രാഗദ്വേഷഭയാദീനാമ് അനുരൂപം ചരന്ന് അപി । യോ ഽന്തര് വ്യോമവദ് അത്യച്ഛസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആകർഷണം, വിരോധം, ഭയം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചാലും, ഉള്ളിൽ ആകാശംപോലെ സുതാര്യമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യസ്യ നാഹങ്കൃതോ ഭാവോ ബുദ്ധിര് യസ്യ ന ലിപ്യതേ । കുര്വതോ ഽകുര്വതോ വാപി സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആത്മാഭിമാനം ഇല്ലാത്തവനും, ബുദ്ധി അശുദ്ധിയില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാലും പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാലും സമത്വത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
യശ് ചോന്മേഷനിമേഷാഭ്യാം വിധേഃ പ്രലയസമ്ഭവൌ । പശ്യേത് ത്രിലോക്യാഃ ഖസമസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
കണ്ണ് തുറക്കുന്നതിലും അടയ്ക്കുന്നതിലും സൃഷ്ടിയും ലയവും ആകാശംപോലെ ഈ ലോകത്തിൽ കാണുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
ഭോക്തൈവ യോ ന ഭോക്തൈവ ശുദ്ധബോധൈകതാം ഗതഃ । ബുദ്ധസ് സുപ്ത ഇവാസ്തേ ഽന്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ഭോഗി പോലെയും ഭോഗിയല്ലാത്തവനായി ശുദ്ധബോധത്തിൽ ലയിച്ചവനും, ഉണർന്നിരിക്കുന്നവൻപോലും ഉറങ്ങുന്നവൻപോലും ഉള്ളിൽ ശാന്തനായി ഇരിക്കുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
നിത്യം ദ്രഷ്ടൈവ ചാദ്രഷ്ടാ ജീവന്ന് ഏവ മൃതോപമഃ । വ്യവഹര്തൈവ ശൈലാഭസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എപ്പോഴും കാണുന്നവനും കാണാത്തവനുമാണ്, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചവനുപോലെയാണ്, ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചാലും പർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലനാണ്—ഇവനെയാണ് ജീവന്മുക്തൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യസ്മാന് നോദ്വിജതേ ലോകോ ലോകാന് നോദ്വിജതേ ച യഃ । ഹര്ഷാമര്ഷഭയോന്മുക്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ലോകം ആരെയും ഭയപ്പെടാത്തവനെയും, ലോകത്തെയും ഭയപ്പെടാത്തവനെയും, സന്തോഷവും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്തവനെയും ജീവന്മുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
ശാന്തസംസാരകലനഃ കലാവാന് അപി നിഷ്കലഃ । യസ് സചിത്തോ ഽപി നിശ്ചിത്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ലോകകാര്യങ്ങളിൽ മനസ്സിന്റെ കലക്കം ശമിച്ചവനും, ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടും ഭാഗഭേദമില്ലാത്തവനും, മനസ്സ് ഉണ്ടെങ്കിലും മനസ്സില്ലാത്തവനുപോലെയും ജീവന്മുക്തനാണ്.
യസ് സമസ്താര്ഥജാതേഷു വ്യവഹാര്യ് അപി ശീതലഃ । പരാര്ഥേഷ്വ് ഇവ പൂര്ണാത്മാ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പ്രവർത്തിച്ചാലും മനസ്സിൽ ശാന്തതയുള്ളവനും, മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യത്തിൽപോലും ആത്മാവ് നിറഞ്ഞവനുമാണ് ജീവന്മുക്തൻ.
