ഭോഗാഭിഗമദൌര്ഭാഗ്യം ദിനാനുദിനമ് ഉജ്ഝതാ । തേന തത് കുലമ് ആഭാതി താരാചക്രമ് ഇവേന്ദുനാ
ദിവസംപ്രതി ആനന്ദങ്ങളിലേക്കുള്ള ആകർഷണത്തിന്റെ ദുർഭാഗ്യം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവനെ കൊണ്ട് അവന്റെ കുടുംബം, ചന്ദ്രനാൽ പ്രകാശം ലഭിക്കുന്ന നക്ഷത്രവ്യൂഹംപോലെ, പ്രകാശിക്കുന്നു.
അഭോഗകൃപണാ കാപി നവൈവാസ്യ പ്രവര്തതേ । മുഖേ കാന്തിര് അപൂര്വൈവ ചന്ദ്രേ രാഹൌ മൃതേ യഥാ
ആനന്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവനിൽ, പുതുമയും അപൂർവതയും നിറഞ്ഞ ഒരു കാന്തി മുഖത്ത് തെളിയുന്നു; രാഹു ദോഷം മാറിയ ശേഷം ചന്ദ്രനിൽ കാണുന്ന അതുല്യമായ പ്രകാശംപോലെയാണ് അത്.
തൃണീകൃതത്രിജഗതാം മഹതാമ് അഭിധേയതാമ് । സ യാതി കല്പവിടപീ നഭസീവ ദിവൌകസാമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പുല്ലുപോലെ വിലകുറച്ച് കാണുന്നവൻ, മഹാന്മാരുടെ നിലയിലേക്ക് ഉയരുന്നു. ദേവന്മാർക്കായി ആകാശത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന കൽപ്പവൃക്ഷംപോലെയാണ് അവന്റെ മഹത്വം.
ഭോഗാനാം ദ്വേഷണേനാന്തര് ലജ്ജമാനോ മനസ്വ്യ് അപി । ഭോഗാനാമ് അന്യസമ്പത്ത്യാ പരമം പരിതുഷ്യതി
ശക്തമായ മനസ്സുള്ളവനായാലും, ഭോഗങ്ങളെ വെറുക്കുമ്പോൾ അവൻ ഉള്ളിൽ ലജ്ജിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരുടെ സുഖത്തിൽ പരമസന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു.
സ്വാ ഏവോപഹസത്യ് അന്തസ് തരണീ തരലക്രിയാഃ । ഖേദസ്മേരമുഖോ ജാതീര് ജാതിസ്മര ഇവാധമാഃ
സ്വന്തം ക്ഷണികമായ പ്രവർത്തികളെ അവൻ അകത്തുതന്നെ പരിഹസിക്കുന്നു; ക്ഷീണമായ ചിരിയോടെ മുഖം, പൂർവ്വജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവൻ താഴ്ന്നവരെ നോക്കുന്നതുപോലെ.
അഥ തം ദ്രഷ്ടുമ് ആയാന്തി സൌഹാര്ദേനൈവ സാധവഃ । ഭൂമാവ് ഇവോദിതം ചന്ദ്രം വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനാഃ
പിന്നീട്, സ്നേഹത്തോടെ സത്പുരുഷന്മാർ അവനെ കാണാൻ വരുന്നു; ഭൂമിയിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെ കാണുന്നവരെപ്പോലെ, അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ വിരിയിച്ച്.
നിത്യാനാദൃതഭോഗോ ഽസൌ തമ് അപ്യ് ഉചിതയാ ധിയാ । പ്രാപ്തമ് അപ്യ് ഉചിതാരമ്ഭം ഭോഗം ന ബഹു മന്യതേ
അവന് എപ്പോഴും ആസ്വാദ്യങ്ങളെ ആശക്തിയില്ലാതെ അനുഭവിക്കുന്നു. അതു ശരിയായ രീതിയില് ലഭിച്ചാലും, അത്തരം ആനന്ദങ്ങള്ക്ക് അവന് വലിയ വില കൊടുക്കുന്നില്ല.
