വിചിത്രരത്നരശ്മ്യോഘ ഇവ നാനാത്മകം ജഗത് । ആഭാസമാത്രം നാമ്ബ്വാത്മ ന ഘനം ന ച പാര്ഥിവമ്
നാനാ രത്നങ്ങളുടെ പ്രകാശകിരണങ്ങൾ പോലെ, ഈ ലോകവും പലവിധം തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അതെല്ലാം ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്; അതിന് ജലം പോലെയും, ദൃഢമായതോ നിലം പോലെയും യാഥാർത്ഥ്യമില്ല.
രൂപാലോകമനോമാത്രം ശൂന്യമ് ഏവ ജഗത് സ്ഥിതമ് । ഖേ വിചിത്രമണിവ്യൂഹകരജാലമ് ഇവോത്ഥിതമ്
ലോകം രൂപം, പ്രകാശം, മനസ്സ് എന്നിങ്ങനെ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു; അതൊരു ശൂന്യതയാണ്. ആകാശത്ത് വിചിത്രമായ രത്നങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന പൊടിക്കണികൾപോലെ അതു ഉദിക്കുന്നു.
നേഹ സത്യാനി ഭൂതാനി ന ജഗത്താ ന ശൂന്യതാ । ഇദം ബ്രഹ്മാഖ്യരത്നേശപ്രഭാജാലവിജൃമ്ഭിതമ്
ഇവിടെ യഥാർത്ഥത്തിൽ യാതൊരു വസ്തുക്കളും ഇല്ല, ലോകവും ഇല്ല, ശൂന്യതയും ഇല്ല; ഇതെല്ലാം ബ്രഹ്മം എന്ന ആ മഹാരത്നത്തിന്റെ പ്രകാശമാണ് പരന്നിരിക്കുന്നത്.
സൃഷ്ടയോ ദൃഷ്ടയോ ബ്രാഹ്മ്യോ നാനാതാമനനാത്മകാഃ । അമൂര്താ ഏവ ഭാസന്തേ കല്പാന്താര്കഗണാഘനാഃ
ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സൃഷ്ടികളും ദർശനങ്ങളും പലവിധവും ഭിന്നഭിന്നമായതുപോലും തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, അവക്ക് രൂപമൊന്നുമില്ല; കാലാന്ത്യത്തിലെ സൂര്യപ്രഭകൾ പോലെ അവ വെളിച്ചമായി തിളങ്ങുന്നു.
ഏവം താവദ് ഘനീഭൂതḫ പിണ്ഡഗ്രാഹോ ന വിദ്യതേ । സങ്കല്പിതേ ഽര്ഥേ വ്യോമ്നീവ ശൂന്യതൈവാവഗമ്യതേ
ഇങ്ങനെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉറച്ച രൂപങ്ങളെ പിടികൂടാനാവില്ല; മനസ്സിൽ സങ്കൽപ്പിക്കുന്നതിൽ, ആകാശത്തിൽപോലെ, ശൂന്യത മാത്രം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
അസ്യാമ് അവസ്തുഭൂതായാം കഥം ഭാവനിബന്ധനമ് । ഭവിഷ്യദാകാശതരൌ വിശ്രാന്തẖ കോ വിഹങ്ഗമഃ
ഇങ്ങനെ യാതൊരു വസ്തുതയും ഇല്ലാത്തതിൽ, ചിന്തയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമൊന്നും എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? വരാനിരിക്കുന്ന ആകാശവൃക്ഷത്തിൽ വിശ്രമിക്കാൻ പക്ഷി ആരാണ്?
പിണ്ഡത്വം നാസ്തി ഭൂതാനാം ശൂന്യതാ ന ച വിദ്യതേ । ചിത്തമ് അപ്യ് അത ഏവാസ്തം ശേഷം സത് തത്ര വസ് സ്ഥിതിഃ
ജഡങ്ങള്ക്ക് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല; ശൂന്യതയും ഇല്ല. മനസ്സും ഇവിടെ അസ്തമിക്കുന്നു. ശേഷിക്കുന്നതെന്തെന്നാൽ, അതാണ് സത്യം, അതിൽ തന്നെയാണ് നീ നിലകൊള്ളുന്നത്.
