
രാഘവാ, ആ ശൂന്യാവസ്ഥയിൽ പാതയിലേക്കുള്ള പാതയിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക് മാത്രമാണ് മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയുന്നത്. മനസ്സു സമാധാനമായില്ലാത്ത മറ്റുള്ളവർക്ക് അതിനുള്ള വഴി ഇല്ല.
യേ വൈ തരലഗമ്ഭീരമ് അഹന്താഗര്തമ് ആശ്രിതാഃ । പശ്യന്തി തേ തമ് ആലോകം ന കദാചന കേചന
ആഹങ്കാരത്തിന്റെ ആഴമുള്ളതും ഉരുണ്ടതുമായ കുഴിയിൽ വീണവർക്ക് ഒരിക്കലും ആ പ്രകാശം കാണാൻ കഴിയില്ല, ഒരാള്ക്കും ഒരിക്കലും.
ചതുര്ദശവിധാനന്തഭൂതജാതസഘുങ്ഘുമാ । ജഗദ്ദൃഷ്ടിര് ഇയം ജ്ഞസ്യ ശരീരാവയവോപമാ
നാല്പതു വിഭാഗങ്ങളിലായി അനന്തമായ ജീവികൾ നിറഞ്ഞ ഈ ലോകദർശനം, ജ്ഞാനിക്ക് തന്റെ ശരീരത്തിന്റെ അവയവങ്ങളെപ്പോലെയാണ്.
കാരണാഭാവതസ് സൃഷ്ടിര് നോദിതാ ന ച ശാമ്യതി । യാദൃശം കാരണം വാ സ്യാത് താദൃഗ് ഭവതി കാര്യകമ്
കാരണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ സൃഷ്ടി neither ഉദയിക്കുന്നതുമില്ല, neither അശാന്തിയാകുന്നതുമില്ല. കാരണമെന്താണോ, അതുപോലെയാണ് ഫലവും.
യാദൃക് സ്യാത് കാരണേ കാര്യം സ്ഥിതം കാരണതാസ്യ കാ । കാര്യമ് ഏവോപലമ്ഭാന്തര് അസദ് ദ്വയമ് അവേദനാത്
എന്തുപോലെയാണോ ഫലത്തിന്റെ കാരണം, അതുപോലെയാണ് അതിന്റെ കാരണത്വവും. ഫലം എന്നത് മറ്റൊരു ദൃശ്യരൂപം മാത്രമാണ്—ഇരട്ടത്വം അറിയപ്പെടാത്തതിനാൽ ഇരുവരും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
സോമ്യസ്യാന്തര് യഥൈവാബ്ധേര് ഊര്മ്യാവര്താദയസ് സ്ഥിതാഃ । ബ്രഹ്മണ്യ് അസമ്ഭവത്ക്ഷോഭേ ജഗച്ചിത്താദയസ് തഥാ
ശാന്തമായ സമുദ്രത്തിനുള്ളിൽ തരംഗങ്ങളും ചുഴലികളും നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മത്തിൽ അശാന്തി ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ലോകങ്ങളും മനസ്സുകളും അതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വാത്മൈവാമലം ബ്രഹ്മ പിണ്ഡ ഏക ഇവ സ്ഥിതമ് । നാനാഭാണ്ഡാത്മ ഹേമൈവ യഥാന്തസ്സ്ഥിതരൂപകമ്
എല്ലാവർക്കും ആത്മാവായ ശുദ്ധമായ ബ്രഹ്മം ഒരൊറ്റ ഘടികയായി നിലകൊള്ളുന്നു. പലവിധം സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങൾ ഉള്ളതുപോലെയും, അതിനുള്ളിൽ സ്വർണ്ണം മാത്രം വിവിധ രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയും.
സ്വപ്നകാലേ സ്വപ്ന ഏവ ജാഗ്രദ് വ്യഗ്രാപരിഗ്രഹാത് । ജാഗ്രത്കാലേ ജാഗ്രദ് ഏവ സ്വപ്നോ ഽസത്യാവബോധതഃ
സ്വപ്നാവസ്ഥയിൽ സ്വപ്നം മാത്രം അനുഭവപ്പെടുന്നു, യാഥാർത്ഥ്യത്തിലെ വസ്തുക്കൾ അവിടെ ഇല്ലാത്തതിനാൽ. ജാഗ്രതാവസ്ഥയിൽ ജാഗ്രത മാത്രം അനുഭവപ്പെടുന്നു, സ്വപ്നം അസത്യമായതായി അറിയപ്പെടുന്നതിനാൽ.
ചിത്തമാത്രതയാ ബുദ്ധം മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവത് സ്ഥിതമ് । ജാഗ്രത് സ്വപ്നത്വമ് ആയാതി വിചാരവികലീകൃതമ്
ബോധം എന്നത് വെറും ചൈതന്യസ്വഭാവമുള്ളതായിരിക്കുന്നു; അത് മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. ചിന്തകളാൽ അതിൽ കലഹം വരുമ്പോൾ, അതിന് ജാഗ്രതയും സ്വപ്നാവസ്ഥയും ഉണ്ടാകുന്നു.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനേന ഭൂതാനി ജ്ഞസ്യ ദേഹതയാ സഹ । പീഠബന്ധം വിമുഞ്ചന്തി ഗതകാലാ ഇവാമ്ബുദാഃ
യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ, സകല ജീവികളും ജ്ഞാനിയുടെ ശരീരത്തോടൊപ്പം ബന്ധനങ്ങൾ വിട്ടൊഴിയുന്നു; കാലം കഴിഞ്ഞ മേഘങ്ങൾ ആകാശം വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
യഥാ ഗലിതുമ് ആരബ്ധോ ഘനോ ഗഗനതാമ് ഇയാത് । തഥാ സത്യാവബോധേന ശാമ്യേത് സാത്മഗ്രഹം ജഗത്
ഒരു മേഘം കറങ്ങി ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, സത്യജ്ഞാനത്തിലൂടെ ലോകത്തിന്റെ സത്യത്വബോധം ശമിക്കപ്പെടുന്നു.
ശരദഭ്രവദ് ആലൂനാ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവത് തഥാ । പുരസ് സന്ദൃശ്യമാനൈവ ബോധാദ് ഗലതി ദൃശ്യതാ
ശരദ്കാലത്തെ മേഘങ്ങൾ പിരിഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെയും, മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെയും, മുന്നിൽ കാണുന്ന ലോകം ജ്ഞാനമുണർന്നപ്പോൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
യഥാ ദീപ്താനലേ ലീനം സുവര്ണം ഘൃതമ് ഇന്ധനമ് । ഏകതാം യാതി വിജ്ഞാനേ തഥാ ഭുവനചിത്തദൃക്
ദഹിക്കുന്ന അഗ്നിയില് പൊന്നും നെയ്യും ഇന്ധനവും ചേര്ന്ന് ഒന്നായി പോകുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തില് ലോകവും മനസ്സും ദൃക്കുമൊക്കെ ഒറ്റയാകുന്നു.
ബോധേന തനുതാമ് ഏതി പിണ്ഡബന്ധോ ജഗത്ത്രയേ । പിശാചബുദ്ധിസ് സദനേ ബോധിതസ്യ യഥാ ശിശോഃ
ബോധം ഉണരുമ്പോള് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള ശരീരബന്ധം ക്ഷീണിക്കുന്നു; ഒരു കുഞ്ഞ് ഉണരുമ്പോള് അതിന്റെ മനസ്സിലുള്ള ഭൂതഭ്രമം അപ്രധാനമാവുന്നതുപോലെ.