പൂര്വം സംസൃതിവൈരസ്യമ് അന്തര് ഏവോദിതാത്മനഃ । ജായതേ ജീര്ണജാഡ്യസ്യ പാകാദ് ഇവ ശരത്തരോഃ
മുന്പ് അവന്റെ ഉള്ളില് ലോകജീവിതത്തോട് ഒരു വിരക്തി ഉദിക്കുന്നു. ശരത്കാലത്ത് ഒരു വൃക്ഷം പഴയ കഠിനത്വം കളയുന്നതുപോലെ, പഴയ മന്ദത്വം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
തതസ് സജ്ജനസമ്പര്കമ് ഉദര്കശ്രേയസേ സ്വയമ് । കരോതി സ്വസ്ഥതാഗൃധ്നുര് ഭിഷഗാശ്രയണം യഥാ
ശ്രേയസ്സിന് ആഗ്രഹിച്ച്, അവന് സ്വയം നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം തേടുന്നു. ആരോ ഗുണം പ്രാപിക്കാനായി വൈദ്യനെ സമീപിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
തേനോദാരമതിര് ഭൂത്വാ ശാസ്ത്രാര്ഥേഷു നിമജ്ജതി । മഹാന് മഹാപ്രസന്നേഷു സരസ്സ്വ് ഇവ മഹാഗജഃ
ഇതിലൂടെ, ഉന്നതമായ മനസ്സോടെ, അവന് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ അര്ഥത്തില് മുഴുകുന്നു. വലിയ ആന വലിയ, സുതാര്യമായ തടാകങ്ങളില് കുളിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
സജ്ജനോ ഹി സമുത്താര്യ വിപദ്ഭ്യോ നികടസ്ഥിതമ് । നിയോജയതി സമ്പത്സു സ്വാലോകേഷ്വ് ഇവ ഭാസ്കരഃ
നല്ല മനുഷ്യൻ അടുത്തുള്ളവനെ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച്, സമ്പത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു; അതുപോലെ സൂര്യൻ തന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട് ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
പരസ്വാദാനവിരതിḫ പൂര്വമ് ഏവ പ്രവര്തതേ । വിവേകിനോ നിജാര്ഥേഷു സന്തോഷശ് ചോപജായതേ
മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾ എടുക്കാതിരിക്കാൻ മനസ്സിൽ നേരത്തെ തന്നെ ഒരു നിയന്ത്രണം ഉണ്ടാകുന്നു; വിവേകമുള്ളവർക്കു സ്വന്തമായുള്ളതിൽ തൃപ്തി ഉണ്ടാകുന്നു.
പരസ്വാദാനവിരതസ് സന്തോഷാമൃതനിര്ഭരഃ । വിവേകീ ക്രമശസ് സ്വാര്ഥാന് അപ്യ് ഉപേക്ഷിതുമ് ഇച്ഛതി
മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾ എടുക്കാതെ, തൃപ്തിയുടെ അമൃതത്തിൽ നിറഞ്ഞ വിവേകശാലി, ക്രമേണ സ്വന്തം കാര്യങ്ങൾ പോലും ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദദാതി കണപിണ്യാകശാകാന്യ് അപി ഹി യാചതേ । തേനൈവാഭ്യാസയോഗേന സ്വമാംസാനി ദദാത്യ് അസൌ
അവൻ ചോദിച്ചാൽ അരി, പിണാക്ക്, ശാകാദികൾ പോലും നൽകുന്നു; ഇങ്ങനെ നൽകുന്നതിൽ അഭ്യാസം വരുമ്പോൾ, അവസാനം തന്റെ മാംസം പോലും നൽകാൻ തയ്യാറാവുന്നു.
നൂനം വിരലചിന്താനാം വിവേകമ് അനുധാവതാമ് । മൌര്ഖ്യം ലഘുത്വമ് ആയാതി ധാവതാമ് ഇവ ഗോഷ്പദമ്
ചിന്തകൾ ചിതറുന്നവരും വിവേകം പിന്തുടരുന്നവരും, വെള്ളം ഓടുമ്പോൾ ഒരു ചെറിയ കുളം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, മൂഢതയും മിതമായതുമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്.
