താവന് നായാതി വൈവശ്യം ചിന്താവിഷവിജൃമ്ഭണൈഃ । യാവദ് അര്ഥമഹാനര്ഥോ ന കദര്ഥാര്ഥമ് അര്ഥ്യതേ
ചെറുതായി കിട്ടുന്ന ലാഭത്തിനായി വലിയ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴാണ് ചിന്തയുടെ വിഷം മനുഷ്യനെ വേദനയിൽ ആക്കുന്നത്; അതുവരെ ആ വിഷം ബാധിക്കില്ല.
അനുത്തമസുഖം യസ്മൈ ചിരായ പരിരോചതേ । ജരത്തൃണശിഖാദൃഷ്ട്യാ സോ ഽര്ഥം പശ്യതു ശാമ്യതു
ആശയില്ലാത്ത പരമാനന്ദത്തിൽ ദീർഘകാലം ആസ്വദിക്കുന്നവൻ സമ്പത്തിനെ വാടിച്ച പുല്ലുപോലെ കാണട്ടെ, അങ്ങനെ മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കും.
ഭൂരിഭാവവികാരാണാം ജരാമരണകര്മണാമ് । ദൈന്യദൌരാത്മ്യദാഹാനാമ് അര്ഥസ് സാര്ഥപതിസ് സ്മൃതഃ
ജീവിതത്തിലെ അനേകം മാറ്റങ്ങൾക്കും, വൃദ്ധാവസ്ഥയുടെയും മരണത്തിന്റെയും പ്രവൃത്തികൾക്കും, ദുർഭാഗ്യവും ദു:ഖവും കത്തിക്കുന്ന അനുഭവങ്ങൾക്കും കാരണമായത്, യാത്രക്കാരുടെ നയകനാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
അസ്മിഞ് ജഗതി ജന്തൂനാം ജരാമരണശാലിനാമ് । അജരാമരതാം കര്തും സന്തോഷോ ഽസ്തി രസായനമ്
ഈ ലോകത്ത് വൃദ്ധിയും മരണവും അനുഭവിക്കുന്ന സകല ജീവികൾക്കും, അവയെ അതിജയിച്ച് അജരാമരത്വം നേടാൻ കഴിയുന്ന അമൃതം സന്തോഷമാണ്.
വസന്തോ നന്ദനോദ്യാനമ് ഇന്ദുര് അപ്സരസസ് സ്മരഃ । ഇത്യ് ഏകതസ് സമുദിതം സന്തോഷാമൃതമ് ഏകതഃ
ഒരു വശത്ത് വസന്തം, നന്ദനോദ്യാനം, ചന്ദ്രൻ, അപ്സരസുകൾ, പ്രേമം എന്നിവ ഒന്നിച്ചു നിൽക്കുന്നു; മറുവശത്ത് സന്തോഷത്തിന്റെ അമൃതം മാത്രം.
സരസḫ പ്രാവൃഷേവാന്തസ് സന്തോഷേണൈതി പൂര്ണതാമ് । ഗമ്ഭീരാം ശീതലാം ഹൃദ്യാം പ്രസന്നാം രസശാലിനീമ്
മഴക്കാലം തടാകം നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സിനുള്ളിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞു ഒഴുകുന്നു—ആഴമുള്ളതും, ശീതളവും, ഹൃദയസ്പർശിയായതും, സാരമുള്ളതുമായ ആനന്ദം.
സാധുര് ഓജസ്വിതാമ് ഏത്യ സന്തോഷേണ വിരാജതേ । സുപുഷ്പിതവരാകാരോ വസന്തേനേവ പാദപഃ
സന്തോഷം കൊണ്ടു ശക്തി നേടിയ സദ്ഗുണശാലി, പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വസന്തകാലത്തിലെ ഒരു വൃക്ഷം പോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു.
