പ്രാവൃഷീവ നദീപൂരോ യസ് സമാധിര് ഉപസ്ഥിതഃ । ബലാദ് ഏവ തമ് ആയാതം ഭൂയശ് ചലതി നോ മനഃ
മഴക്കാലത്ത് നദി നിറയുന്നതുപോലെ, സമാധി മനസ്സിൽ ഉറപ്പോടെ ഉദിച്ചെത്തുമ്പോൾ, അതിലേക്കു ബലമായി എത്തിയ മനസ്സ് പിന്നെ വീണ്ടും പിന്നോട്ട് തിരിയുന്നില്ല.
സര്വാര്ഥശീതലത്വേന ബലാദ് ധ്യാനം യദ് ആഗതമ് । ജ്ഞാനാദ് വിഷയവൈരസ്യം സ സമാധിര് ഹി നേതരഃ
എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും തണുപ്പിക്കുന്നതും, ബലമായി ഉദിക്കുന്നതുമായ ധ്യാനം, ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ നിന്നും വിരക്തി ഉണ്ടാക്കുന്നതാണെങ്കിൽ, അതാണ് യഥാർത്ഥ സമാധി; മറ്റൊന്നുമല്ല.
ദൃഢം വിഷയവൈരസ്യമ് ഏവ ധ്യാനമ് ഉദാഹൃതമ് । തദ് ഏവ പരിപാകേന വജ്രസാരം ഭവത്യ് അലമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ഉറച്ച വിരക്തിയാണു ധ്യാനം എന്നു പറയുന്നത്; അതു പൂർണ്ണതയിൽ എത്തുമ്പോൾ, അതു വജ്രംപോലെയുള്ള ശക്തിയുള്ളതും മതിയായതുമാകുന്നു.
യദ് ഏതദ് ഭോഗവൈതൃഷ്ണ്യം ധ്യാനമ് അങ്കുരിതം ഹി തത് । തദ് ഏവ പീഠബന്ധേന ഭവതി സ്കന്ധബന്ധുരമ്
ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മോഹം ഇല്ലാത്തതാണു ധ്യാനത്തിന്റെ ആദ്യകുരു; അതു ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അതു ശരീരത്തിനും മനസ്സിനും ശക്തമായ ആധാരമാകുന്നു.
സമ്യഗ്ജ്ഞാനം സമുച്ഛൂനം യദൈവോജ്ഝിതവാസനമ് । ധ്യാനം ഭവതി നിര്വാണമ് ആനന്ദാത് പരമ് ആഗതമ്
സത്യമായ അറിവ് പൂർണ്ണമായി ഉദിച്ചപ്പോൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, ധ്യാനം സ്വാതന്ത്ര്യമായി മാറുന്നു; അതൊരു അതിരില്ലാത്ത ആനന്ദത്തിൽ നിന്ന് വരുന്നതാണ്.
അസ്തി ചേദ് ഭോഗവൈതൃഷ്ണ്യം കിമ് അന്യദ് ധ്യാനദുര്ധിയാ । നാസ്തി ചേദ് ഭോഗവൈതൃഷ്ണ്യം കിമ് അന്യദ് ധ്യാനദുര്ധിയാ
ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ, ധ്യാനത്തിന് മറ്റെന്താണ് തടസ്സമാകുക? ഭോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഇല്ലെങ്കിൽ, ധ്യാനത്തിന് മറ്റെന്താണ് തടസ്സമാകുക?
ദൃശ്യസ്വദനമുക്തസ്യ സമ്യഗ്ജ്ഞാനവതോ മുനേഃ । നിര്വികല്പം സമാധാനമ് അവിരാമം പ്രവര്തതേ
ദൃശ്യങ്ങളിലെ രുചി വിട്ട്, സത്യമായ അറിവുള്ള മുനിക്ക്, വ്യത്യാസങ്ങളില്ലാത്ത, തുടർച്ചയുള്ള ഏകാഗ്രത സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകും.
യസ്മൈ ന സ്വദതേ ദൃശ്യം സ സമ്ബുദ്ധ ഇതി സ്മൃതഃ । ന സ്വദന്തേ യദാ ഭോഗാസ് സമ്യഗ്ബോധസ് തദോദിതഃ
ദൃശ്യങ്ങൾക്കു ആകർഷണം ഇല്ലാത്തവനെയാണ് ഉണർന്നവൻ എന്ന് പറയുന്നത്; ആസ്വാദ്യങ്ങൾ ആകർഷിക്കാതിരുന്നാൽ, അപ്പോൾ തന്നെയാണ് സത്യമായ ഉണർവ് ഉദിക്കുന്നത്.
