മന്ദാകിനീപയാംസീവ സങ്ഗതാനി വിവേകിനാമ് । പ്രക്ഷാലയന്തി പാപാനി പ്രയച്ഛന്തി വിശുദ്ധതാമ്
മന്ദാകിനി നദിയുടെ വെള്ളം ഒരുമിച്ച് ചേരുമ്പോള് അകൃത്യങ്ങള് കഴുകിക്കളയുന്നതുപോലെ, വിവേകമുള്ളവരുടെ നല്ല പ്രവൃത്തികളും പാപങ്ങള് അകറ്റി മനസ്സിന് ശുദ്ധി നല്കുന്നു.
വിവേകിഷു വിരക്തേഷു സംസാരോത്തരണാര്ഥിഷു । ജനശ് ശീതലതാമ് ഏതി ഹിമഹാരഗൃഹേഷ്വ് ഇവ
വിവേകവും വിരക്തിയും ഉള്ളവര്ക്കും ഈ ജന്മസമുദ്രം കടക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്കും, വലിയ ഹിമഗൃഹങ്ങളില് ഇരിക്കുന്നതുപോലെ മനസ്സിന് തണുപ്പും സമാധാനവും ലഭിക്കുന്നു.
നനു നാഗരതോദാരാ യാ വിവേകിനി വിദ്യതേ । സുരഗന്ധര്വകന്യാസു സാ നവാസു ന വിദ്യതേ
ഒരു വിവേകമുള്ള സ്ത്രീയില് കാണുന്ന മഹത്തായ ഗുണം, ദേവതകളുടെയും ഗാന്ധര്വരുടെയും യുവതികളിലും കാണാനാവില്ല.
പ്രജ്ഞാ പ്രസാദമ് ആയാതി ക്രമാദ് ഉചിതകര്മണഃ । അന്തẖ കരോതി ശാസ്ത്രാര്ഥമ് അര്ഥം മകുരഭൂര് ഇവ
ശരിയായ പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യുമ്പോള് ബുദ്ധി ക്രമേണ ശാന്തിയും തെളിവും നേടുന്നു; അങ്ങനെ അത് അകത്തേക്ക് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ഥം കണ്ണാടിയില് പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ കാണിക്കുന്നു.
സത്പ്രജ്ഞോന്നതിമ് ആയാതി ശാസ്ത്രാര്ഥരസശാലിനീ । വിവേകിനീ വിലാസേന കദലീവ മഹാവനേ
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരവും അർത്ഥവും നിറഞ്ഞ സത്യബുദ്ധി വിവേകമുള്ളവരുടെ ഉള്ളിൽ വലിയ കാടിലെ വാഴപ്പൂ പോലെ മനോഹരമായി വളരുന്നു.
അന്തര് ഏവാശു വഹതി സര്വാര്ഥാന് പ്രതിബിമ്ബിതാന് । ആദര്ശവദ് അശേഷേണ പ്രജ്ഞാ നൈര്മല്യശാലിനീ
പുതുമയുള്ള ശുദ്ധബുദ്ധി, ഒരു മിനുക്കിയ കണ്ണാടിപോലെ, എല്ലാം തനിക്കുള്ളിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രതിഫലിപ്പിച്ച് വേഗത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
സാധുസങ്ഗമശുദ്ധാത്മാ ശാസ്ത്രാര്ഥപരിമാര്ജിതഃ । പ്രാജ്ഞോ ഭാത്യ് ഉദ്ധൃതം വഹ്നേര് അഗ്നിശൌചമ് ഇവാംശുകമ്
സത്സംഗതിയാൽ മനസ്സ് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട്, ശാസ്ത്രാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി, അഗ്നിയിൽ നിന്നെടുത്ത വസ്ത്രം പോലെ പാവനമായ ജ്ഞാനത്തോടെ ആൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
കചത്കാഞ്ചനകാന്തേന വിമലാലോകകാരിണാ । ഭുവനം ഭാസ്കരേണേവ ഭാതി സാധുസ് സ്വചേതസാ
പൊന്നുപോലെയുള്ള പ്രകാശം പകർന്നു ലോകത്തെ സൂര്യൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുമോ, അതുപോലെ സത്പുരുഷന്റെ മനസ്സും നിർമ്മലമായ വെളിച്ചം പകർന്നു തിളങ്ങുന്നു.
