സ്മൃത്വാ സ്മൃത്വാപദḫ പൂര്വാസ് സന്തോഷാമൃതപോഷിതഃ । അര്ഥാനാമ് അപ്യ് അനര്ഥാനാം നാശേ ന പരിതപ്യതേ
മുന്പുണ്ടായ കഷ്ടതകള് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓര്മ്മിച്ചാലും, സന്തോഷത്തിന്റെ അമൃതം കൊണ്ട് പോഷിക്കപ്പെട്ടവന് ഇഷ്ടമായതോ അനിഷ്ടമായതോ നഷ്ടമായപ്പോഴും ദുഃഖപ്പെടുന്നില്ല.
വ്യവഹാരേഷു കാര്യേഷു ഭോഗസമ്പാദകേഷ്വ് അപി । പരമ് ഉദ്വേഗമ് ആയാതി സനിദ്ര ഇവ ബോധിതഃ
നടത്തേണ്ട കാര്യങ്ങളിലും, ആസ്വാദനത്തിനായുള്ള ശ്രമങ്ങളിലും പോലും, ആള് ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തില് നിന്നു ഉണര്ന്നവനുപോലെ വലിയ വിഷമം അനുഭവിക്കുന്നു.
ദീര്ഘാധ്വഗ ഇവോദാരാമ് അനാരതമ് അബാധിതാമ് । ചിരം മൌര്ഖ്യശ്രമാക്രാന്തോ വിശ്രാന്തിമ് അഭിവാഞ്ഛതി
ദീര്ഘദൂര യാത്രക്കാരനുപോലെ, ദീര്ഘകാലത്തെ മൗഢ്യത്തിന്റെ ക്ഷീണത്തില് ആള് എപ്പോഴും മഹത്തായ, തടസ്സമില്ലാത്ത വിശ്രമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
നിശ്ശ്വാസബോധിതോ ഽപ്യ് അഗ്നിര് അനിന്ധന ഇവാത്മനി । ശ്വാസമാത്രഭ്രമേ ഽപ്യ് അന്തര് അതിഷ്ഠന്ന് ഏവ ശാമ്യതി
ശ്വാസം കൊണ്ടു ഉണര്ത്തിയാലും, ഇന്ധനം ഇല്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ ആന്തരിക അഗ്നി ശരീരത്തില് തന്നെ നില്ക്കുന്നു; ശ്വാസത്തിന്റെ ഭ്രമം മാത്രം ഉണ്ടായാലും അകത്തുതന്നെ ശമിക്കുന്നു.
ആപതന്തീം ബലാദ് ഏവ പദാര്ഥേഷ്വ് അരതിം ശനൈഃ । ന ശക്നോതി നിരാകര്തും വൃഷ്ടിമ് അഭ്രച്യുതാമ് ഇവ
വസ്തുക്കളോടുള്ള വിരക്തി ശക്തിയായി മനസ്സിൽ ഉയരുമ്പോൾ, ആ വിരക്തിയെ തടയാൻ അവൻ കഴിയില്ല; മേഘത്തിൽ നിന്നു മഴ വീഴുന്നത് തടയാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
താം മഹാപദവീം ഗച്ഛന് പരമാര്ഥഫലപ്രദാമ് । ഭൂമിം കാമ് അപ്യ് ഉപായാതി വചസാമ് അപ്യ് അഗോചരാമ്
ആ മഹത്തായ മാർഗത്തിൽ മുന്നേറുമ്പോൾ, അതു പരമാർത്ഥഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന വഴിയാണ്; അങ്ങനെ അവൻ വാക്കുകൾക്കപ്പുറമുള്ള, അപൂർവമായ ഒരു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
കുതോ ഽപ്യ് അചേഷ്ടിതേഷ്വ് ഏവ സമ്പ്രാപ്തേഷു വിധേര് വശാത് । ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആയാതി പാന്ഥോ മരുമഹീഷ്വ് ഇവ
ശ്രമമില്ലാതെ, വിധിയുടെ ബലത്തിൽ, അനുഭവങ്ങൾ സ്വയം വരുമ്പോൾ, അവയിലൊന്നിലും ആസ്വാദനമില്ലാതെ അവൻ ഇരിക്കുന്നു; മരുഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന യാത്രക്കാരനുപോലെ.