ജീവന്മുക്തപദം ത്യക്ത്വാ ദേഹേ കാലവശാത് ക്ഷതേ । ചിദ് യാത്യ് അദേഹമുക്തത്വം പവനോ ഽസ്പന്ദതാമ് ഇവ
ജീവനോടൊപ്പം മോക്ഷം അനുഭവിച്ചവൻ, കാലത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ശരീരം നശിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ ബോധം ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇത് കാറ്റ് നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
വിദേഹമുക്തോ നോദേതി നാസ്തമ് ഏതി ന ശാമ്യതി । ന സന് നാസന് ന ദൂരസ്ഥം ന ചാഹം ന ച വേതരത്
ശരീരമില്ലാതെ മോക്ഷം നേടിയവൻ ഉദയിക്കുകയോ അസ്തമിക്കുകയോ ഇല്ല; അവൻ നിലയ്ക്കുകയുമില്ല. അവൻ ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല; അകലെ എന്നും സമീപം എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല; 'ഞാൻ' എന്നും 'മറ്റൊരാൾ' എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല.
സൂര്യോ ഭൂത്വാ പ്രതപതി വിഷ്ണുഃ പാതി ജഗത്ത്രയമ് । രുദ്രസ് സര്വാന് സംഹരതി സര്വാന് സൃജതി പദ്മഭൂഃ
സൂര്യനായി പ്രകാശിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവായി മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും രക്ഷിക്കുന്നു; രുദ്രനായി എല്ലാം സംഹരിക്കുന്നു; പദ്മഭൂവായി (ബ്രഹ്മാവായി) എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഖം ഭൂത്വാ പവനസ്കന്ധാന് ധത്തേ സര്ക്ഷസുരാസുരാന് । കുലാചലഗണോ ഭൂത്വാ ലോകപാലപുരാസ്പദമ്
ആകാശമായി കാറ്റിന്റെയും നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും പ്രവാഹങ്ങളെ താങ്ങുന്നു; വലിയ പർവതശ്രേണികളായി ലോകപാലന്മാരുടെ നഗരങ്ങൾക്കും അഭയസ്ഥലമായിരിക്കുന്നു.
ഭൂമിര് ഭൂത്വാ ബിഭര്തീമാം ലോകസ്ഥിതിമ് അഖണ്ഡിതാമ് । തൃണഗുല്മലതാ ഭൂത്വാ ദദാതി ഫലസന്തതിമ്
ഭൂമിയായി, ഈ ലോകങ്ങളുടെ അക്ഷുണ്ണമായ നില നിലനിർത്തുന്നു; പുല്ലായി, കുറ്റിച്ചെടിയായി, വളരുന്ന ലതയായി മാറി, ഫലങ്ങളുടെ തുടർച്ച നൽകുന്നു.
ബിഭ്രജ് ജലാനലാകാരഞ് ജ്വലതി ദ്രവതി ദ്രുതഃ । ചന്ദ്രോ ഽമൃതം പ്രസവതി മൃതിം ഹാലാഹലം വിഷമ്
ജലവും അഗ്നിയും പോലെ പ്രകാശിച്ച്, കത്തിയും ഉരുകിയും ഒഴുകിയും ചെയ്യുന്നു; ചന്ദ്രനായി അമൃതം പകരുന്നു, മരണമായി വിഷവും ദുരന്തവും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
തേജഃ പ്രകടയത്യ് ആശാസ് തനോത്യ് ആന്ധ്യം തമോ ഭവന് । ശൂന്യം സന് വ്യോമതാമ് ഏതി ഗിരിസ് സന് രോധയത്യ് അലമ്
പ്രകാശം പ്രതീക്ഷ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു, ഇരുട്ട് കുരുടതയെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; ശൂന്യമായി ആകാശസ്വഭാവം എടുക്കുന്നു, പർവ്വതമായി ആകുമ്പോൾ വളരെ തടസ്സങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
കരോതി ജങ്ഗമം ചിത്ത്വേ സ്ഥാവരം സ്ഥാവരാക്ര്ടിഃ । ഭൂത്വാര്ണവോ വലയതി ഭൂസ്ത്രിയം വലയോ യഥാ
ചിത്തമായപ്പോൾ ചലിക്കുന്നതെല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, അചലമായ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതും ഉണ്ടാക്കുന്നു; സമുദ്രമായി മാറി, സ്ത്രീയുടെ കൈയിൽ വളയമുപോലെ ഭൂമിയെ ചുറ്റുന്നു.