പാദപാതപരാമര്ശപിഷ്ടകീടവദ് ഈഹതേ । ദീനപ്രകൃതിര് അര്ഥാര്ഥീ ദുẖഖാദ് ദുẖഖാന്തരം വ്രജന്
ലാഭം തേടുന്ന ദുർബലഹൃദയനായവൻ, കാലിൽ ചവിട്ടി ചതച്ച കീടം പോലെ, ഒരു ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദുഃഖത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
കല്ലോലവികലാẖ ക്ഷുബ്ധസമുദ്രപതിതാ ഇവ । നാപ്നുവന്തി സ്ഥിതിം സ്വസ്ഥാം വികൃതാകൃതയോ ഽര്ഥിനഃ
ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മനസ്സ് അശാന്തരായവർ, കൊഴിച്ചടിച്ച തിരമാലകൾ കഠിനമായ സമുദ്രത്തിൽ വീഴുന്നതുപോലെ, ഒരിക്കലും ശാന്തിയും സ്ഥിരതയും നേടുന്നില്ല.
സമ്പദḫ പ്രമദാശ് ചൈവ തരങ്ഗോത്സങ്ഗഭങ്ഗുരാഃ । കസ് താസ്വ് അഹിഫണച്ഛത്ത്രച്ഛായാസു രമതേ ബുധഃ
സമ്പത്തും സ്ത്രീകളും തിരമാലകളുടെ ഉയർച്ചപോലെയും തകർച്ചപോലെയും അത്യന്തം നശ്വരമാണ്; പാമ്പിന്റെ ഫണിയുടെ നിഴലിൽ ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി ആസ്വദിക്കുക?
അര്ഥോപാര്ജനരക്ഷാണാം ജാനന്ന് അപി കദര്ഥനാമ് । യẖ കരോതി സ്പൃഹാം മൂഢോ നൃപശുസ് തം ന സംസ്പൃശേത്
സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലെ കഷ്ടതകൾ അറിയുമ്പോഴും, അതിനോട് ഇനിയും ആഗ്രഹം പുലർത്തുന്ന മണ്ടനുമായി ബുദ്ധിമാന്മാർ ഒരിക്കലും കൂട്ടുകൂടരുത്.
മനസോ ബാഹ്യമ് ആരമ്ഭമ് ആന്തരം ച ലുനാതി യഃ । സമം വൈതൃഷ്ണ്യദാത്രേണ തസ്യ ക്ഷേത്രം പ്രകാശതേ
മനസ്സിന്റെ പുറത്തും ഉള്ളിലുമുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ മുഴുവനും മുറിച്ചുകളയുന്നവന്റെ മനസ്സിൽ, ആഗ്രഹരഹിതത്വത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം കൊണ്ട് സമമായി പ്രകാശം പകരുന്നു.
ജഗത്ത്വമ് അജ്ഞസമ്ബുദ്ധം ജ്ഞോ വിദന്ന് അസദ് ഏവ യത് । സതീവ തത്ര സ്ഫുരതി തദ് അനഭ്യാസജൃമ്ഭിതമ്
ലോകം അജ്ഞന്മാർക്കും ബോധമുള്ളവർക്കും സത്യമായിട്ടാണ് തോന്നുന്നത്; പക്ഷേ, അതു അസത്യമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക്, വിവേകാഭ്യാസം ഇല്ലാത്തതിനാൽ, അത് വെറും ഭ്രമമായി മാത്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
സംസാരനിര്വേദവശാദ് ഉപേത്യ സത്സങ്ഗമം ശാസ്ത്രമ് ഉപേത്യ തേന । ശാസ്ത്രാര്ഥഭാവേന നിരസ്യ ഭോഗാന് വൈതൃഷ്ണ്യദാര്ഢ്യാത് പരമാര്ഥമ് ഏതി
സംസാരത്തിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, സത്സംഗവും ശാസ്ത്രപഠനവും നേടുകയും, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി, ആസ്വാദനങ്ങളെ വൈരാഗ്യബലത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്താൽ, അങ്ങനെ പരമാർത്ഥം ലഭിക്കുന്നു.