ഘൂര്ണന് ക്ഷീവ ഇവാനന്ദീ സുപ്തസ് സംസാരവൃത്തിഷു । അന്തḫപൂര്ണമനാ മൌനീ കാമ് അപി സ്ഥിതിമ് ഋച്ഛതി
മദ്യപാനിയായ ഒരാൾ കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ, എന്നാൽ ഉള്ളിൽ സമ്പൂർണ്ണതയും മൗനവും നിറഞ്ഞവനായി, ലോകജീവിതത്തിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോഴും, അവൻ അപൂർവമായ ഒരു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
സ താദൃഗ്രൂപതാമ് ഏത്യ പരമാര്ഥഫലസ്യ തത് । ക്രമാന് നികടമ് ആപ്നോതി ഖഗോ ഽര്കപദവീമ് ഇവ
അത്തരം അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയാൽ, ഒരാൾ ക്രമമായി പരമാർത്ഥഫലത്തിന് അടുത്തെത്തുന്നു, പക്ഷി സൂര്യന്റെ വഴിയിലേക്ക് അടുത്തുപോകുന്നതുപോലെ.
തതസ് തദ് അഖിലാ ബുദ്ധീര് വിഹായ വിയതാ സമഃ । ഗൃഹ്ണാത്യ് അഥാസ്വാദയതി ഭുങ്ക്തേ ഽഥ പരിതൃപ്യതി
അതിനുശേഷം, എല്ലാ ചിന്തകളും വിട്ടുവിട്ട്, ആകാശംപോലെ സമമായ്, ഒരാൾ അതിനെ ഗ്രഹിക്കുകയും, ആസ്വദിക്കുകയും, അനുഭവിക്കുകയും, പൂർണ്ണമായ് തൃപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
സകലാര്ഥപരിത്യാഗാദ് ദിനാനുദിനമ് ആതതാത് । ശുദ്ധസ്വഭാവവിശ്രാന്തിḫ പരമാര്ഥാപ്തിര് ഉച്യതേ
എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും വിട്ടുനിൽക്കുന്നതിലൂടെ, ദിവസേനയും തുടർച്ചയായി ശുദ്ധസ്വഭാവത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നത് പരമാർത്ഥസിദ്ധിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
ഭേദബുദ്ധൌ വിലീനായാം ബോധ ഏവാവശിഷ്യതേ । ശുദ്ധമ് ഏകമ് അനാദ്യന്തം തദ് ബ്രഹ്മേതി വിദുര് ബുധാഃ
ഭേദബുദ്ധി ലയിച്ചാൽ, ശുദ്ധവും ഏകവും ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതുമായ ബോധം മാത്രം ശേഷിക്കും; അതാണ് ബ്രഹ്മമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
ലോകൈഷണാവിരക്തേന ത്യക്തദാരൈഷണേന ച । ധനൈഷണാവിമുക്തേന തസ്മിന് വിശ്രമ്യതേ പദേ
ലോകത്തിലെ ആകാംക്ഷകളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാത്തവനും, ഭാര്യയെ തേടുന്ന ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, സമ്പത്ത് നേടാനുള്ള മോഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാത്തവനും ആ പരമാവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിക്കുവാൻ കഴിയില്ല.
പരേണ പരിണാമേന മിഥശ് ചിത്പരമാര്ഥയോഃ । താപേന ഹിമലേഖേവ ഭേദബുദ്ധിര് വിലീയതേ
പരസ്പരമായ ബോധവും പരമാർത്ഥവും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ മാറ്റത്തിലൂടെ, പർവ്വതത്തിലെ ഹിമം പോലെ ഭേദബുദ്ധി ഉരുകിപ്പോകുന്നു.
തജ്ജ്ഞസ്യാക്ലിഷ്ടമുക്തസ്യ സ്വഭാവം സുസമം വിനാ । സ്ഥിതിസ് സ്രഗ്ദാമകസ്യേവ ന സമ്ഭവതി കാചന
സഹജമായ സമത്വം ഇല്ലാതെ, കഷ്ടമില്ലാതെ മോചിതനായ അറിവുള്ളവന് ഒരു നിലയുമുണ്ടാകില്ല, മാലയിൽ തന്തു ഇല്ലാതെ അതു നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.