പരാര്ഥാദാനവിരതിം പൂര്വമ് അഭ്യസ്യ യത്നതഃ । ആഹര്തവ്യാ വിവേകേന തതസ് സ്വാര്ഥേഷ്വ് അരക്തതാ
മുതൽ തന്നെ, പരര്ക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് പരിശ്രമത്തോടെ നിർത്താൻ അഭ്യസിക്കണം; അതിന് ശേഷം, വിവേകത്തോടെ, സ്വന്തം കാര്യങ്ങളിലും ആസക്തി ഇല്ലാതാക്കണം.
തതോ ഭോഗനിരാസേന സഹ സ്വാര്ഥനിരാകൃതിഃ । പരമായൈ സ്വവിശ്രാന്ത്യൈ ക്രിയതേ കൃതിഭിẖ ക്രമാത്
അതിനുശേഷം, ഭോഗങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും സ്വാർത്ഥതയും വിട്ടുകളയുകയും ചെയ്താൽ, ജ്ഞാനികൾ ക്രമേണ ആത്മാവിൽ ഉന്നതമായ ശാന്തി നേടുന്നു.
ന താദൃശം ജഗത്യ് അസ്തി ദുẖഖം നരകകോടിഷു । യാദൃശം യാവദായുഷ്കമ് അര്ഥോപാര്ജനശാസനമ്
ലോകത്തോ അനേകം നരകങ്ങളിലോ, സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കാൻ ജീവിതം മുഴുവൻ പരിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ദു:ഖം മറ്റൊന്നുമില്ല.
ആസനേ ശയനേ യാനേ ഗമനേ രമണേ ഽര്ജനേ । ആഢ്യാശ് ചിന്താപരാ ഏവ ന തു മൂഢാ വിദന്തി താമ്
കഴിവുള്ളവർ ഇരിക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും യാത്രയിലോ സഞ്ചാരത്തിലോ ആനന്ദത്തിലോ സമ്പാദനത്തിലോ എപ്പോഴും ചിന്തകളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു; ഈ വാസ്തവം അജ്ഞന്മാർ മാത്രം കാണുന്നില്ല.
നന്വ് അര്ഥാ വിതതാനര്ഥാസ് സമ്പദസ് സന്തതാപദഃ । ഭോഗാ ഭവമഹാരോഗാ വിപരീതേന ഭാവിതാഃ
സമ്പത്തുകൾ അനന്തമായ ദുർഭാഗ്യങ്ങൾക്ക് കാരണമാണ്; ഐശ്വര്യം എപ്പോഴും വേദനയുടെ ഉറവിടമാണ്; ആനന്ദങ്ങൾ ജീവിതത്തിലെ വലിയ രോഗങ്ങളാണ് — ഇത് വ്യക്തമായി കാണുന്നവർക്ക് അറിയാം.
താവന് നായാതി വൈവശ്യം ചിന്താവിഷവിജൃമ്ഭണൈഃ । യാവദ് അര്ഥമഹാനര്ഥോ ന കദര്ഥാര്ഥമ് അര്ഥ്യതേ
ചെറുതായി കിട്ടുന്ന ലാഭത്തിനായി വലിയ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുമ്പോഴാണ് ചിന്തയുടെ വിഷം മനുഷ്യനെ വേദനയിൽ ആക്കുന്നത്; അതുവരെ ആ വിഷം ബാധിക്കില്ല.
അനുത്തമസുഖം യസ്മൈ ചിരായ പരിരോചതേ । ജരത്തൃണശിഖാദൃഷ്ട്യാ സോ ഽര്ഥം പശ്യതു ശാമ്യതു
ആശയില്ലാത്ത പരമാനന്ദത്തിൽ ദീർഘകാലം ആസ്വദിക്കുന്നവൻ സമ്പത്തിനെ വാടിച്ച പുല്ലുപോലെ കാണട്ടെ, അങ്ങനെ മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കും.