അനാനാ സമമ് ഏവാസ്തേ നാനാരൂപോ വിബോധവാന് । അന്തരാലീനനാനാര്ഥോ യഥാ കനകപിണ്ഡകഃ
അത് എല്ലായിടത്തും ഒരുപോലെയാണ്, വൈവിധ്യമില്ല; എന്നാൽ ബോധം പല രൂപത്തിൽ തോന്നുന്നു. ആ പലതും അകത്തേക്ക് ലയിച്ചിരിക്കുന്നു, പൊന്നിന്റെ ഒരു കട്ടയിൽ പല ആകൃതികൾ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ.
യഥാസ്ഥിതസ്യ സാഹന്ത്വം വിശ്വം ചിത്രം വിലീയതേ । ജ്ഞസ്യാവാച്യമ് അചിത്തം സത്സ്വരൂപമ് അവശിഷ്യതേ
അത് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ലോകം അതിൽ ലയിക്കുന്നു. ശേഷിക്കുന്നത് വാക്കുകളിൽ പറയാൻ കഴിയാത്തത്, മനസ്സില്ലാത്തത്, സത്യസ്വരൂപമായത് തന്നെയാണ്.
ക്ലിഷ്യതേ കേവലം ബുദ്ധിര് ഉത്തരാധരദര്ശനൈഃ । സ്തോകയാഭ്യസ്തയാ ബുദ്ധ്യാ സത്യോ ഽര്ഥോ ഹ്യ് അവഗമ്യതേ
ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ധാരണകളാൽ ബുദ്ധി മാത്രം ബുദ്ധിമുട്ടുന്നു. പക്ഷേ, അല്പം വിവേകം അഭ്യസിച്ചാൽ പോലും സത്യമായ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കാം.
വിരാഡോജോ വിരഹിതം കാര്യകാരണതാദിഭിഃ । ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യത്സ്ഥം ജഗദ് അങ്ഗ ഹ്യ് അസമ്ഭവമ്
വിരാട് എന്ന മഹാപുരുഷന് കാരണഫലാദികളൊന്നുമില്ല; ഭൂതഭവ്യഭവിഷ്യത്താകാലങ്ങളിലായി നിലനില്ക്കുന്ന ലോകം യാഥാര്ഥ്യത്തില് സത്യമായൊന്നല്ല, അതിന് സാദ്ധ്യതയില്ല.
യേന ബോധാത്മനാ ബുദ്ധം സ ജ്ഞ ഇത്യ് അഭിധീയതേ । അദ്വൈതസ്യോപശാന്തസ്യ തസ്യ വിശ്വം ന വിദ്യതേ
ബോധസ്വരൂപത്തില് ബുദ്ധനെ അറിയുന്നവനെയാണ് ജ്ഞാനി എന്നു പറയുന്നത്; അദ്വൈതത്തിലും സമാധാനത്തിലും നിലകൊള്ളുന്ന അവന് ഈ ലോകം ഒന്നുമില്ല.
പൂര്വോക്താസ് സര്വ ഏവൈതേ ഉപദേശവിശേഷണാഃ । ജ്ഞസ്യാനുഭവമ് ആയാന്തി സതസ് സാധുകഥാ ഇവ
മുന്പ് പറഞ്ഞ ഉപദേശങ്ങള് എല്ലാം പ്രത്യേകമായ മാര്ഗ്ഗനിര്ദ്ദേശങ്ങളാണ്; നല്ല കഥകള് നല്ലവരിലേക്കെത്തുന്നതുപോലെ, അവ ജ്ഞാനിയുടെ അനുഭവത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
പിണ്ഡത്വം നാസ്തി ഭൂതാനാം ശൂന്യത്വം ചാപ്യ് അസമ്ഭവമ് । അത ഏവ മനോ നാസ്തി ശേഷം സത് തത്ര വസ് സ്ഥിതിഃ
ഭൂതങ്ങള്ക്ക് യാഥാര്ഥ്യമെന്നതില്ല, ശൂന്യതയും സാധ്യമല്ല; അതുകൊണ്ടുതന്നെ മനസ്സും ഇല്ല. അവശേഷിക്കുന്നത് സത്യമാത്രമാണ്, അതിലാണ് നീ നിലകൊള്ളുന്നത്.
ചേത്യോന്മുഖത്വമ് ഏവാന്തശ് ചേതനസ്യാസ്യ ചേതനമ് । ഉദിതം തദ് അനര്ഥായ ശ്രേയസേ ഽനുദിതം ഭവേത്
ബോധം പുറത്തേക്ക് തിരിയുന്ന പ്രവണത തന്നെയാണ് ഉള്ളിലെ ജ്ഞാനം. അത് ഉദിച്ചാൽ ദുർഭാഗ്യം വരും; ഉദിക്കാതിരുന്നാൽ ക്ഷേമം ലഭിക്കും.