യസ്യ സ്വഭാവവിശ്രാന്തിẖ കഥം തസ്യാസ്തി ഭോഗിതാ । അസ്വഭാവോ ഹി ഭോഗിത്വം തത്ക്ഷയേ തത് കഥം കുതഃ
സ്വഭാവത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നവന് എങ്ങനെ ആസ്വാദനം ഉണ്ടാകാം? ആസ്വാദനം സ്വഭാവമല്ല; അതു നശിച്ചാൽ പിന്നെ അതു എവിടെ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്?
ശ്രുതിപാഠജപാന്തേഷു സമാധിനിരതോ ഭവേത് । സമാധിവിരതശ് ശാന്തശ് ശ്രുതിപാഠജപാഞ് ശ്രയേത്
ശ്രവണം, പാഠം, ജപം എന്നിവയുടെ അവസാനം സമാധിയിൽ ലയിക്കണം; സമാധിയിൽ ഇല്ലാത്തപ്പോൾ ശാന്തതയോടെ ശ്രവണം, പാഠം, ജപം എന്നിവയിൽ അഭയം തേടണം.
നിര്വാണമ് ആസീത നിരസ്തഖേദം സമസ്തശങ്കാസ്തമയാഭിരാമമ് । സുഷുപ്തസോമ്യം സമശാന്തചിത്തം ശരദ്ഘനാഭോഗവിശുദ്ധമ് അന്തഃ
സമ്പൂർണ്ണമായ ദുഃഖങ്ങൾ ഇല്ലാതായി, എല്ലാ സംശയങ്ങളും അകന്ന്, ഗൗരവമുള്ള ഉറക്കത്തെപ്പോലെ സുഖകരവും, മനസ്സ് സമമായും ശാന്തമായും, ശരത്കാല മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ഉള്ളിൽ ശുദ്ധിയോടെ മോക്ഷം നിലനിൽക്കട്ടെ.
സംസാരഭാരസുശ്രാന്തസ് സങ്കടേഷു ലുഠത്തനുഃ । യോ ഽഭിവാഞ്ഛതി വിശ്രാന്തിം തസ്യ ക്രമമ് ഇമം ശൃണു
സംസാരഭാരം ചുമന്ന് തളർന്നവനും, കഷ്ടതകളിൽ ശരീരം ഉഴറുന്നവനും, വിശ്രമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, ഈ മാർഗം കേൾക്കൂ.
പൂര്വം വിവേകകണികാ യദാസ്യ ഹൃദി ജായതേ । സംസാരനിര്വേദമയീ കാരണാദ് വാപ്യ് അകാരണാത്
മനസ്സിൽ വിവേകത്തിന്റെ ഒരു കണിക ഉദിച്ചുവരുമ്പോൾ—അത് ലോകജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വിരക്തി കൊണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ യാതൊരു കാരണമില്ലാതെയോ ആയിരിക്കാം—
തദാശ്രയതി സച്ഛായാന് സാധൂന് ഉന്നതിശാലിനഃ । അധ്വശ്രമഹരാംസ് താപതപ്തോ മാര്ഗതരൂന് ഇവ
അപ്പോൾ അവൻ ഉന്നതനും സത്യസന്ധനും ആയ സന്മാർഗ്ഗികളോടൊപ്പം കൂടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; പാതികാർക്ക് ചൂടിൽ നിന്ന് ആശ്വാസം നൽകുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾപോലെ, ഇവർ ക്ഷീണിതർക്കു ആശ്വാസം നൽകുന്നു.
ദൂരേ പരിഹരത്യ് അജ്ഞാന് യജ്ഞയൂപാന് ഇവാധ്വഗഃ । സ്നാനദാനതപോയജ്ഞാന് കരോതി വിബുധാനുഗഃ
അവൻ അജ്ഞാനികളെ യാത്രക്കാരൻ വഴിയരികിലെ യജ്ഞയൂപങ്ങളെ ഒഴിവാക്കുന്നതുപോലെ ദൂരെയാക്കുന്നു; ജ്ഞാനികളുടെ പാത പിന്തുടർന്ന്, അവൻ സ്നാനം, ദാനം, തപസ്, യജ്ഞം എന്നിവ ചെയ്യുന്നു.