തഥാനുഗച്ഛതി പ്രാജ്ഞശ് ശാസ്ത്രസാധുസമാഗമൌ । യഥാത്യന്താനുഷങ്ഗേണ താവ് ഏവാശു ഭവത്യ് അയമ്
അങ്ങനെ, ജ്ഞാനിയ്ക്ക് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സദുപദേശികളുടെയും സാന്നിധ്യവും കൂട്ടായ്മയും പിന്തുടരാൻ മനസ്സാക്ഷി ഉണ്ടാകും. അവരോടൊപ്പം സ്ഥിരമായി ഇടപഴകുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ അവൻ അതുപോലെ തന്നെ വേഗത്തിൽ മാറുന്നു.
ക്രമാത് സജ്ജനതാമ് ഏത്യ ശാസ്ത്രാര്ഥഭരഭാവിതഃ । ഭാതി ഭോഗാന് അധẖ കുര്വന് പഞ്ജരാദ് ഇവ നിര്ഗതഃ
വഴികൊണ്ടു നല്ലവരുടെ ഗുണങ്ങൾ കൈവരിച്ച്, ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ മനസ്സു നിറഞ്ഞവനായി, ആനന്ദങ്ങളെ അവനവൻ കീഴിൽ വെച്ച്, പഞ്ചരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങിയവനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഭോഗാഭിഗമദൌര്ഭാഗ്യം ദിനാനുദിനമ് ഉജ്ഝതാ । തേന തത് കുലമ് ആഭാതി താരാചക്രമ് ഇവേന്ദുനാ
ദിവസംപ്രതി ആനന്ദങ്ങളിലേക്കുള്ള ആകർഷണത്തിന്റെ ദുർഭാഗ്യം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അവനെ കൊണ്ട് അവന്റെ കുടുംബം, ചന്ദ്രനാൽ പ്രകാശം ലഭിക്കുന്ന നക്ഷത്രവ്യൂഹംപോലെ, പ്രകാശിക്കുന്നു.
അഭോഗകൃപണാ കാപി നവൈവാസ്യ പ്രവര്തതേ । മുഖേ കാന്തിര് അപൂര്വൈവ ചന്ദ്രേ രാഹൌ മൃതേ യഥാ
ആനന്ദങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവനിൽ, പുതുമയും അപൂർവതയും നിറഞ്ഞ ഒരു കാന്തി മുഖത്ത് തെളിയുന്നു; രാഹു ദോഷം മാറിയ ശേഷം ചന്ദ്രനിൽ കാണുന്ന അതുല്യമായ പ്രകാശംപോലെയാണ് അത്.
തൃണീകൃതത്രിജഗതാം മഹതാമ് അഭിധേയതാമ് । സ യാതി കല്പവിടപീ നഭസീവ ദിവൌകസാമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും പുല്ലുപോലെ വിലകുറച്ച് കാണുന്നവൻ, മഹാന്മാരുടെ നിലയിലേക്ക് ഉയരുന്നു. ദേവന്മാർക്കായി ആകാശത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന കൽപ്പവൃക്ഷംപോലെയാണ് അവന്റെ മഹത്വം.
ഭോഗാനാം ദ്വേഷണേനാന്തര് ലജ്ജമാനോ മനസ്വ്യ് അപി । ഭോഗാനാമ് അന്യസമ്പത്ത്യാ പരമം പരിതുഷ്യതി
ശക്തമായ മനസ്സുള്ളവനായാലും, ഭോഗങ്ങളെ വെറുക്കുമ്പോൾ അവൻ ഉള്ളിൽ ലജ്ജിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവരുടെ സുഖത്തിൽ പരമസന്തോഷം കണ്ടെത്തുന്നു.
സ്വാ ഏവോപഹസത്യ് അന്തസ് തരണീ തരലക്രിയാഃ । ഖേദസ്മേരമുഖോ ജാതീര് ജാതിസ്മര ഇവാധമാഃ
സ്വന്തം ക്ഷണികമായ പ്രവർത്തികളെ അവൻ അകത്തുതന്നെ പരിഹസിക്കുന്നു; ക്ഷീണമായ ചിരിയോടെ മുഖം, പൂർവ്വജന്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നവൻ താഴ്ന്നവരെ നോക്കുന്നതുപോലെ.
