തച് ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ സ്നേഹപര്യാകുലാക്ഷരമ് । സമന്യുഃ കൌശികോ വാക്യം പ്രത്യുവാച മഹീപതിമ്
അവന്റെ സ്നേഹപൂർണ്ണവും വികാരഭരിതവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, കൗശികമുനി കോപത്തോടെ രാജാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
കരിഷ്യാമീതി സംശ്രുത്യ പ്രതിജ്ഞാം ഹാതുമ് ഇച്ഛസി । സത്ത്വവാന് കേസരീ ഭൂത്വാ മൃഗതാമ് അഭിവാഞ്ഛസി
നീ 'ഞാൻ ചെയ്യും' എന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും, ഇപ്പോൾ ആ വാഗ്ദാനം ഉപേക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ധൈര്യത്തിൽ സിംഹനായി, നീ മൃഗത്തിന്റെ നിലയിലേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
രാഘവാനാമ് അയുക്തോ ഽയം കുലസ്യാസ്യ വിപര്യയഃ । ന കദാചന ജായന്തേ ശീതാംശൌ കൃഷ്ണരശ്മയഃ
രാഘവരുടെ കുടുംബത്തിന് ഇങ്ങനെ ഒരു മറുവശം യോജിക്കുന്നതല്ല; തണുത്ത കിരണമുള്ള ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും കറുത്ത കിരണങ്ങൾ ഉയരാറില്ല.
യദി ത്വം ന ക്ഷമോ രാജന് ഗമിഷ്യാമി യഥാഗതഃ । ഹീനപ്രതിജ്ഞഃ കാകുത്സ്ഥ സുഖീ ഭവ സബാന്ധവഃ
രാജാവേ, നിങ്ങൾക്ക് കഴിയില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ വന്ന വഴിയേ തിരിച്ചുപോകാം; കാകുത്സ്ഥന്റെ സന്തതിയായ ദശരഥാ, വാഗ്ദാനം നിറവേറ്റാനാകാതിരുന്നാലും ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുക.
തസ്മിന് കോപപരീതേ ഽഥ വിശ്വാമിത്രേ മഹാത്മനി । ചചാല വസുധാ കൃത്സ്നാ സുരാശ് ച ഭയമ് ആവിശന്
അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ വിശ്വാമിത്രൻ കോപത്തിൽ ആകൃതനായപ്പോൾ, മുഴുവൻ ഭൂമി വിറച്ചു, ദേവന്മാർ ഭയത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
ക്രോധാഭിഭൂതം വിജ്ഞായ ജഗന്മിത്രം മഹാമുനിമ് । ധൃതിമാന് സുവ്രതോ ധീമാന് വസിഷ്ഠോ വാക്യമ് അബ്രവീത്
ലോകത്തിന് സുഹൃത്ത് ആയ മഹാമുനി കോപത്തിൽ ആകൃതനായതായി മനസ്സിലാക്കി, ധൈര്യവും സത്യവ്രതവും ബുദ്ധിയും ഉള്ള വസിഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഇക്ഷ്വാകൂണാം കുലേ ജാതസ് സാക്ഷാദ് ധര്മ ഇവാപരഃ । ഭവാന് ദശരഥശ് ശ്രീമാംസ് ത്രൈലോക്യേ ഗുണഭൂഷിതഃ
ഇക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച നിങ്ങൾ, നേരെ തന്നെ ധർമ്മം രൂപം കൊണ്ടതുപോലെയാണ്; ദശരഥാ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവനാണ് നിങ്ങൾ.
നീതിമാന് സുവ്രതോ ഭൂത്വാ ന ധര്മം ഹാതുമ് അര്ഹസി । മുനേസ് ത്രിഭുവനേശസ്യ വചനം കര്തുമ് അര്ഹസി
നീതിയുള്ളവനും സത്യവ്രതനുമായിരിക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾക്ക് ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതില്ല; മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ മुनിയുടെ വാക്ക് അനുസരിക്കേണ്ടതാണ്.