തസ്യാനുദയസംവിത്തേര് ഭവ നിത്യം സമാഹിതഃ । സസ്പന്ദോ വാ ഗതസ്പന്ദശ് ശങ്കാമ് ഉത്സൃജ്യ താം ഭവേ
അത് പുറത്തേക്ക് തിരിയാത്ത അവസ്ഥയിൽ നീ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കുക. ചലനമുണ്ടായാലും ഇല്ലാതിരുന്നാലും, ആ സംശയം വിട്ട് അതിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളണം.
ഉദിതം ബാഹ്യതാമ് ഏത്യ തത്ര ഗച്ഛതി പിണ്ഡതാമ് । സ്വയം സംവേദനാദ് ഏവ ജാഡ്യാദ് അമ്ബ്വ് ഇവ ശൈലതാമ്
അത് ഉദിച്ചാൽ പുറത്താകുന്നു, അപ്പോൾ വ്യക്തിത്വം സ്വീകരിക്കുന്നു. സ്വയം അറിയുന്നതുകൊണ്ടു, മന്ദത്വം മൂലം, വെള്ളം പർവ്വതമായതുപോലെ മാറുന്നു.
സ്വപ്നാദ്യര്ഥവദ് ആദത്തേ ബോധോ ഽബോധേന പിണ്ഡതാമ് । തദ്ഗ്രാഹകതയാ ചിത്തം ഭൂത്വാ ബധ്നാതി ദേഹകമ്
അജ്ഞാനത്താൽ ബോധം സ്വപ്നം പോലുള്ള വസ്തുക്കളെപോലെ വ്യക്തിത്വം സ്വീകരിക്കുന്നു. അവയെ ഗ്രഹിക്കുന്ന മനസ്സായി മാറി, ശരീരത്തിൽ തന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.
ഏതാവതീഷ്വ് അവസ്ഥാസു ബോധസ്യോദേതി നാന്യതാ । ശബ്ദകല്പനയാ ഭേദẖ കേവലം പരികല്പിതഃ
ഈ നിലകളിലല്ലാതെ ബോധം ഉദയിക്കുന്നില്ല; വേറിട്ടതെന്നു തോന്നുന്നത് വാക്കുകളുടെ സങ്കല്പം കൊണ്ടു മാത്രം ആണ്.
ബഹിര് അന്തശ് ച ബോധസ്യ ഭാത്യ് ആത്മൈവാര്ഥദൃഷ്ടിഭിഃ । കുതോ ഽന്യാ ചേത്യതാ തസ്യ സ്യാദ് യദ്യ് ഉന്മുഖതാത്മനഃ
വസ്തുക്കളുടെ അനുഭവത്തിലൂടെ അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശിക്കുന്നതും ആത്മാവു തന്നെ. അതിന്റെ സ്വഭാവം പുറത്തേക്ക് തിരിയുന്നതാണെങ്കിൽ, അതിന് വേറൊരു വസ്തുത എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
ബഹിര് അന്തശ് ച ബോധസ്യ ഭാത്യ് ആത്മൈവാര്ഥദൃഷ്ടിഭിഃ । അന്തസ്ത്വേന ബഹിഷ്ട്വേന ചൈവാസ്യ മനസോ യഥാ
വസ്തുക്കളുടെ അനുഭവത്തിലൂടെ അകത്തും പുറത്തും പ്രകാശിക്കുന്നതും ആത്മാവു തന്നെ, മനസ്സു അകത്തും പുറത്തും പ്രകടമാകുന്നതുപോലെ.
ബോധസ്യാകാശകല്പത്വാത് കാലാകാശാദി തദ്വപുഃ । പദാര്ഥാശ് ചൈവ ഖാത്മാനസ് സ്വപ്നവന് നാര്ഥരൂപി ഖമ്
ബോധം ആകാശംപോലെയാണെന്നതിനാൽ അതിന്റെ രൂപം കാലവും ആകാശവും മുതലായവയും തന്നെയാണ്; വസ്തുക്കളും ആകാശസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്. സ്വപ്നത്തിൽ ആകാശം വസ്തുവല്ലാത്തതുപോലെ.