രൂഢേ സംസാരനിര്വേദേ സ്ഥിതേ സാധുസമാഗമേ । ശാസ്ത്രാര്ഥേ ഭാവിതേ ബുദ്ധ്യാ ഭോഗവൈതൃഷ്ണ്യ ആഗതേ
ലോകജീവിതത്തിൽ നിന്ന് നിരാശ ഉറപ്പായപ്പോൾ, സദുപദേശമുള്ളവരുടെ കൂട്ടം ലഭിച്ചപ്പോൾ, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സോടെ ആലോചിച്ചപ്പോൾ, ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി വന്നപ്പോൾ—
ജാതേ വിഷയവൈരസ്യേ സജ്ജനത്വേ തഥോദിതേ । പ്രകാശേ സമ്മുഖീഭൂതേ ഹൃദയേ കലിതോദയേ
വിഷയങ്ങളിൽ വിരോധം ജനിച്ചപ്പോൾ, സജ്ജനത്വം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, പ്രകാശം നേരിൽ പ്രത്യക്ഷമായപ്പോൾ, ഹൃദയം ജ്ഞാനോദയത്തിന്റെ സ്പർശം അനുഭവിച്ചപ്പോൾ—
ധനാനി നാഭിവാഞ്ഛ്യന്തേ തമാംസീവ വിവേകിനാ । ത്യജ്യന്തേ വിദ്യമാനാനി സംശുഷ്കാമേധ്യപര്ണവത്
ജ്ഞാനികൾക്ക് ധനം ആഗ്രഹമില്ല; ഇരുട്ട് ആഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലെ തന്നെ. ഉള്ള ധനം ഉണങ്ങിയ മലിന ഇലകൾപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
നീരാഗപാന്ഥദൃഷ്ട്യൈവ ദൃശ്യന്തേ ദാരബന്ധവഃ । യഥാശക്തി യഥാകാലമ് ഉപചര്യന്ത ഏവ ച
നിരാഗ്രഹിയായ യാത്രക്കാരൻ കാണുന്ന പോലെ ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും കാണുന്നു; കഴിവും സമയവും അനുസരിച്ച് മാത്രം അവരെ പരിചരിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രിയേഷ്വ് അപി സംലഗ്നാ ഇന്ദ്രിയാര്ഥാḫ പുനḫ പുനഃ । ന ഭോഗാ അനുഭൂയന്തേ നൂനം ശാന്തമനസ്തയാ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കൊപ്പം ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും സമ്പർക്കത്തിലേക്ക് വരുമ്പോഴും, മനസ്സ് സമാധാനത്തിലായവനു ആനന്ദങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല.
ഏകാന്തേഷു ദിഗന്തേഷു സരസ്സു വിപിനേഷു ച । ഉഷ്യന്തേ പുണ്യദേശേഷു നിജേഷ്വ് ഏവ ഗൃഹേഷു വാ
ഒറ്റയ്ക്കായാലും, ദിശകളുടെ അറ്റത്തായാലും, തടാകങ്ങൾക്കരികെയായാലും, കാടുകളിലായാലും, പുണ്യഭൂമികളിലായാലും, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം വീട്ടിലായാലും—
സുഹൃത്കേലിവിലാസേഷു സഭോദ്യാനാശനാദിഷു । ശാസ്ത്രതര്കവിവാദേഷു ന തഥാസ്ഥീയതേ സ്ഥിരമ്
സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം കളികളിലും, കൂട്ടായ്മകളിലും, തോട്ടങ്ങളിലും, ഭക്ഷണങ്ങളിലും, ശാസ്ത്രചർച്ചകളിലും തർക്കങ്ങളിലും—even അങ്ങനെ ഉള്ളവയിൽ പോലും—അത്രയധികം ഉറച്ച ആസക്തി ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
ഉപശാന്തേന ദാന്തേന സ്വാത്മാരാമേണ മൌനിനാ । ജ്ഞതൈവാന്വിഷ്യതേ ജ്ഞേന വിജ്ഞാനൈകാന്തവാദിനാ
ശാന്തനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചവനും, ആത്മാവിൽ സന്തോഷിക്കുന്നവനും, മൗനിയായും, ജ്ഞാനിയുമായവനും, ജ്ഞാനത്തിനേയും യഥാർത്ഥ ബോധത്തിനേയും മാത്രം പ്രാധാന്യമുള്ളവനും മാത്രമാണ് ഇതിന്റെ യഥാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നത്.