ത്രിഷു ലോകേഷു വിഖ്യാതോ ധര്മേണ യശസാ യുതഃ । സ്വധര്മം പ്രതിപദ്യസ്വ ന ധര്മം ഹാതുമ് അര്ഹസി
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ധർമ്മത്താൽ പ്രശസ്തനും മഹത്വം നേടിയവനുമാകുന്ന നീ, നിന്റെ സ്വന്തം കര്ത്തവ്യം നിർവഹിക്കണം; നീ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
കരിഷ്യാമീതി സംശ്രുത്യ തത് തേ രാജന്ന് അകുര്വതഃ । ഇഷ്ടാപൂര്തഃ പതേദ് ധര്മസ് തസ്മാദ് രാമം വിസര്ജയ
ഞാൻ ചെയ്യാം എന്നു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും, രാജാവേ, നീ അതു പാലിക്കാതെ പോയാൽ, നിന്റെ യാഗങ്ങളും നല്ല പ്രവൃത്തികളും കൊണ്ടുള്ള ഫലം നഷ്ടമാകും; അതുകൊണ്ട് രാമനെ അയയ്ക്കണം.
ഗുപ്തം പുരുഷസിംഹേന ജ്വലനേനാമൃതം യഥാ । കൃതാസ്ത്രമ് അകൃതാസ്ത്രം വാ നൈനം ദ്രക്ഷ്യന്തി രാക്ഷസാഃ
മനുഷ്യസിംഹനായവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ, തീയിൽ സൂക്ഷിച്ച അമൃതംപോലെ, ആയുധമുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നതല്ലാതെ, രാക്ഷസന്മാർ അവനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ഇക്ഷ്വാകുവംശജാതോ ഽപി സ്വയം ദശരഥോ ഽപി സന് । ന പാലയസി ചേദ് വാക്യം കോ ഽപരഃ പാലയിഷ്യതി
നീ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ ജനിച്ച ദശരഥനാണെങ്കിലും, വാക്ക് പാലിക്കാതെ പോയാൽ, പിന്നെ ആരാണ് അതു പാലിക്കുക?
യുഷ്മദാദിപ്രണീതേന വ്യവഹാരേണ ജന്തവഃ । മര്യാദാം ന വിമുഞ്ചന്തി താം ന ഹാതുമ് ഇഹാര്ഹസി
നിന്റെ പെരുമാറ്റം മാതൃകയാക്കി ജീവികൾ അവരുടെ അതിരുകൾ വിട്ട് പോവുന്നില്ല; അതിനാൽ നീയും ആ മാർഗം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
ഏഷ വിഗ്രഹവാന് ധര്മ ഏഷ വീര്യവതാം വരഃ । ഏഷ ബുദ്ധ്യാധികോ ലോകേ തപസാം ച പരായണഃ
ഇവൻ തന്നെയാണ് ശരീരധാരി ധർമ്മം, വീര്യശാലികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ലോകത്തിൽ ബുദ്ധിയിൽ ഏറ്റവും മേന്മയുള്ളവനും തപസ്സിൽ സമർപ്പിതനുമാണ്.
ഏഷോ ഽസ്ത്രം വിവിധം വേത്തി ത്രൈലോക്യേ സചരാചരേ । നൈതദ് അന്യഃ പുമാന് വേത്തി ന ച വേത്സ്യതി കശ്ചന
ഈ മനുഷ്യന് മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലുമുള്ള സഞ്ചരിക്കുന്നവരും നിശ്ചലങ്ങളുമായവരിലും ഉപയോഗിക്കുന്ന അനേകം ആയുധങ്ങൾ അറിയാം. മറ്റാരും ഇതറിയുന്നില്ല, ആരും ഇനി അറിയുകയും ചെയ്യില്ല.