യഥാപ്രകടിതാങ്ഗാന്തസ് സംസ്ഥിതാ സാലഭഞ്ജികാ । ന സതീ നാസതീ സ്തമ്ഭേ തഥാ വിശ്വസ്ഥിതിḫ പരേ
സ്തംഭത്തിൽ വ്യക്തമായി രൂപം കാണിക്കുന്ന ശില്പം പോലെയാണ് ലോകത്തിന്റെ നില പരമത്തിൽ; അതു ആസ്തിത്വം അല്ല, അസ്തിത്വം അല്ല, ശില്പം പോലെ അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
ധ്യാനം ന ശക്യതേ കര്തും ന ചൈതദ് ഉപയുജ്യതേ । അബോധേന വിബുദ്ധസ് തു സ്വയമ് അത്രൈവ തിഷ്ഠതി
ധ്യാനം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല, അതിനിവിടെ പ്രസക്തിയുമില്ല; അജ്ഞാനം ഇല്ലാതായി ഉണർന്നിരിക്കുന്നവൻ ഇവിടെ തന്നെയിരിക്കുന്നു.
ആത്യന്തികീ വിരസതാ യസ്യ ദൃശ്യേഷു ദൃശ്യതേ । സ ബുദ്ധോ നാപ്രബുദ്ധസ്യ ദൃശ്യത്യാഗേ ഹി ശക്തതാ
യാരിൽ ദൃശ്യങ്ങളോടുള്ള പൂർണ്ണ വിരക്തി കാണപ്പെടുന്നു, അവനാണ് ഉണർന്നവൻ; ഉണരാത്തവനിൽ ദൃശ്യങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ മാത്രം കഴിവുണ്ട്.
ദൃശ്യസ്യ ബോധതാബോധോ യോ ബോധാദ് അപരിക്ഷയഃ । സ സമാധാനശബ്ദേന കഥ്യതേ സുസമാഹിതൈഃ
ദൃശ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള ബോധമോ അബോധമോ, ബോധം കുറയാതെ നിലനിൽക്കുന്നത്, സമാധാനം എന്ന പേരിൽ സമാധാനമുള്ളവർ പറയുന്നു.
ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യൈകതാരൂപḫ പ്രത്യയോ മനസോ യദാ । ഉദേത്യ് ഏകസമാധാനേ തദാ വിശ്രാമ്യതി സ്വയമ്
ദർശകൻയും ദൃശ്യവും ഒന്നായ രൂപത്തിൽ മനസ്സിൽ തോന്നുമ്പോൾ, ആ ഏകതയിൽ മനസ്സ് സ്വയം വിശ്രമിക്കുന്നു.
സ്വഭാവോ ദൃശ്യവൈരസ്യമ് ഏവ തത്ത്വവിദോ ജനാഃ । ദൃശ്യസ്വദനമ് ഏവാഹുര് അതത്ത്വജ്ഞത്വമ് ഉത്തമാഃ
യാഥാർത്ഥ്യം അറിയുന്നവർക്ക് ഈ ലോകത്തിലെ കാഴ്ചകളിൽ ആകർഷണം ഉണ്ടാകാറില്ല; ഈ കാഴ്ചകളിൽ രുചി കാണിക്കുന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ അറിയാത്തവരാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
അതജ്ജ്ഞസ്യൈവ വിഷയാസ് സ്വദന്തേ ന തു തദ്വിദഃ । ന ഹി പീതാമൃതായാന്തസ് സ്വദതേ കടു കാഞ്ചികമ്
യാഥാർത്ഥ്യം അറിയാത്തവർക്കാണ് വിഷയങ്ങളിൽ രുചി തോന്നുന്നത്; അതറിയുന്നവർക്കോ അതിൽ ആസ്വാദനമില്ല. അമൃതം ഉള്ളിൽ നിറഞ്ഞവൻ കയ്പുള്ള മദ്യം രുചിയില്ലെന്നതുപോലെ.
