ബഹിര് അന്തശ് ച ബോധസ്യ ഭാത്യ് ആത്മൈവാര്ഥദൃഷ്ടിഭിഃ । അന്തസ്ത്വേന ബഹിഷ്ട്വേന ചൈവാസ്യ മനസോ യഥാ
വസ്തുക്കളുടെ അനുഭവത്തിലൂടെ അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശിക്കുന്നതും ആത്മാവു തന്നെ, മനസ്സു അകത്തും പുറത്തും പ്രകടമാകുന്നതുപോലെ.
ബോധസ്യാകാശകല്പത്വാത് കാലാകാശാദി തദ്വപുഃ । പദാര്ഥാശ് ചൈവ ഖാത്മാനസ് സ്വപ്നവന് നാര്ഥരൂപി ഖമ്
ബോധം ആകാശംപോലെയാണെന്നതിനാൽ അതിന്റെ രൂപം കാലവും ആകാശവും മുതലായവയും തന്നെയാണ്; വസ്തുക്കളും ആകാശസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. സ്വപ്നത്തിൽ ആകാശം വസ്തുവല്ലാത്തതുപോലെ.
ബാഹ്യാര്ഥതാം ചാന്തരത്വം ബോധോ ഽബോധവശാദ് വ്രജേത് । നാസദ് ദൃശ്യം ഹി ബോധത്വം ഗന്തും ശക്തം ജഡം ക്വചിത്
ജ്ഞാനം അല്ലെങ്കിൽ അജ്ഞാനം എന്ന നിലയിൽ, ബോധം പുറം ലോകമോ ഉള്ളിലോ എന്നതുപോലെ തോന്നാം; എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്ത ജഡ വസ്തുക്കൾക്ക് ഒരിക്കലും ബോധാവസ്ഥയിലേക്കെത്താൻ കഴിയില്ല.
ബോധോ ദൃശ്യദശാം നൈതി പ്രാപ്തോ വാപി ച താം സ്ഥിതിമ് । സദ് യഥാസ്ഥിതമ് ഏവാസ്തേ മനാഗ് അപ്യ് ഏതി നാന്യതാമ്
ബോധം കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കു കടക്കുകയോ അതിൽ നിലനിൽക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; യഥാർത്ഥം എപ്പോഴും അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെയാണ്, ഒരു ചെറിയ മാറ്റം പോലും അതിൽ ഉണ്ടാകില്ല.
അത്യര്ഥം ശുദ്ധബോധൈകപരിണാമേ കൃതോദയേ । ബോധാബോധാര്ഥശബ്ദാനാം സ്മൃതിര് അപ്യ് അസ്തമ് ഏഷ്യതി
പരമശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നപ്പോൾ, 'ജ്ഞാനം' എന്നും 'അജ്ഞാനം' എന്നും പറയുന്ന വാക്കുകളുടെ ഓർമ്മ പോലും അപ്രത്യക്ഷമാകും.
ആതിവാഹികദേഹാനാം ചിത്താനാമ് ഏവ ജായതേ । ആധിഭൌതികതാബോധോ ദൃഢഭാവനയാ സ്വയമ്
അതിസൂക്ഷ്മമായ ശരീരങ്ങളുടെ മനസ്സുകളിൽ, ദൃഢമായ ഭാവനയിലൂടെ തന്നെ ഭൗതിക ശരീരബോധം ഉദിക്കുന്നു.
ആകാശവിശദൈശ് ചിത്തൈര് ഭാവിതൈഷാതിവാഹികൈഃ । ആധിഭൌതികതാ മിഥ്യാ നടൈര് ഇവ പിശാചതാ
ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞ മനസ്സുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരങ്ങൾക്കു ഭൗതികശരീരത്തിന്റെ അനുഭവം മിഥ്യയാണ്; നാടകവേദിയിൽ അഭിനയിക്കുന്നവർക്ക് ഭൂതഭാവം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
ഭ്രാന്തിര് അഭ്രമണാഭ്യാസാത് പ്രജ്ഞാതൈഷോപശാമ്യതി । നോന്മത്തോ ഽസ്മീതി സമ്ബോധാച് ഛാമ്യത്യ് ഉന്മത്തതാ കില
വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാത്ത പതിവിൽ നിന്നുള്ള ഭ്രമം ശരിയായ അറിവിലൂടെ അവസാനിക്കുന്നു; ഞാൻ പിതൃഭ്രാന്തനല്ലെന്ന ബോധം വരുമ്പോൾ പിതൃഭ്രാന്തത അവസാനിക്കുന്നതുപോലെ.