ന ച ദേവര്ഷയഃ കേചിന് നാമരാ ന ച രാക്ഷസാഃ । ന നാഗയക്ഷഗന്ധര്വാ അനേന സദൃശാ നൃപ
രാജാവേ, ദേവർഷിമാരും, അമരന്മാരും, രാക്ഷസന്മാരും, നാഗന്മാരും, യക്ഷന്മാരും, ഗന്ധർവന്മാരും ആരും ഇദ്ദേഹത്തിന് തുല്യരല്ല.
അസ്ത്രമ് അസ്മൈ ഭൃശാശ്വേന പരൈഃ പരമദുര്ജയമ് । കൌശികായ പുരാ ദത്തം യദാ രാജ്യം സമന്വശാത്
മറ്റുള്ളവർക്കും അതികഷ്ടമായി ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു ആയുധം ഭൃശാശ്വൻ രാജ്യം ലഭിച്ചപ്പോൾ മുമ്പ് ഇദ്ദേഹത്തിന് നൽകി.
തേ ഹി പുത്രാഃ ഭൃശാശ്വസ്യ പ്രജാപതിസുതോപമാഃ । ഏനമ് അന്വചരന് വീരാ ദീപ്തിമന്തോ മഹൌജസഃ
പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാരെപ്പോലെയുള്ള ഭൃശാശ്വന്റെ പുത്രന്മാർ, മഹാശക്തിയും പ്രകാശവും ഉള്ള വീരന്മാർ, ഇദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.
ജയാ ച സുപ്രഭാ ചൈവ ദാക്ഷായണ്യൌ സുമധ്യമേ । തയോസ് തു യാന്യ് അപത്യാനി ശതം പരമദുര്ജയമ്
ദക്ഷന്റെ മകൾമാരായ ജയയും സുപ്രഭയും സുന്ദരമായ നടുവുള്ളവരായിരുന്നു. ഇവർക്കുള്ള ശതം പുത്രന്മാർ അത്യന്തം ജയിക്കാൻ പ്രയാസമായവരായിരുന്നു.
പഞ്ചാശതസ് സുതാഞ് ജജ്ഞേ ജയാ ലബ്ധവരാ പുരാ । വധായാസുരസൈന്യാനാം തേ ഽക്ഷയാഃ കാമരൂപിണഃ
പണ്ടെ ജയയ്ക്ക് ഒരു വരം ലഭിച്ചപ്പോൾ അവൾ അമ്പതു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു. അവർ അക്ഷയരും ഇഷ്ടമെന്നപോലെ രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്നവരുമായിരുന്നു; അസുരസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ അവർ ജനിച്ചു.
സുപ്രഭാ ജനയാമ് ആസ പുത്രാന് പഞ്ചാശതഃ പരാന് । സങ്ഘര്ഷാന് നാമ ദുര്ധര്ഷാന് ദുരാക്രോശാന് ബലീയസഃ
സുപ്രഭാ അമ്പടിയോളം അത്യുത്തമരായ മക്കളെ പ്രസവിച്ചു. അവരെ സങ്കര്ഷന്മാര് എന്നു വിളിച്ചു. അവര് അതിവിശാലശക്തിയുള്ളവരും ജയിക്കാനാവാത്തവരുമായിരുന്നു.
ഏവംവീര്യോ മഹാതേജാ വിശ്വാമിത്രോ മഹാമുനിഃ । ന രാമഗമനേ ബുദ്ധിം വിക്ലവാം കര്തുമ് അര്ഹസി
ഇത്രയും ശക്തിയും മഹത്തായ തേജസ്സും ഉള്ള മഹാമുനിയായ വിശ്വാമിത്രന് ഇവിടെ ഉണ്ടല്ലോ. രാമന്റെ പുറപ്പെടലിനെക്കുറിച്ച് മനസ്സില് സംശയമോ ഭയമോ വരുത്തേണ്ടതില്ല.