ഭൂരിഭാവവികാരാണാം ജരാമരണകര്മണാമ് । ദൈന്യദൌരാത്മ്യദാഹാനാമ് അര്ഥസ് സാര്ഥപതിസ് സ്മൃതഃ
ജീവിതത്തിലെ അനേകം മാറ്റങ്ങൾക്കും, വൃദ്ധാവസ്ഥയുടെയും മരണത്തിന്റെയും പ്രവൃത്തികൾക്കും, ദുർഭാഗ്യവും ദു:ഖവും കത്തിക്കുന്ന അനുഭവങ്ങൾക്കും കാരണമായത്, യാത്രക്കാരുടെ നയകനാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
അസ്മിഞ് ജഗതി ജന്തൂനാം ജരാമരണശാലിനാമ് । അജരാമരതാം കര്തും സന്തോഷോ ഽസ്തി രസായനമ്
ഈ ലോകത്ത് വൃദ്ധിയും മരണവും അനുഭവിക്കുന്ന സകല ജീവികൾക്കും, അവയെ അതിജയിച്ച് അജരാമരത്വം നേടാൻ കഴിയുന്ന അമൃതം സന്തോഷമാണ്.
വസന്തോ നന്ദനോദ്യാനമ് ഇന്ദുര് അപ്സരസസ് സ്മരഃ । ഇത്യ് ഏകതസ് സമുദിതം സന്തോഷാമൃതമ് ഏകതഃ
ഒരു വശത്ത് വസന്തം, നന്ദനോദ്യാനം, ചന്ദ്രൻ, അപ്സരസുകൾ, പ്രേമം എന്നിവ ഒന്നിച്ചു നിൽക്കുന്നു; മറുവശത്ത് സന്തോഷത്തിന്റെ അമൃതം മാത്രം.
സരസḫ പ്രാവൃഷേവാന്തസ് സന്തോഷേണൈതി പൂര്ണതാമ് । ഗമ്ഭീരാം ശീതലാം ഹൃദ്യാം പ്രസന്നാം രസശാലിനീമ്
മഴക്കാലം തടാകം നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സിനുള്ളിൽ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞു ഒഴുകുന്നു—ആഴമുള്ളതും, ശീതളവും, ഹൃദയസ്പർശിയായതും, സാരമുള്ളതുമായ ആനന്ദം.
സാധുര് ഓജസ്വിതാമ് ഏത്യ സന്തോഷേണ വിരാജതേ । സുപുഷ്പിതവരാകാരോ വസന്തേനേവ പാദപഃ
സന്തോഷം കൊണ്ടു ശക്തി നേടിയ സദ്ഗുണശാലി, പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വസന്തകാലത്തിലെ ഒരു വൃക്ഷം പോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു.
പാദപാതപരാമര്ശപിഷ്ടകീടവദ് ഈഹതേ । ദീനപ്രകൃതിര് അര്ഥാര്ഥീ ദുẖഖാദ് ദുẖഖാന്തരം വ്രജന്
ലാഭം തേടുന്ന ദുർബലഹൃദയനായവൻ, കാലിൽ ചവിട്ടി ചതച്ച കീടം പോലെ, ഒരു ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ദുഃഖത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
കല്ലോലവികലാẖ ക്ഷുബ്ധസമുദ്രപതിതാ ഇവ । നാപ്നുവന്തി സ്ഥിതിം സ്വസ്ഥാം വികൃതാകൃതയോ ഽര്ഥിനഃ
ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മനസ്സ് അശാന്തരായവർ, കൊഴിച്ചടിച്ച തിരമാലകൾ കഠിനമായ സമുദ്രത്തിൽ വീഴുന്നതുപോലെ, ഒരിക്കലും ശാന്തിയും സ്ഥിരതയും നേടുന്നില്ല.
സമ്പദḫ പ്രമദാശ് ചൈവ തരങ്ഗോത്സങ്ഗഭങ്ഗുരാഃ । കസ് താസ്വ് അഹിഫണച്ഛത്ത്രച്ഛായാസു രമതേ ബുധഃ
സമ്പത്തും സ്ത്രീകളും തിരമാലകളുടെ ഉയർച്ചപോലെയും തകർച്ചപോലെയും അത്യന്തം നശ്വരമാണ്; പാമ്പിന്റെ ഫണിയുടെ നിഴലിൽ ആരാണ് ബുദ്ധിമാനായി ആസ്വദിക്കുക?