പേശലം ചാനുരൂപം ച വ്യവഹാരമ് അകൃത്രിമമ് । ലോക്യമ് ആഹ്ലാദനം ധത്തേ ചന്ദ്രബിമ്ബമ് ഇവാമൃതമ്
അവൻ മൃദുവും യോജിച്ചും കൃത്രിമമില്ലാത്തതുമായ പെരുമാറ്റം സ്വീകരിക്കുന്നു; കാണുന്നവർക്കും സന്തോഷം നൽകുന്ന, ചന്ദ്രന്റെ അമൃതംപോലെയുള്ള പെരുമാറ്റം.
പരപ്രജ്ഞാനുഗോ ഭാവḫ പരാര്ഥപരിപൂരകഃ । പവിത്രകര്മരസികẖ കോ ഽപി സോമ്യḫ പ്രവര്തതേ
അവന്റെ മനസ്സ് മറ്റുള്ളവരുടെ ജ്ഞാനത്തെ പിന്തുടരുന്നു, മറ്റുള്ളവരുടെ ഹിതം നിറവേറ്റുന്നു, ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തികളിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരുപാട് സൗമ്യനായവൻ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
നവനീതസ്ഥലീവാച്ഛാ സ്നിഗ്ധാ മൃദ്വീ മനോഹരാ । ജനം സുഖയതി സ്വാദ്വീ തദീയാ നവസങ്ഗതിഃ
അവനോടുള്ള പുതിയ സൗഹൃദം നവനീതംപോലെ ശുദ്ധവും മൃദുവും മനോഹരവുമാണ്. അതിന്റെ മാധുര്യം ജനങ്ങൾക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നു.
ശീതലാനി പവിത്രാണി ചരിതാനി വിവേകിനഃ । ഇന്ദോര് ഇവാംശുജാലാനി ജനം ശീതലയന്ത്യ് അലമ്
വിവേകമുള്ളവരുടെ പ്രവർത്തികൾ തണുത്തതും വിശുദ്ധവുമാണ്. അവ ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾപോലെ ജനങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും ശമിപ്പിക്കുന്നു.
ന തഥോദ്യാനഷണ്ഡേഷു പുഷ്പപ്രകരഹാരിഷു । വിശ്രമ്യതേ വീതഭയം യഥാ സാധുസമാഗമേ
പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഉദ്യാനങ്ങളിലും തോട്ടങ്ങളിലും പോലും, ഭയമില്ലാതെ വിശ്രമിക്കാൻ കഴിയുന്നത്ര സുഖം സന്മാർഗ്ഗികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
മന്ദാകിനീപയാംസീവ സങ്ഗതാനി വിവേകിനാമ് । പ്രക്ഷാലയന്തി പാപാനി പ്രയച്ഛന്തി വിശുദ്ധതാമ്
മന്ദാകിനി നദിയുടെ വെള്ളം ഒരുമിച്ച് ചേരുമ്പോള് അകൃത്യങ്ങള് കഴുകിക്കളയുന്നതുപോലെ, വിവേകമുള്ളവരുടെ നല്ല പ്രവൃത്തികളും പാപങ്ങള് അകറ്റി മനസ്സിന് ശുദ്ധി നല്കുന്നു.
വിവേകിഷു വിരക്തേഷു സംസാരോത്തരണാര്ഥിഷു । ജനശ് ശീതലതാമ് ഏതി ഹിമഹാരഗൃഹേഷ്വ് ഇവ
വിവേകവും വിരക്തിയും ഉള്ളവര്ക്കും ഈ ജന്മസമുദ്രം കടക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവര്ക്കും, വലിയ ഹിമഗൃഹങ്ങളില് ഇരിക്കുന്നതുപോലെ മനസ്സിന് തണുപ്പും സമാധാനവും ലഭിക്കുന്നു.
നനു നാഗരതോദാരാ യാ വിവേകിനി വിദ്യതേ । സുരഗന്ധര്വകന്യാസു സാ നവാസു ന വിദ്യതേ
ഒരു വിവേകമുള്ള സ്ത്രീയില് കാണുന്ന മഹത്തായ ഗുണം, ദേവതകളുടെയും ഗാന്ധര്വരുടെയും യുവതികളിലും കാണാനാവില്ല.