പരമാര്കവപുര് ഭൂത്വാ പ്രകാശേ ഽന്തര് വിസാരയന് । ത്രിജഗത്ത്രസരേണ്വോഘം ശാന്തമ് ഏവാവതിഷ്ഠതി
പരമസൂര്യന്റെ രൂപമായി, പ്രകാശം ഉള്ളിൽ വ്യാപിപ്പിച്ച്, ലോകത്തിന്റെ ഭയങ്ങൾ ഒഴുകുമ്പോഴും ആൾ ശാന്തതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യത് കിഞ്ചിദ് ഇദമ് ആഭാതി ഭാതം വാ ഭാമ് ഉപൈഷ്യതി । കാലത്രയഗതം ദൃശ്യം തദ് അസൌ സര്വമ് ഏവ വാ
ഇവിടെ എന്ത് തെളിയുന്നുവോ, തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭാവിയിൽ തെളിയുമോ, കാലത്തിന്റെ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളിലും കാണുന്നതെല്ലാം അതേ ഒന്നാണ്.
കഥമ് ഏവം വദ ബ്രഹ്മന് ഭൂയതേ വിഷമാ ഹി മേ । ദൃഷ്ടിര് ഏഷാ തു ദുഷ്പ്രാപാ ദുരാക്രമ്യേതി നിശ്ചയഃ
ഇങ്ങനെ എങ്ങനെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്, ബ്രഹ്മൻ? എന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കയിലായിരിക്കുന്നു; ഈ ദർശനം ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുഷ്കരവും പിടികൂടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
മുക്തിര് ഏഷോച്യതേ രാമ ബ്രഹ്മൈതത് സമുദാഹൃതമ് । നിര്വാണമ് ഏതത് കഥിതം ശൃണു സമ്പ്രാപ്യതേ കഥമ്
രാമാ, ഇതാണ് മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നത്; ഇതാണ് ബ്രഹ്മം എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇതാണ് നിർവാണം എന്നു വിവരിക്കപ്പെടുന്നത്; ഇത് എങ്ങനെ ലഭിക്കാമെന്ന് കേൾക്കു.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ ദൃശ്യമ് അഹന്ത്വത്താദിസംയുതമ് । സതോ ഽപ്യ് അസ്യാപ്യ് അനുത്പത്ത്യാ ബുദ്ധയൈതദ് അവാപ്യതേ
ഈ ലോകത്ത് കാണുന്ന എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും 'ഞാൻ' എന്നോ 'എന്റെ' എന്നോ ഉള്ള ഭാവം ഉണ്ടെങ്കിലും, അവ സത്യമെന്നു തോന്നിയാലും, ബുദ്ധി അതെല്ലാം ഉണരാതെ ഇരിക്കുന്നതാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു.
വിദേഹമുക്താസ് ത്രൈലോക്യം സമ്പദ്യന്തേ യദാ തദാ । മന്യേ തേ സര്ഗതാമ് ഏവ ഗതാ വേദ്യവിദാം വര
ശരീരമില്ലാതെ മോക്ഷം നേടിയവർ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലേക്കെത്തുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അവർ സൃഷ്ടിയുടെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയതെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
വിദ്യതേ ചേത് ത്രിഭുവനം തത് തത്താം സമ്പ്രയാന്തു തേ । യത്ര ത്രൈലോക്യശബ്ദാര്ഥോ ന സമ്ഭവതി കശ്ചന
മൂന്നു ലോകങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവ അതിന്റെ സത്യാവസ്ഥയിലേക്കു പോകട്ടെ; പക്ഷേ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ എന്ന അർത്ഥം പോലും ഇല്ലാത്തിടത്ത്—
തത്ര ത്രിലോകതാം യാതം ബ്രഹ്മേത്യ് ഉക്ത്യര്ഥധീഃ കുതഃ । തസ്മാന് നോ സമ്ഭവത്യ് അന്യാ ജഗച്ഛബ്ദാര്ഥകല്പനാ
അവിടെ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അവസ്ഥയിലേക്കു എത്തിയാൽ പോലും, 'ബ്രഹ്മം' എന്ന ധാരണ എങ്ങനെയാകും ഉണ്ടാകുക? അതിനാൽ, അവിടെയൊരു ലോകം എന്ന മറ്റേതെങ്കിലും ആശയം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയില്ല.