ഭ്രാന്തേസ് സ്വയം പരിജ്ഞാനാദ് വാസനാ വിനിവര്തതേ । സ്വപ്നേ സ്വപ്നതയാ ബുദ്ധേ കസ്യ സ്യാത് കില ഭാവനാ
ഭ്രമം ഭ്രമമായെന്ന് വ്യക്തമായി അറിയുമ്പോൾ മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകൾ അകന്നു പോകുന്നു; സ്വപ്നം സ്വപ്നമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അവിടെ ഇനി എന്ത് ഭാവനയുണ്ടാകും?
വാസനാതാനവേനൈവ സംസാര ഉപശാമ്യതി । വാസനൈവ മഹാന് ഗ്രന്ഥിര് ഏതച്ഛേദപരാ ബുധാഃ
മനസ്സിലെ പ്രവണതകൾ കുറയുമ്പോഴാണ് സംസാരചക്രം ശമിക്കുന്നത്; ഈ പ്രവണതകളാണ് വലിയ കെട്ട്, അതിനെ മുറിക്കാൻ ജ്ഞാനികൾ ശ്രമിക്കുന്നു.
അജ്ഞാനോന്മത്തതാ പുംസാ യഥാഭ്യാസേന ഭാവിതാ । തഥൈവ ബോധസ്വഭ്യാസാത് സാ കാലേനോപശാമ്യതി
ഒരു മനുഷ്യന് അജ്ഞാനത്തിന്റെ പിതൃഭൂതമായ ഭ്രമം ആവർത്തിച്ച് ചെയ്യുന്നതിലൂടെ വളരുന്നതുപോലെ, ബോധം ആവർത്തിച്ച് അഭ്യസിച്ചാൽ, അതും കാലക്രമേണ ശമിക്കപ്പെടുന്നു.
ആതിവാഹികദേഹോ ഽയമ് ആധിഭൌതികതാം യഥാ । നീയതേ ഭാവനാത് തജ്ജ്ഞൈര് ബോധസത്താം പ്രസാദതഃ
ഈ സൂക്ഷ്മശരീരം, അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയുന്നവർ ധ്യാനിച്ചാൽ, അതിന്റെ മൂലഘടകാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ബോധത്തിന്റെ സത്യത്തിലേക്ക്, ആ ബോധത്തിന്റെ കൃപയാൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു.
ആതിവാഹികദേഹോ ഽപി നീത്വാ ജീവപദം തഥാ । ദൃഢേന ബോധാഭ്യാസേന നേതവ്യോ ബ്രഹ്മതാമ് അപി
ഈ സൂക്ഷ്മശരീരം ജീവാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തിച്ചശേഷം, ഉറച്ച ബോധാഭ്യാസത്തിലൂടെ അതിനെ ബ്രഹ്മാവസ്ഥയിലേക്കും നയിക്കണം.
സ്വയമ്ഭുവശ് ചേദ് ഉത്പത്തിര് ബുധ്യതേ ബോധരൂപിണീ । തദാതിവാഹികാ ബുദ്ധിẖ കഥമ് ഇത്യ് അപി ബുധ്യതേ
സ്വയംഭൂമായ ബോധത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ബോധസ്വഭാവമായിട്ടാണ് മനസ്സിലാക്കുന്നത് എങ്കിൽ, ആ സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയും അതുപോലെയാണ് മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നത്.
നോ ചേത് തത് പ്രതി വാക്യാര്ഥം ന ഗ്രന്ഥിര് വിനിവര്തതേ । ഭൂതോത്സാദനസൂത്രസ്യ പ്രതി മന്ത്രപദം യഥാ
അങ്ങനെ അല്ലെങ്കില്, ആ വാക്യത്തിന്റെ അര്ത്ഥം വ്യക്തമാകുന്നില്ല — അതുപോലെ തന്നെ, ഭൂതങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന മന്ത്രത്തിന്റെ ഓരോ പദവും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ജഗദ്ബോധൈകതാ ബുദ്ധ്യാ ബോദ്ധവ്യാ താവദ് അവ്രണമ് । അത്യന്തപരിണാമേന യാവത് സാപി ന ബുധ്യതേ
ലോകവും ബോധവും ഒന്നാണെന്നു മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും മനസ്സിലാക്കണം, അതിൽ ഒരു പിഴവുമില്ലാതെ. പിന്നെ, അതു മുഴുവനായി മാറുമ്പോള്, അതുപോലും മനസ്സിലാവാതെ പോകും.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരേ ചിത്തേ ശാന്തേ ഭാതി സ്വഭാവതാ । ശീതലാം വ്യോമനിര്ഭാസാം താമ് ഏവാശ്രിത്യ ശാമ്യതാമ്
മനസ്സ് അകത്തും പുറത്തും സമാധാനമായിരിക്കുമ്പോള്, അതിന്റെ സ്വഭാവപ്രകാരം പ്രകാശിക്കുന്നു. ആ ശീതളവും ആകാശംപോലെ വെടിപ്പുള്ളതുമായ അവസ്ഥയിൽ ആശ്രയിച്ച്, മനസ്സ് സമാധാനമാകട്ടെ.