വിതൃഷ്ണസ്യാത്മനിഷ്ഠത്വാദ് ഏഷണാത്രയമ് ഉജ്ഝതഃ । ജ്ഞസ്യാപ്യ് അനിച്ഛതോ ധ്യാനമ് അര്ഥായാതം പ്രവര്തതേ
ആസക്തികൾ വിട്ട് ആത്മാവിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ മൂന്നു തരം ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; അത്തരം ജ്ഞാനിക്ക് പോലും, ആഗ്രഹം ഇല്ലെങ്കിലും, ധ്യാനം ഒരു ലക്ഷ്യത്തിനായി മാത്രം ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
ബോധസ് സ്ഫുരതി തൃഷ്ണായാം സൈവ യസ്യ ന വിദ്യതേ । തസ്യ സ്വം രൂപമ് ഉത്സൃജ്യ ക്വാസൌ തിഷ്ഠതി കẖ കഥമ്
ആഗ്രഹം ഉള്ളപ്പോൾ മാത്രം ബോധം തെളിഞ്ഞ് കാണാം; ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവനിൽ, അതിന്റെ സ്വഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അത് എവിടെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്, ആരാണ് അവിടെ, എങ്ങനെ?
ജ്ഞസ്യാനാധാരകോ ഽധ്യേയോ ബോധോ നേയത്തയാ ഭവേത് । അനന്തോ ഽസാവ് അതൃഷ്ണസ്യ നിര്വിഭാഗോദിതസ് സ്വയമ്
അറിയുന്നവന് ഗ്രഹിക്കേണ്ട അറിവിന്റേയ്ക്ക് അടിത്തറയൊന്നുമില്ല; അതു സ്വയം ഉദയിക്കുന്ന, തിരിച്ചറിയേണ്ട ബോധമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ആ അറിവ് ആഗ്രഹമില്ലാത്തവന് അനന്തവും, വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതും, സ്വതന്ത്രമായും നിലനിൽക്കുന്നു.
അനന്തമ് അപതൃഷ്ണസ്യ സ്വയമ് ഏവ പ്രവര്തതേ । ധ്യാനം ഗലിതപക്ഷസ്യ സംസ്ഥാനമ് ഇവ ഭൂഭൃതഃ
ആഗ്രഹമില്ലാത്തവന്റേയ്ക്ക് ആ അനന്തം സ്വയം പ്രവഹിക്കുന്നു; ചിറകുകള് വീണുപോയ പക്ഷിക്ക് ധ്യാനം, പര്വതത്തിന് വിശ്രമം പോലെയാണ്.
ശുദ്ധബോധാത്മനി ജ്ഞത്വാദ് അസമാഹിതതോദിതാ । ലഭ്യതേ ന സമിദ്ധേ ഽഗ്നൌ ബുകപുഷ്പമ് ഇവ സ്ഥിതമ്
ശുദ്ധമായ ആത്മബോധത്തില് നിന്നു ഉദയിക്കുന്ന അറിവ് ഏകാഗ്രതയില്ലാതെ ലഭിക്കുകയില്ല; അതു കത്തുന്ന അഗ്നിയില് വെച്ചിരിക്കുന്ന പൂവുപോലെ നിലനില്ക്കില്ല.
പരം വിഷയവൈതൃഷ്ണ്യം സമാധാനമ് ഉദാഹൃതമ് । ആഹൃതം യേന തന് നൂനം തസ്മൈ നൃബ്രഹ്മണേ നമഃ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളോടുള്ള പരമമായ വിരക്തിയെയാണ് സമാധി എന്നു വിളിക്കുന്നത്; അതു യഥാര്ത്ഥത്തില് നേടുന്ന അത്യപൂര്വ്വനായ മനുഷ്യനോ മഹാത്മാവിനോ വന്ദനം.
നൂനം വിഷയവൈതൃഷ്ണ്യേ പരിപ്രൌഢിമ് ഉപാഗതേ । ശക്നുവന്തി നിഹന്തും ന ധ്യാനം സേന്ദ്രാസ് സുരാസുരാഃ
ഇന്ദ്രനും ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ചേര്ന്നാലും, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് പൂര്ണമായ വിരക്തി വളര്ന്ന meditatorന്റെ ധ്യാനം തകര്ക്കാന് കഴിയില്ല.
പരം വിഷയവൈതൃഷ്ണ്യം വജ്രധ്യാനം പ്രസാധ്യതാമ് । ഭേദേ വിഗലിതേ ജ്ഞാനാദ് അന്യാനന്ദതൃണേന കിമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളില് പരമവിരക്തി ഉറപ്പുള്ള വജ്രംപോലെയുള്ള ധ്യാനമായി നിലനിര്ത്തണം. ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഭേദം അകന്നാല്, മറ്റെന്ത് ചെറിയ ആനന്ദം കൊണ്ടാണ് പ്രയോജനം?