അനന്യച് ഛാന്തമ് ആഭാസമാത്രമ് ആകാശനിര്മലമ് । ബ്രഹ്മൈവ ജഗദ് ഇത്യ് ഏവ സത്യം സത്യാവബോധിനഃ
യഥാർത്ഥം അറിയുന്നവർക്കു ലോകം ഒറ്റയായ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ് — വിഭജിക്കാനാവാത്തത്, ശാന്തമായത്, വെറും ഭാസം പോലെ, ആകാശംപോലെ നിർമ്മലമായത്.
യഥാ ഹി ഹേമകടകേ വിചാര്യാപി ന ദൃശ്യതേ । കടകത്വം ക്വചിന് നാമ ഋതേ നിര്മലഹാടകമ്
പൊന്നുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ കങ്കണത്തിൽ, അതിനെ എത്ര പരിശോധിച്ചാലും, ശുദ്ധമായ പൊന്നിന് പുറമെ 'കങ്കണത്വം' എന്നൊരു പ്രത്യേകത എവിടെയും കാണാനാവില്ല.
ജലാദ് ഋതേ പയോവീചൌ നാഹം പശ്യാമി കിഞ്ചന । വീചിത്വം ത്വാദൃശൈര് ദൃഷ്ടം യത് തു നാസ്ത്യ് ഏവ തത്ര ഹി
ജലത്തിന് പുറമെ ഒരു തിരമല്ലാതെ ഞാൻ ഒന്നും കാണുന്നില്ല; 'തിരത്വം' എന്നത് നിങ്ങൾ പോലുള്ളവർ കാണുന്നുണ്ടാവാം, പക്ഷേ അതിൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അത്തരം ഒന്നുമില്ല.
സ്പന്ദത്വം പവനാദ് അന്യന് ന കദാചന കുത്രചിത് । സ്പന്ദ ഏവ സദാ വായുര് ജഗത് തസ്മാന് ന വിദ്യതേ
കാറ്റിന് പുറമെ 'ചലനം' എന്നത് എവിടെയും ഒരിക്കലും ഇല്ല; കാറ്റ് എപ്പോഴും ചലനം മാത്രമാണ്, അതുകൊണ്ട് ലോകം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല.
യഥാ ശൂന്യത്വമ് ആകാശസ് താപ ഏവ മരൌ ജലമ് । തേജ ഏവ യഥാലോകോ ബ്രഹ്മൈവ ത്രിജഗത് തഥാ
ആകാശത്തിന് ശൂന്യതയാണ് സ്വഭാവം, മരുഭൂമിക്ക് ചൂടാണ് സ്വഭാവം, അഗ്നിക്കു പ്രകാശമാണ് സ്വഭാവം — അതുപോലെയാണ് ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങൾക്കും ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് സ്വഭാവം.
അത്യന്താഭാവസമ്പത്ത്യാ ജഗദ്ദൃശ്യസ്യ മുക്തതാ । യയോദേതി മുനേ യുക്ത്യാ താം മമോപദിശോത്തമാമ്
മഹർഷേ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മോക്ഷം എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു എന്ന് യുക്തിപൂർവ്വം എനിക്ക് വിശദീകരിക്കാമോ? ദയവായി ആ പരമോന്നത മാർഗം എന്നെ പഠിപ്പിക്കൂ.