ജ്ഞാനവാഞ് ജ്ഞാനയജ്ഞസ്ഥോ ധ്യാനയൂപം വിരോപയന് । ജഗദ് വിജിത്യ യജതി സര്വത്യാഗൈകദക്ഷിണഃ
ജ്ഞാനം ഉള്ളവന് ജ്ഞാനയാഗത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, ധ്യാനത്തെ യാഗശിലയാക്കി, ലോകത്തെ ജയിച്ച്, എല്ലാ ത്യാഗവും ഒരേയൊരു ദക്ഷിണയാക്കി യാഗം നടത്തുന്നു.
പതത്യ് അങ്ഗാരവര്ഷേ വാ വാതി വാ പ്രലയാനിലേ । ഭൂതലേ വ്രജതി വ്യോമ്നി സമമ് ആസ്തേ ജ്ഞ ആത്മനി
അഗ്നിക്കനലുകൾ മഴപോലെ വീണാലും, പ്രളയത്തിന്റെ കാറ്റ് വീശിയാലും, ഭൂമിയിൽ ആയാലും ആകാശത്ത് സഞ്ചരിച്ചാലും, അറിവുള്ളവൻ ആത്മാവിൽ സമതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
വൈതൃഷ്ണ്യശാന്തമനസോ നിരോധമ് അലമ് ഈയുഷഃ । സ്ഥിതിര് വജ്രസമാധാനം വിനാന്യാ നോപപദ്യതേ
ആഗ്രഹരഹിതമായ മനസുമായി, നിയന്ത്രണം നേടിയവർക്കു വജ്രംപോലെയുള്ള സമാധിയല്ലാതെ മറ്റൊന്നും യോജിച്ചില്ല.
യഥാ ബാഹ്യാര്ഥവൈതൃഷ്ണ്യേനോപശാമ്യത്യ് അലം മനഃ । ന തഥാ ശാസ്ത്രസന്ദര്ഭൈര് നോപദേശതപോദമൈഃ
പുറത്തെ വസ്തുക്കളിലേക്കുള്ള ആസക്തി ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മനസ്സ് സുഖമായി ശമിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ശാസ്ത്രങ്ങൾ വായിച്ചാലോ ഉപദേശം കേട്ടാലോ തപസ്സോ ആത്മനിയന്ത്രണമോ കൊണ്ടല്ല.
മനസ്തൃണസ്യ സര്വാര്ഥവൈതൃഷ്ണ്യാഗ്നിര് വിബോധ്യതാമ് । സര്വത്യാഗാനിലൈസ് സമ്പദ് അത്യാപദ് ഇതി ഭാവനാത്
എല്ലാ വസ്തുക്കളിലേക്കുമുള്ള ആഗ്രഹരഹിതത്വത്തിന്റെ അഗ്നി മനസ്സെന്ന പുല്ലിൽ ഉണർത്തട്ടെ; സമ്പത്തും ദാരിദ്ര്യവും ഒരുപോലെയെന്ന ഭാവനയോടെ, സമ്പൂർണ്ണ ത്യാഗത്തിന്റെ കാറ്റ് അതിനെ ഉണർത്തട്ടെ.
ബഹിര് അന്തശ് ച മോഹശ് ച പിണ്ഡഗ്രാഹോ ഽര്ഥവേദനമ് । ജ്ഞപ്തിര് ഏവേതി കചതി ജ്ഞത്വാന് മണിര് ഇവാത്മനി
പുറവും ഉള്ളിലുമുള്ള ഭ്രമം, ശരീരത്തെ പിടിച്ചിരിക്കുക, വസ്തുക്കളെ തിരിച്ചറിയുക — ഇവയൊക്കെയും അറിവ് മാത്രമാണ്. അതു സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന രത്നംപോലെ ആത്മാവിൽ തിളങ്ങുന്നു.