പ്രജ്ഞാ പ്രസാദമ് ആയാതി ക്രമാദ് ഉചിതകര്മണഃ । അന്തẖ കരോതി ശാസ്ത്രാര്ഥമ് അര്ഥം മകുരഭൂര് ഇവ
ശരിയായ പ്രവൃത്തികള് ചെയ്യുമ്പോള് ബുദ്ധി ക്രമേണ ശാന്തിയും തെളിവും നേടുന്നു; അങ്ങനെ അത് അകത്തേക്ക് ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അര്ഥം കണ്ണാടിയില് പ്രതിഫലിക്കുന്നതുപോലെ കാണിക്കുന്നു.
സത്പ്രജ്ഞോന്നതിമ് ആയാതി ശാസ്ത്രാര്ഥരസശാലിനീ । വിവേകിനീ വിലാസേന കദലീവ മഹാവനേ
ശാസ്ത്രത്തിന്റെ സാരവും അർത്ഥവും നിറഞ്ഞ സത്യബുദ്ധി വിവേകമുള്ളവരുടെ ഉള്ളിൽ വലിയ കാടിലെ വാഴപ്പൂ പോലെ മനോഹരമായി വളരുന്നു.
അന്തര് ഏവാശു വഹതി സര്വാര്ഥാന് പ്രതിബിമ്ബിതാന് । ആദര്ശവദ് അശേഷേണ പ്രജ്ഞാ നൈര്മല്യശാലിനീ
പുതുമയുള്ള ശുദ്ധബുദ്ധി, ഒരു മിനുക്കിയ കണ്ണാടിപോലെ, എല്ലാം തനിക്കുള്ളിൽ പൂർണ്ണമായി പ്രതിഫലിപ്പിച്ച് വേഗത്തിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
സാധുസങ്ഗമശുദ്ധാത്മാ ശാസ്ത്രാര്ഥപരിമാര്ജിതഃ । പ്രാജ്ഞോ ഭാത്യ് ഉദ്ധൃതം വഹ്നേര് അഗ്നിശൌചമ് ഇവാംശുകമ്
സത്സംഗതിയാൽ മനസ്സ് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട്, ശാസ്ത്രാർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി, അഗ്നിയിൽ നിന്നെടുത്ത വസ്ത്രം പോലെ പാവനമായ ജ്ഞാനത്തോടെ ആൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
കചത്കാഞ്ചനകാന്തേന വിമലാലോകകാരിണാ । ഭുവനം ഭാസ്കരേണേവ ഭാതി സാധുസ് സ്വചേതസാ
പൊന്നുപോലെയുള്ള പ്രകാശം പകർന്നു ലോകത്തെ സൂര്യൻ എങ്ങനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുമോ, അതുപോലെ സത്പുരുഷന്റെ മനസ്സും നിർമ്മലമായ വെളിച്ചം പകർന്നു തിളങ്ങുന്നു.
തഥാനുഗച്ഛതി പ്രാജ്ഞശ് ശാസ്ത്രസാധുസമാഗമൌ । യഥാത്യന്താനുഷങ്ഗേണ താവ് ഏവാശു ഭവത്യ് അയമ്
അങ്ങനെ, ജ്ഞാനിയ്ക്ക് ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സദുപദേശികളുടെയും സാന്നിധ്യവും കൂട്ടായ്മയും പിന്തുടരാൻ മനസ്സാക്ഷി ഉണ്ടാകും. അവരോടൊപ്പം സ്ഥിരമായി ഇടപഴകുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ അവൻ അതുപോലെ തന്നെ വേഗത്തിൽ മാറുന്നു.
ക്രമാത് സജ്ജനതാമ് ഏത്യ ശാസ്ത്രാര്ഥഭരഭാവിതഃ । ഭാതി ഭോഗാന് അധẖ കുര്വന് പഞ്ജരാദ് ഇവ നിര്ഗതഃ
വഴികൊണ്ടു നല്ലവരുടെ ഗുണങ്ങൾ കൈവരിച്ച്, ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തിന്റെ ഭാരത്തിൽ മനസ്സു നിറഞ്ഞവനായി, ആനന്ദങ്ങളെ അവനവൻ കീഴിൽ വെച്ച്, പഞ്ചരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങിയവനുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.