ഏവമ് അഭ്യാസവശതḫ പരേ വിശ്രമ്യതേ പദേ । നിമ്നേ ഽമ്ഭസേവ ശാന്തേന സ്വയമ് ഏവ വിവേകിനാ
ഇങ്ങനെ സ്ഥിരമായ അഭ്യാസത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ഒരാൾ പരമാവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു; താഴ്ന്ന സ്ഥലത്ത് വെള്ളം സ്വയം ശാന്തമായി കിടക്കുന്നതുപോലെ, വിവേകമുള്ളവനും സ്വാഭാവികമായി സമാധാനമാകുന്നു.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരം ശാന്താ ജ്ഞതൈവാര്ഥതയോദിതാ । ന സമ്ഭവതി ഭിന്നോ ഽര്ഥ ഇത്യ് ഏവ പരമം പദമ്
പുറത്തും ഉള്ളിലും ശാന്തമായത്, അറിയപ്പെടുന്നതെന്നു പറയപ്പെടുന്നതും, വേറിട്ട ഒന്നുമില്ലാത്തതും, അതാണ് പരമാവസ്ഥ.
നാര്ഥോപലബ്ധിര് നോ ശൂന്യമ് അസ്തി ബോധാത്മതാം വിനാ । ഇത്യ് അന്തരനുഭൂതിസ്ഥമ് ആഹുസ് തത് പരമം പദമ്
ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഇല്ലാതെ, വസ്തുക്കളുടെ പ്രാപ്തിയുമില്ല, ശൂന്യതയും ഇല്ല; അകത്തുള്ള അനുഭവത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതിനെ തന്നെയാണ് പരമാവസ്ഥ എന്നു പറയുന്നു.
അബോധബോധബോധേന ദ്വൈതൈക്യോപശമേ സതി । നിര്വാണമ് ആസിതം ശാന്തമ് ആഹുസ് സ്വം പരമം പദമ്
അജ്ഞാനവും ജ്ഞാനവും ചേർന്നുള്ള അറിവിലൂടെ, ദ്വൈതവും ഏകതയും ശാന്തമാകുമ്പോൾ, സമാധാനമായ നിർവാണം പ്രാപ്യമാണ്; അതാണ് സ്വന്തം പരമാവസ്ഥ എന്നു പറയുന്നു.
സ്വസംവിന്മാത്രവിശ്രാമവതാമ് അമനസാം സതാമ് । ന സ്വദന്തേ ഹി വിഷയാḫ പയാംസി ദൃഷദാമ് ഇവ
സ്വന്തം ബോധത്തില് മാത്രം വിശ്രമിക്കുന്ന മഹാത്മാക്കള്ക്ക്, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള്ക്ക് രുചിയില്ല; കല്ലിന് പാല് രുചിയില്ലാത്തതുപോലെ.
നിരോധപദമ് ആപന്നോ നിര്മനാ മൌനമന്ഥരഃ । സ്വഭാവേ സ്ഥിത ഏവാസ്തേ ചിത്രേ കൃത ഇവാത്മവാന്
മനസ്സ് ഇല്ലാതെയും, മൃദുവായ മൗനത്തില് നിലകൊണ്ടും, നിയന്ത്രണത്തിന്റെ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയവന് അത്ഭുതകരമായ രൂപത്തില് സ്വഭാവത്തില് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വാര്ഥമ് അര്ഥരഹിതം മഹദ് ഏവ പരാണുവത് । അശൂന്യമ് ഏവ ശൂന്യാത്മ ഹൃദയം വേദ്യവേദിനഃ
അവന്റെ ഹൃദയം ശൂന്യമായതുപോലും, യാഥാര്ഥ്യത്തില് ശൂന്യമല്ല; അതു മഹത്തായതും, എല്ലാ അര്ത്ഥങ്ങളെയും ഉള്ക്കൊള്ളുന്നതും, ഉദ്ദേശമില്ലാത്തതും, അറിയുന്നവനും അറിയപ്പെടുന്നവനും ഉള്ളതുപോലുമാണ്.
അഹന്ത്വംജഗദീഹാദി ദിക്കാലകലനാദി ച । ജ്ഞസ്യ ജ്ഞാനാദി ശൂന്യാദി സ്ഥിതമ് ഏവ ന വിദ്യതേ
അഹംഭാവം, ലോകാസക്തി, ദിശകള്, കാലം, ജ്ഞാനം, ശൂന്യത എന്നിവ എല്ലാം അറിവുള്ളവന് കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും യഥാര്ഥത്തില് അവയ്ക്കു നിലനില്പില്ല.