നരനാഗസുരാഗാരഗിരിഗഹ്വരദൃഷ്ടിഭിഃ । ചിതിര് ഏവാതിവിസൃതാ ധൂമോ ഽമ്ബുദതയേവ ഖേ
മനുഷ്യൻ, പാമ്പ്, ദേവൻ, വീടുകൾ, പർവതങ്ങൾ, ഗുഹകൾ എന്നിവയെ കാണുന്നവയിലൂടെ ചൈതന്യം മാത്രം വ്യാപിക്കുന്നു — മേഘക്കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് ആകാശത്ത് പടരുന്ന പുകപോലെ.
ചോപന്തി വിദ്രവത്വേന ബ്രഹ്മാണ്ഡജഡഭാണ്ഡഗാഃ । സ്വവിവര്തതരങ്ഗിണ്യോ ജീവശക്ത്യാ പതദ്രസാഃ
മനുഷ്യരുടെ ലോകം, പാമ്പുകളുടെ ലോകം, ദേവതകളുടെ ലോകം, ജഡമായ വസ്തുക്കൾ — ഇവയൊക്കെയും ജീവശക്തിയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ സ്വയം രൂപം മാറുന്ന തിരകളായി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ജീവകാ ജീര്ണശഫരാ വ്യോമവാരിവിഹാരിണഃ । മോഹജാലേന വലിതാ ന സ്മരന്ത്യ് ആത്മനി സ്ഥിതിമ്
വയസ്സായ മീനുകൾപോലെ ആകാശത്തിലും വെള്ളത്തിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന ജീവികൾ, മോഹത്തിന്റെ വലയിൽ കുടുങ്ങി, ആത്മാവിൽ തങ്ങുന്ന നില മറന്ന് പോകുന്നു.
ഘനീഭൂതാ ഘനത്വേന ചിദ്ഘനാ ഗഗനാങ്ഗനേ । നാനാപദാര്ഥരൂപേണ സ്ഫുരന്തി സ്വാത്മനാത്മനി
ബോധം കട്ടിയായി ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ ഒരു ബോധത്തിന്റെ കൂട്ടമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതു തന്നെ അതിൽനിന്നും പലവിധ വസ്തുക്കളായി തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നു.
സര്വ ഏവമ് അമീ ജീവാ വാസനാവാതരേണവഃ । ശുഷ്കപര്ണവദ് ഉദ്ഗ്രീവാ ജഡാശ് ശ്വസനവേണവഃ
ഈ എല്ലാ ജീവികളും ആന്തരിക വാസനകളാൽ ഇളകുന്ന കാറ്റുപോലെയാണ്; ഉണങ്ങിയ ഇലകൾപോലെ ഉയർന്ന്, ജഡമായ്, ജീവശ്വാസം ഒഴുകുന്ന പൊന്തുപോലെയാണ്.
ആഹൃത്യ പൌരുഷബലാന്യ് അവജിത്യ തന്ദ്രീമ് ഉത്ഥായ തര്ജിതസമര്ജിതവാസനൌഘമ് । സംസാരപാശഘനപഞ്ജരമ് അഞ്ജസൈവ ഭങ്ക്ത്വാഭ്യുദേയമ് ഇതി നാജ്ഞസമേന ഭാവ്യമ്
സ്വന്തം മനശക്തി സമ്പാദിച്ച്, മന്ദതയെ ജയിച്ച്, എഴുന്നേറ്റ്, കൂട്ടമായ വാസനകളെ തള്ളിനീക്കി, ഈ സാംസാരിക ബന്ധത്തിന്റെ കൂട്ടിലടച്ച് നേരിട്ട് തകർക്കണം; അജ്ഞന്മാർക്ക് ഇതിനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കേണ്ടതല്ല.
ഇമേ യേ ജീവസങ്ഘാതാ ദൃശ്യന്തേ ദശദിഗ്ഗതാഃ । നരനാഗസുരാഗേന്ദ്രഗന്ധര്വാദ്യഭിധാനകാഃ
ഇവിടെ എല്ലാ ദിശകളിലും കാണുന്ന ജീവികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ — മനുഷ്യൻ, പാമ്പ്, ദേവൻ, ദേവാധിപൻ, ഗന്ധർവൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾകൊണ്ടു വിളിക്കപ്പെടുന്നവരാണ്.