അഥ തം ദ്രഷ്ടുമ് ആയാന്തി സൌഹാര്ദേനൈവ സാധവഃ । ഭൂമാവ് ഇവോദിതം ചന്ദ്രം വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനാഃ
പിന്നീട്, സ്നേഹത്തോടെ സത്പുരുഷന്മാർ അവനെ കാണാൻ വരുന്നു; ഭൂമിയിൽ ഉദിച്ചിരിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെ കാണുന്നവരെപ്പോലെ, അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ വിരിയിച്ച്.
നിത്യാനാദൃതഭോഗോ ഽസൌ തമ് അപ്യ് ഉചിതയാ ധിയാ । പ്രാപ്തമ് അപ്യ് ഉചിതാരമ്ഭം ഭോഗം ന ബഹു മന്യതേ
അവന് എപ്പോഴും ആസ്വാദ്യങ്ങളെ ആശക്തിയില്ലാതെ അനുഭവിക്കുന്നു. അതു ശരിയായ രീതിയില് ലഭിച്ചാലും, അത്തരം ആനന്ദങ്ങള്ക്ക് അവന് വലിയ വില കൊടുക്കുന്നില്ല.
പൂര്വം സംസൃതിവൈരസ്യമ് അന്തര് ഏവോദിതാത്മനഃ । ജായതേ ജീര്ണജാഡ്യസ്യ പാകാദ് ഇവ ശരത്തരോഃ
മുന്പ് അവന്റെ ഉള്ളില് ലോകജീവിതത്തോട് ഒരു വിരക്തി ഉദിക്കുന്നു. ശരത്കാലത്ത് ഒരു വൃക്ഷം പഴയ കഠിനത്വം കളയുന്നതുപോലെ, പഴയ മന്ദത്വം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
തതസ് സജ്ജനസമ്പര്കമ് ഉദര്കശ്രേയസേ സ്വയമ് । കരോതി സ്വസ്ഥതാഗൃധ്നുര് ഭിഷഗാശ്രയണം യഥാ
ശ്രേയസ്സിന് ആഗ്രഹിച്ച്, അവന് സ്വയം നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം തേടുന്നു. ആരോ ഗുണം പ്രാപിക്കാനായി വൈദ്യനെ സമീപിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.
തേനോദാരമതിര് ഭൂത്വാ ശാസ്ത്രാര്ഥേഷു നിമജ്ജതി । മഹാന് മഹാപ്രസന്നേഷു സരസ്സ്വ് ഇവ മഹാഗജഃ
ഇതിലൂടെ, ഉന്നതമായ മനസ്സോടെ, അവന് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ അര്ഥത്തില് മുഴുകുന്നു. വലിയ ആന വലിയ, സുതാര്യമായ തടാകങ്ങളില് കുളിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
സജ്ജനോ ഹി സമുത്താര്യ വിപദ്ഭ്യോ നികടസ്ഥിതമ് । നിയോജയതി സമ്പത്സു സ്വാലോകേഷ്വ് ഇവ ഭാസ്കരഃ
നല്ല മനുഷ്യൻ അടുത്തുള്ളവനെ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ച്, സമ്പത്തിലേക്കു നയിക്കുന്നു; അതുപോലെ സൂര്യൻ തന്റെ പ്രകാശം കൊണ്ട് ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
പരസ്വാദാനവിരതിḫ പൂര്വമ് ഏവ പ്രവര്തതേ । വിവേകിനോ നിജാര്ഥേഷു സന്തോഷശ് ചോപജായതേ
മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾ എടുക്കാതിരിക്കാൻ മനസ്സിൽ നേരത്തെ തന്നെ ഒരു നിയന്ത്രണം ഉണ്ടാകുന്നു; വിവേകമുള്ളവർക്കു സ്വന്തമായുള്ളതിൽ തൃപ്തി ഉണ്ടാകുന്നു.