അസ്മിന് മഹാസത്ത്വമയേ മുനീന്ദ്രേ സ്ഥിതേ സമീപേ പുരുഷസ് തു സാധുഃ । പ്രാപ്തേ ഽപി മൃത്യാവ് അമരത്വമ് ഏതി മാ ദീനതാം ഗച്ഛ യഥാ വിമൂഢഃ
ഇങ്ങനെ മഹാശക്തിയുള്ള ഈ മഹാമുനി സമീപത്തുണ്ടായിരിക്കുമ്പോള്, മരണം അടുത്താലും നല്ലവന് പോലും അമരത്വം നേടും. അതിനാല് ഭയപ്പെട്ട് മനസ്സു ദുർബലമാക്കേണ്ട.
തഥാ വസിഷ്ഠേ ബ്രുവതി രാജാ ദശരഥസ് സുതമ് । സമുത്സ്രഷ്ടുമനാ രാമമ് ആജുഹാവ സലക്ഷ്മണമ്
വസിഷ്ഠന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, തന്റെ മകനായ രാമനെ അയക്കാന് മനസ്സുറപ്പിച്ച ദശരഥന് രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും വിളിച്ചു.
പ്രതീഹാര മഹാബാഹും രാമം സത്യപരാക്രമമ് । സലക്ഷ്മണമ് അവിഘ്നേന മുന്യര്ഥം ശീഘ്രമ് ആനയ
ദ്വാരപാലകാ, മഹാബലശാലിയായും സത്യസന്ധനായും ഉള്ള രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും മുനിയുടെ കാര്യത്തിനായി തടസ്സമില്ലാതെ വേഗം കൊണ്ടുവരിക.
ഇതി രാജ്ഞാ വിസൃഷ്ടോ ഽസൌ ഗത്വാന്തഃപുരമന്ദിരമ് । മുഹൂര്തമാത്രേണാഗത്യ സമുവാച മഹീപതിമ്
രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം ദ്വാരപാലന് അകത്തുള്ള അരമനയിലേക്ക് പോയി, കുറച്ച് നേരംകൊണ്ട് തിരികെ വന്ന് രാജാവിനോട് വിവരം പറഞ്ഞു.
ദേവ ദോര്ദലിതാശേഷരിപോ രാമസ് സ്വമന്ദിരേ । വിമനാസ് സംസ്ഥിതോ രാത്രൌ ഷട്പദഃ കമലേ യഥാ
ദേവാ, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും കീഴടക്കിയ രാമൻ തന്റെ മന്ദിരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. രാത്രിയിൽ താമസിക്കുന്ന തവളപ്പൂവിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന തേനീച്ചപോലെ, അവൻ മനസ്സിൽ വിഷാദത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
ആഗച്ഛാമി ക്ഷണേനേതി വക്തി ധ്യായതി ചൈകകഃ । ന കസ്യചിത് സ നികടേ സ്ഥാതുമ് ഇച്ഛതി ഖിന്നധീഃ
അവൻ 'ഞാൻ ഉടൻ വരാം' എന്നു പറയുന്നു, പിന്നെ ഒറ്റയ്ക്ക് ഇരുന്നു ആലോചനയിൽ മുഴുകുന്നു. അവന്റെ മനസ്സ് ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു, ആരോടും അടുത്ത് ഇരിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
ഇത്യ് ഉക്തേ തേന ഭൂപാലസ് തം രാമാനുചരം ജനമ് । സര്വമ് ആശ്വാസയാമ് ആസ പപ്രച്ഛ ച യഥാക്രമമ്
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ രാജാവ് രാമന്റെ അനുചരരെല്ലാവരെയും ആശ്വസിപ്പിച്ചു, ശേഷം അവരെ ക്രമമായി ചോദ്യം ചെയ്തു.
കഥം കീദൃക് സ്ഥിതോ രാമ ഇതി പൃഷ്ടോ മഹീഭൃതാ । രാമഭൃത്യജനഃ ഖിന്നോ വാക്യമ് ആഹ മഹീപതിമ്
'രാമൻ എങ്ങനെയാണ്, എങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നു?' എന്ന് രാജാവ് ചോദിച്ചതിന്, രാമന്റെ ഭൃത്യൻ ദുഃഖിതനായി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: