ഹൃദയേന്ദോര് ഘനശ്രേണീര് മുഖാബ്ജതിമിരാവലീഃ । കൃഷ്ണായശ്ശൃങ്ഖലാസ് തൃഷ്ണാ ദിനാനുദിനമ് ഉജ്ഝതി
ഹൃദയത്തിലെ ചന്ദ്രന്റെ കനലായ മേഘങ്ങൾ, വായിലെ കമലത്തിന്റെയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ഇരുണ്ട വരികൾ, തൃശ്യയുടെ ഇരുമ്പ് കെട്ടുകൾ — ഇതെല്ലാം അവൻ ദിവസേന ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഉപേക്ഷതേ ന സമ്പ്രാപ്തം നാപ്രാപ്തമ് അഭിവാഞ്ഛതി । സോമസോമ്യോ ഭവത്യ് അന്തശ്ശീതലസ് സര്വവൃത്തിഷു
ലഭിക്കുന്നതിനെ അവൻ അവഗണിക്കുന്നു, ലഭിക്കാത്തതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അകത്തുനിന്ന് ചന്ദ്രനുപോലെ തണുപ്പുള്ളവനും, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും ശാന്തനുമാണ്.
ശാസ്ത്രാര്ഥപല്ലവേഷ്വ് ഏവ നിഷണ്ണാത്മാവതിഷ്ഠതേ । ഉന്നതാവനതാപാതാ അധḫ പശ്യഞ് ജഗദ്ഗതീഃ
ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സാരത്തിൽ മാത്രം മനസ്സ് ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ചവൻ, ലോകത്തിന്റെ ഉയർന്നും താഴ്ന്നും പോകുന്ന വഴികളെ താഴെ നിന്ന് നോക്കി, അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭീമദ്രുമലതോത്കീര്ണപുഷ്പപ്രകരദന്തുരാഃ । പ്രാക്തനീസ് സ്വാസ് സ്ഥലീḫ പശ്യന് ഹസത്യ് അന്തര് വരാകതാമ്
ഭയങ്കരമായ വൃക്ഷങ്ങളും കുരുളുകളാൽ കെട്ടിയ കാട്ടുകളും പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ തന്റെ പഴയ താമസസ്ഥലങ്ങൾ നോക്കി, അവയുടെ ദയനീയമായ അവസ്ഥയിൽ അവൻ അകത്തുതന്നെ ചിരിക്കുന്നു.
തേഷു തത്സ്കന്ധദേശേഷു തയോഡ്ഡീനവിഡീനയാ । ഹാരിണ്യാ വിഹരന് ഗത്യാ രാജേവ പരിരാജതേ
അവിടെയുള്ള ശാഖകളിലും പ്രദേശങ്ങളിലും, മാൻപോലെയുള്ള സുന്ദരമായ നടപ്പോടെ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവിനെപ്പോലെ അവൻ പ്രകാശിക്കുന്നു.
പുത്രദാരകലത്രാണി മിത്രാണി ച ധനാനി ച । ജന്മാന്തരകൃതാനീവ സ്വപ്നജാനീവ പശ്യതി
മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും സമ്പത്തുകളെയും, അവൻ ഒരു മുമ്പത്തെ ജന്മത്തിൽ ഉണ്ടായതുപോലെയോ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടതുപോലെയോ കാണുന്നു.
രാഗദ്വേഷഭയോന്മാദമാനമോഹമഹാര്തയഃ । നടസ്യേവാസ്യ ദൃശ്യന്തേ ശീതലാമലചേതസഃ
യാരുടെ മനസ്സ് തണുപ്പും വിശുദ്ധിയും ആണോ, ആൾക്കാർക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന ആസക്തിയും വെറുപ്പും ഭയവും പിതൃത്വം അഭിമാനവും വലിയ മോഷവും ഇവയൊക്കെയും നാടകത്തിലെ അഭിനേതാക്കളെപ്പോലെ അവനു മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു.
ഉന്മത്തചേഷ്ടിതാകാരാ ഹസത്യ് അപി പുരോ ഽസതീഃ । തരങ്ഗഭങ്ഗുരാധാരാസ് സംസാരസരിതോ ഗതീഃ
ഇഹലോകത്തിലെ വ്യാജമായ പ്രകടനങ്ങൾ, തിരകളുടെ തനതായ അസ്ഥിരതപോലെയുള്ള ഈ സംസാരനദിയുടെ ക്ഷണികമായ ഒഴുക്കുകൾ, അവയെക്കുറിച്ച് അവൻ ചിരിക്കുന്നു.
ന സ ചേതയതേ കാശ്ചില് ലോകദാരധനൈഷണാഃ । അപൂര്വപദവിശ്രാന്തോ ജീവന്ന് ഏവ യഥാ ശവഃ
ലോകത്തിലെ ആളുകളുടെയും ഭാര്യയുടെയും ധനത്തിന്റെയും പിന്തുടർച്ചയിൽ അവൻ ഒരു ചിന്തയും കാണിക്കുന്നില്ല; അതുല്യമായ ഒരു നിലയിൽ വിശ്രമിച്ചവൻ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ശവംപോലെ ഇരിക്കുന്നു.
കേവലം കേവലേ ശുദ്ധേ ബോധാത്മനി മഹോന്നതൌ । ദത്തദൃഷ്ടിḫ ഫലേ തസ്മിന് ദൂരം സമധിരോഹതി
ശുദ്ധവും ഉന്നതവുമായ ബോധസ്വരൂപത്തിൽ മാത്രം ദൃഷ്ടി കേന്ദ്രീകരിച്ച്, ആ സാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ അവൻ ദൂരെയായി ഉയർന്നു സമാധിയിൽ ലയിക്കുന്നു.
സ്മൃത്വാ സ്മൃത്വാപദḫ പൂര്വാസ് സന്തോഷാമൃതപോഷിതഃ । അര്ഥാനാമ് അപ്യ് അനര്ഥാനാം നാശേ ന പരിതപ്യതേ
മുന്പുണ്ടായ കഷ്ടതകള് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓര്മ്മിച്ചാലും, സന്തോഷത്തിന്റെ അമൃതം കൊണ്ട് പോഷിക്കപ്പെട്ടവന് ഇഷ്ടമായതോ അനിഷ്ടമായതോ നഷ്ടമായപ്പോഴും ദുഃഖപ്പെടുന്നില്ല.
വ്യവഹാരേഷു കാര്യേഷു ഭോഗസമ്പാദകേഷ്വ് അപി । പരമ് ഉദ്വേഗമ് ആയാതി സനിദ്ര ഇവ ബോധിതഃ
നടത്തേണ്ട കാര്യങ്ങളിലും, ആസ്വാദനത്തിനായുള്ള ശ്രമങ്ങളിലും പോലും, ആള് ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തില് നിന്നു ഉണര്ന്നവനുപോലെ വലിയ വിഷമം അനുഭവിക്കുന്നു.
ദീര്ഘാധ്വഗ ഇവോദാരാമ് അനാരതമ് അബാധിതാമ് । ചിരം മൌര്ഖ്യശ്രമാക്രാന്തോ വിശ്രാന്തിമ് അഭിവാഞ്ഛതി
ദീര്ഘദൂര യാത്രക്കാരനുപോലെ, ദീര്ഘകാലത്തെ മൗഢ്യത്തിന്റെ ക്ഷീണത്തില് ആള് എപ്പോഴും മഹത്തായ, തടസ്സമില്ലാത്ത വിശ്രമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
നിശ്ശ്വാസബോധിതോ ഽപ്യ് അഗ്നിര് അനിന്ധന ഇവാത്മനി । ശ്വാസമാത്രഭ്രമേ ഽപ്യ് അന്തര് അതിഷ്ഠന്ന് ഏവ ശാമ്യതി
ശ്വാസം കൊണ്ടു ഉണര്ത്തിയാലും, ഇന്ധനം ഇല്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ ആന്തരിക അഗ്നി ശരീരത്തില് തന്നെ നില്ക്കുന്നു; ശ്വാസത്തിന്റെ ഭ്രമം മാത്രം ഉണ്ടായാലും അകത്തുതന്നെ ശമിക്കുന്നു.
ആപതന്തീം ബലാദ് ഏവ പദാര്ഥേഷ്വ് അരതിം ശനൈഃ । ന ശക്നോതി നിരാകര്തും വൃഷ്ടിമ് അഭ്രച്യുതാമ് ഇവ
വസ്തുക്കളോടുള്ള വിരക്തി ശക്തിയായി മനസ്സിൽ ഉയരുമ്പോൾ, ആ വിരക്തിയെ തടയാൻ അവൻ കഴിയില്ല; മേഘത്തിൽ നിന്നു മഴ വീഴുന്നത് തടയാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
താം മഹാപദവീം ഗച്ഛന് പരമാര്ഥഫലപ്രദാമ് । ഭൂമിം കാമ് അപ്യ് ഉപായാതി വചസാമ് അപ്യ് അഗോചരാമ്
ആ മഹത്തായ മാർഗത്തിൽ മുന്നേറുമ്പോൾ, അതു പരമാർത്ഥഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന വഴിയാണ്; അങ്ങനെ അവൻ വാക്കുകൾക്കപ്പുറമുള്ള, അപൂർവമായ ഒരു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
കുതോ ഽപ്യ് അചേഷ്ടിതേഷ്വ് ഏവ സമ്പ്രാപ്തേഷു വിധേര് വശാത് । ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആയാതി പാന്ഥോ മരുമഹീഷ്വ് ഇവ
ശ്രമമില്ലാതെ, വിധിയുടെ ബലത്തിൽ, അനുഭവങ്ങൾ സ്വയം വരുമ്പോൾ, അവയിലൊന്നിലും ആസ്വാദനമില്ലാതെ അവൻ ഇരിക്കുന്നു; മരുഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന യാത്രക്കാരനുപോലെ.
ഘൂര്ണന് ക്ഷീവ ഇവാനന്ദീ സുപ്തസ് സംസാരവൃത്തിഷു । അന്തḫപൂര്ണമനാ മൌനീ കാമ് അപി സ്ഥിതിമ് ഋച്ഛതി
മദ്യപാനിയായ ഒരാൾ കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ, എന്നാൽ ഉള്ളിൽ സമ്പൂർണ്ണതയും മൗനവും നിറഞ്ഞവനായി, ലോകജീവിതത്തിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോഴും, അവൻ അപൂർവമായ ഒരു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
സ താദൃഗ്രൂപതാമ് ഏത്യ പരമാര്ഥഫലസ്യ തത് । ക്രമാന് നികടമ് ആപ്നോതി ഖഗോ ഽര്കപദവീമ് ഇവ
അത്തരം അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയാൽ, ഒരാൾ ക്രമമായി പരമാർത്ഥഫലത്തിന് അടുത്തെത്തുന്നു, പക്ഷി സൂര്യന്റെ വഴിയിലേക്ക് അടുത്തുപോകുന്നതുപോലെ.
തതസ് തദ് അഖിലാ ബുദ്ധീര് വിഹായ വിയതാ സമഃ । ഗൃഹ്ണാത്യ് അഥാസ്വാദയതി ഭുങ്ക്തേ ഽഥ പരിതൃപ്യതി
അതിനുശേഷം, എല്ലാ ചിന്തകളും വിട്ടുവിട്ട്, ആകാശംപോലെ സമമായ്, ഒരാൾ അതിനെ ഗ്രഹിക്കുകയും, ആസ്വദിക്കുകയും, അനുഭവിക്കുകയും, പൂർണ്ണമായ് തൃപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
സകലാര്ഥപരിത്യാഗാദ് ദിനാനുദിനമ് ആതതാത് । ശുദ്ധസ്വഭാവവിശ്രാന്തിḫ പരമാര്ഥാപ്തിര് ഉച്യതേ
എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും വിട്ടുനിൽക്കുന്നതിലൂടെ, ദിവസേനയും തുടർച്ചയായി ശുദ്ധസ്വഭാവത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നത് പരമാർത്ഥസിദ്ധിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
ഭേദബുദ്ധൌ വിലീനായാം ബോധ ഏവാവശിഷ്യതേ । ശുദ്ധമ് ഏകമ് അനാദ്യന്തം തദ് ബ്രഹ്മേതി വിദുര് ബുധാഃ
ഭേദബുദ്ധി ലയിച്ചാൽ, ശുദ്ധവും ഏകവും ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതുമായ ബോധം മാത്രം ശേഷിക്കും; അതാണ് ബ്രഹ്മമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
ലോകൈഷണാവിരക്തേന ത്യക്തദാരൈഷണേന ച । ധനൈഷണാവിമുക്തേന തസ്മിന് വിശ്രമ്യതേ പദേ
ലോകത്തിലെ ആകാംക്ഷകളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാത്തവനും, ഭാര്യയെ തേടുന്ന ആഗ്രഹം ഉപേക്ഷിച്ചവനും, സമ്പത്ത് നേടാനുള്ള മോഹത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാത്തവനും ആ പരമാവസ്ഥയിൽ വിശ്രമിക്കുവാൻ കഴിയില്ല.
പരേണ പരിണാമേന മിഥശ് ചിത്പരമാര്ഥയോഃ । താപേന ഹിമലേഖേവ ഭേദബുദ്ധിര് വിലീയതേ
പരസ്പരമായ ബോധവും പരമാർത്ഥവും ഏറ്റവും ഉന്നതമായ മാറ്റത്തിലൂടെ, പർവ്വതത്തിലെ ഹിമം പോലെ ഭേദബുദ്ധി ഉരുകിപ്പോകുന്നു.
തജ്ജ്ഞസ്യാക്ലിഷ്ടമുക്തസ്യ സ്വഭാവം സുസമം വിനാ । സ്ഥിതിസ് സ്രഗ്ദാമകസ്യേവ ന സമ്ഭവതി കാചന
സഹജമായ സമത്വം ഇല്ലാതെ, കഷ്ടമില്ലാതെ മോചിതനായ അറിവുള്ളവന് ഒരു നിലയുമുണ്ടാകില്ല, മാലയിൽ തന്തു ഇല്ലാതെ അതു നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.
യഥാപ്രകടിതാങ്ഗാന്തസ് സംസ്ഥിതാ സാലഭഞ്ജികാ । ന സതീ നാസതീ സ്തമ്ഭേ തഥാ വിശ്വസ്ഥിതിḫ പരേ
സ്തംഭത്തിൽ വ്യക്തമായി രൂപം കാണിക്കുന്ന ശില്പം പോലെയാണ് ലോകത്തിന്റെ നില പരമത്തിൽ; അതു ആസ്തിത്വം അല്ല, അസ്തിത്വം അല്ല, ശില്പം പോലെ അതു നിലകൊള്ളുന്നു.
ധ്യാനം ന ശക്യതേ കര്തും ന ചൈതദ് ഉപയുജ്യതേ । അബോധേന വിബുദ്ധസ് തു സ്വയമ് അത്രൈവ തിഷ്ഠതി
ധ്യാനം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല, അതിനിവിടെ പ്രസക്തിയുമില്ല; അജ്ഞാനം ഇല്ലാതായി ഉണർന്നിരിക്കുന്നവൻ ഇവിടെ തന്നെയിരിക്കുന്നു.
ആത്യന്തികീ വിരസതാ യസ്യ ദൃശ്യേഷു ദൃശ്യതേ । സ ബുദ്ധോ നാപ്രബുദ്ധസ്യ ദൃശ്യത്യാഗേ ഹി ശക്തതാ
യാരിൽ ദൃശ്യങ്ങളോടുള്ള പൂർണ്ണ വിരക്തി കാണപ്പെടുന്നു, അവനാണ് ഉണർന്നവൻ; ഉണരാത്തവനിൽ ദൃശ്യങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ മാത്രം കഴിവുണ്ട്.
ദൃശ്യസ്യ ബോധതാബോധോ യോ ബോധാദ് അപരിക്ഷയഃ । സ സമാധാനശബ്ദേന കഥ്യതേ സുസമാഹിതൈഃ
ദൃശ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള ബോധമോ അബോധമോ, ബോധം കുറയാതെ നിലനിൽക്കുന്നത്, സമാധാനം എന്ന പേരിൽ സമാധാനമുള്ളവർ പറയുന്നു.
ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യൈകതാരൂപḫ പ്രത്യയോ മനസോ യദാ । ഉദേത്യ് ഏകസമാധാനേ തദാ വിശ്രാമ്യതി സ്വയമ്
ദർശകൻയും ദൃശ്യവും ഒന്നായ രൂപത്തിൽ മനസ്സിൽ തോന്നുമ്പോൾ, ആ ഏകതയിൽ മനസ്സ് സ്വയം വിശ്രമിക്കുന്നു.