പരസ്വാദാനവിരതസ് സന്തോഷാമൃതനിര്ഭരഃ । വിവേകീ ക്രമശസ് സ്വാര്ഥാന് അപ്യ് ഉപേക്ഷിതുമ് ഇച്ഛതി
മറ്റുള്ളവരുടെ വസ്തുക്കൾ എടുക്കാതെ, തൃപ്തിയുടെ അമൃതത്തിൽ നിറഞ്ഞ വിവേകശാലി, ക്രമേണ സ്വന്തം കാര്യങ്ങൾ പോലും ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ദദാതി കണപിണ്യാകശാകാന്യ് അപി ഹി യാചതേ । തേനൈവാഭ്യാസയോഗേന സ്വമാംസാനി ദദാത്യ് അസൌ
അവൻ ചോദിച്ചാൽ അരി, പിണാക്ക്, ശാകാദികൾ പോലും നൽകുന്നു; ഇങ്ങനെ നൽകുന്നതിൽ അഭ്യാസം വരുമ്പോൾ, അവസാനം തന്റെ മാംസം പോലും നൽകാൻ തയ്യാറാവുന്നു.
നൂനം വിരലചിന്താനാം വിവേകമ് അനുധാവതാമ് । മൌര്ഖ്യം ലഘുത്വമ് ആയാതി ധാവതാമ് ഇവ ഗോഷ്പദമ്
ചിന്തകൾ ചിതറുന്നവരും വിവേകം പിന്തുടരുന്നവരും, വെള്ളം ഓടുമ്പോൾ ഒരു ചെറിയ കുളം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, മൂഢതയും മിതമായതുമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്.
പരാര്ഥാദാനവിരതിം പൂര്വമ് അഭ്യസ്യ യത്നതഃ । ആഹര്തവ്യാ വിവേകേന തതസ് സ്വാര്ഥേഷ്വ് അരക്തതാ
മുതൽ തന്നെ, പരര്ക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് പരിശ്രമത്തോടെ നിർത്താൻ അഭ്യസിക്കണം; അതിന് ശേഷം, വിവേകത്തോടെ, സ്വന്തം കാര്യങ്ങളിലും ആസക്തി ഇല്ലാതാക്കണം.
തതോ ഭോഗനിരാസേന സഹ സ്വാര്ഥനിരാകൃതിഃ । പരമായൈ സ്വവിശ്രാന്ത്യൈ ക്രിയതേ കൃതിഭിẖ ക്രമാത്
അതിനുശേഷം, ഭോഗങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുകയും സ്വാർത്ഥതയും വിട്ടുകളയുകയും ചെയ്താൽ, ജ്ഞാനികൾ ക്രമേണ ആത്മാവിൽ ഉന്നതമായ ശാന്തി നേടുന്നു.
ന താദൃശം ജഗത്യ് അസ്തി ദുẖഖം നരകകോടിഷു । യാദൃശം യാവദായുഷ്കമ് അര്ഥോപാര്ജനശാസനമ്
ലോകത്തോ അനേകം നരകങ്ങളിലോ, സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കാൻ ജീവിതം മുഴുവൻ പരിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ദു:ഖം മറ്റൊന്നുമില്ല.
ആസനേ ശയനേ യാനേ ഗമനേ രമണേ ഽര്ജനേ । ആഢ്യാശ് ചിന്താപരാ ഏവ ന തു മൂഢാ വിദന്തി താമ്
കഴിവുള്ളവർ ഇരിക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും യാത്രയിലോ സഞ്ചാരത്തിലോ ആനന്ദത്തിലോ സമ്പാദനത്തിലോ എപ്പോഴും ചിന്തകളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു; ഈ വാസ്തവം അജ്ഞന്മാർ മാത്രം കാണുന്നില്ല.
നന്വ് അര്ഥാ വിതതാനര്ഥാസ് സമ്പദസ് സന്തതാപദഃ । ഭോഗാ ഭവമഹാരോഗാ വിപരീതേന ഭാവിതാഃ
സമ്പത്തുകൾ അനന്തമായ ദുർഭാഗ്യങ്ങൾക്ക് കാരണമാണ്; ഐശ്വര്യം എപ്പോഴും വേദനയുടെ ഉറവിടമാണ്; ആനന്ദങ്ങൾ ജീവിതത്തിലെ വലിയ രോഗങ്ങളാണ് — ഇത് വ്യക്തമായി കാണുന്നവർക്ക് അറിയാം.