ബാഹ്യാര്ഥതാം ചാന്തരത്വം ബോധോ ഽബോധവശാദ് വ്രജേത് । നാസദ് ദൃശ്യം ഹി ബോധത്വം ഗന്തും ശക്തം ജഡം ക്വചിത്
ജ്ഞാനം അല്ലെങ്കിൽ അജ്ഞാനം എന്ന നിലയിൽ, ബോധം പുറം ലോകമോ ഉള്ളിലോ എന്നതുപോലെ തോന്നാം; എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്ത ജഡ വസ്തുക്കൾക്ക് ഒരിക്കലും ബോധാവസ്ഥയിലേക്കെത്താൻ കഴിയില്ല.
ബോധോ ദൃശ്യദശാം നൈതി പ്രാപ്തോ വാപി ച താം സ്ഥിതിമ് । സദ് യഥാസ്ഥിതമ് ഏവാസ്തേ മനാഗ് അപ്യ് ഏതി നാന്യതാമ്
ബോധം കണ്ടുപിടിക്കുന്നതിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കു കടക്കുകയോ അതിൽ നിലനിൽക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; യഥാർത്ഥം എപ്പോഴും അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെയാണ്, ഒരു ചെറിയ മാറ്റം പോലും അതിൽ ഉണ്ടാകില്ല.
അത്യര്ഥം ശുദ്ധബോധൈകപരിണാമേ കൃതോദയേ । ബോധാബോധാര്ഥശബ്ദാനാം സ്മൃതിര് അപ്യ് അസ്തമ് ഏഷ്യതി
പരമശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നപ്പോൾ, 'ജ്ഞാനം' എന്നും 'അജ്ഞാനം' എന്നും പറയുന്ന വാക്കുകളുടെ ഓർമ്മ പോലും അപ്രത്യക്ഷമാകും.
ആതിവാഹികദേഹാനാം ചിത്താനാമ് ഏവ ജായതേ । ആധിഭൌതികതാബോധോ ദൃഢഭാവനയാ സ്വയമ്
അതിസൂക്ഷ്മമായ ശരീരങ്ങളുടെ മനസ്സുകളിൽ, ദൃഢമായ ഭാവനയിലൂടെ തന്നെ ഭൗതിക ശരീരബോധം ഉദിക്കുന്നു.
ആകാശവിശദൈശ് ചിത്തൈര് ഭാവിതൈഷാതിവാഹികൈഃ । ആധിഭൌതികതാ മിഥ്യാ നടൈര് ഇവ പിശാചതാ
ആകാശംപോലെ തെളിഞ്ഞ മനസ്സുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരങ്ങൾക്കു ഭൗതികശരീരത്തിന്റെ അനുഭവം മിഥ്യയാണ്; നാടകവേദിയിൽ അഭിനയിക്കുന്നവർക്ക് ഭൂതഭാവം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
ഭ്രാന്തിര് അഭ്രമണാഭ്യാസാത് പ്രജ്ഞാതൈഷോപശാമ്യതി । നോന്മത്തോ ഽസ്മീതി സമ്ബോധാച് ഛാമ്യത്യ് ഉന്മത്തതാ കില
വ്യത്യാസം തിരിച്ചറിയാത്ത പതിവിൽ നിന്നുള്ള ഭ്രമം ശരിയായ അറിവിലൂടെ അവസാനിക്കുന്നു; ഞാൻ പിതൃഭ്രാന്തനല്ലെന്ന ബോധം വരുമ്പോൾ പിതൃഭ്രാന്തത അവസാനിക്കുന്നതുപോലെ.
ഭ്രാന്തേസ് സ്വയം പരിജ്ഞാനാദ് വാസനാ വിനിവര്തതേ । സ്വപ്നേ സ്വപ്നതയാ ബുദ്ധേ കസ്യ സ്യാത് കില ഭാവനാ
ഭ്രമം ഭ്രമമായെന്ന് വ്യക്തമായി അറിയുമ്പോൾ മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകൾ അകന്നു പോകുന്നു; സ്വപ്നം സ്വപ്നമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ അവിടെ ഇനി എന്ത് ഭാവനയുണ്ടാകും?
വാസനാതാനവേനൈവ സംസാര ഉപശാമ്യതി । വാസനൈവ മഹാന് ഗ്രന്ഥിര് ഏതച്ഛേദപരാ ബുധാഃ
മനസ്സിലെ പ്രവണതകൾ കുറയുമ്പോഴാണ് സംസാരചക്രം ശമിക്കുന്നത്; ഈ പ്രവണതകളാണ് വലിയ കെട്ട്, അതിനെ മുറിക്കാൻ ജ്ഞാനികൾ ശ്രമിക്കുന്നു.