കദാചിന് നിര്വൃതിം യാതẖ ക്ഷണം ശമതരൌ ക്വചിത് । മനോഹരിണകോ രാജന് രാജീവമ് ഇവ ഭാസ്വതി
രാജാവേ, ചിലപ്പോള് ഈ മനസ്സെന്ന മൃഗം ഒരു നിമിഷം ശാന്തിയിലേക്കെത്തുന്നു, സൂര്യപ്രകാശത്തില് കനിഞ്ഞു വിരിയുന്ന താമരപൂവിനെപ്പോലെ.
താലീതമാലബകുലാദികവൃക്ഷഗുല്മവിശ്രാന്തിഷു പ്രചുരപുഷ്പവിലാസഹാസൈഃ । നാമാപി യസ്യ ന വിദന്തി സുഖസ്യ മൂഢാḫ പ്രാപ്നോതി തച് ഛമതരോസ് സ്വമനോമൃഗോ വഃ
താളി, താമര, ബകുലം തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിലും, പുഷ്പങ്ങളുടെ പുഞ്ചിരിയോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും, ഭ്രമിച്ചുപോകുന്നവര്ക്ക് സന്തോഷത്തിന്റെ പേരുപോലും അറിയില്ല; പക്ഷേ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സെന്ന മൃഗം ആ ശാന്തിയുടെ വൃക്ഷത്തെത്തുന്നു.
ഇതി വിശ്രാന്തിമാന് ഏഷ മനോഹരിണകോ ഽരിഹന് । തത്രൈവ രതിമ് ആയാതി ന യാതി വിടപാന്തരമ്
ഇങ്ങനെ വിശ്രമം ലഭിച്ച മനസ്സെന്ന മൃഗം അതേ സ്ഥലത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു, മറ്റൊരു വൃക്ഷത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല.
ഏതാവതാഥ കാലേന സ വിവേകദ്രുമḫ ഫലമ് । അന്തസ്സ്ഥം പരമാര്ഥാത്മ ശനൈḫ പ്രകടയത്യ് അലമ്
ഇങ്ങനെ കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞ്, വിവേകമെന്ന വൃക്ഷം അകത്തുള്ള പരമാര്ത്ഥസ്വരൂപമായ ഫലം പതിയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
ധ്യാനദ്രുമഫലം പുണ്യം തദ് അസൌ സ്വമനോമൃഗഃ । അധസ്സ്ഥിതḫ പ്രാന്തഗതം തസ്യ പശ്യതി സത്തരോഃ
ധ്യാനമരത്തിന്റെ പുണ്യഫലം, അതിനെ തന്റെ മനസ്സെന്ന മൃഗം താഴെ നിന്ന് മുകളിലെ ശാഖയെ നോക്കി കാണുന്നു.
ആരോഹതി തതോ വൃക്ഷം തദ് ആസ്വാദയിതും ഫലമ് । അന്യഗര്ധപരിത്യാഗേ വിതതാധ്യവസായവാന്
മറ്റെല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ട്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ ആ ഫലം രുചിക്കാനായി ആ മരത്തിലേക്ക് കയറിയെത്തുന്നു.
വിവേകരസമ് ആക്രാമന് വൃത്തീസ് ത്യജതി ഭൂഗതാഃ । ഉത്തമം പദമ് ആസാദ്യ ഭൂയോ നാധസ് സമീഹതേ
വിവേകത്തിന്റെ സാരം ലഭിച്ചവൻ താഴെ പാർക്കുന്ന വൃത്തികളെ വിട്ട്, ഉന്നതമായ അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ പിന്നെ താഴെക്കുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
തേനോത്തമഫലാര്ഥേന സംസ്കാരാന് പ്രാക്തനാന് അസൌ । വിവേകപദമ് ആരൂഢസ് ത്യജത്യ് അഹിര് ഇവ ത്വചമ്
ആ ഉത്തമഫലത്തിനായി, വിവേകത്തിന്റെ നിലയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, പഴയ Samskārangal അവൻ പാമ്പ് ത്വക്ക് കളയുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഹസത്യ് ഉച്ചൈḫ പദാരൂഢമ് ആത്മാനമ് അവലോകയന് । ഏതാവന്തമ് അഹം കാലം കൃപണẖ കോ ഽഭവം ത്വ് ഇതി
ഉയർന്ന അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേർന്നതിനെ കണ്ടു, അവൻ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ച് പറയുന്നു: 'ഇത്രയും കാലം ഞാൻ എത്ര ദയനീയനായിരുന്നുവേ!'
കരുണാദിഷു തേഷ്വ് അസ്തഭ്രമശ് ശാഖാന്തരേഷു സഃ । ലോഭവ്യാലമ് അധẖ കുര്വന് സമ്രാഡ് ഇവ വിരാജതേ
കറുണയും മറ്റു ഗുണങ്ങളും ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന അവൻ, തള്ളിക്കളയുന്ന തൃശ്യാനാഗത്തെ അടിമുടി കീഴടക്കി, കൊമ്പുകളിലൊന്നും ചലിക്കാതെ രാജാവുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഹൃദയേന്ദോര് ഘനശ്രേണീര് മുഖാബ്ജതിമിരാവലീഃ । കൃഷ്ണായശ്ശൃങ്ഖലാസ് തൃഷ്ണാ ദിനാനുദിനമ് ഉജ്ഝതി
ഹൃദയത്തിലെ ചന്ദ്രന്റെ കനലായ മേഘങ്ങൾ, വായിലെ കമലത്തിന്റെയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള ഇരുണ്ട വരികൾ, തൃശ്യയുടെ ഇരുമ്പ് കെട്ടുകൾ — ഇതെല്ലാം അവൻ ദിവസേന ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഉപേക്ഷതേ ന സമ്പ്രാപ്തം നാപ്രാപ്തമ് അഭിവാഞ്ഛതി । സോമസോമ്യോ ഭവത്യ് അന്തശ്ശീതലസ് സര്വവൃത്തിഷു
ലഭിക്കുന്നതിനെ അവൻ അവഗണിക്കുന്നു, ലഭിക്കാത്തതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അകത്തുനിന്ന് ചന്ദ്രനുപോലെ തണുപ്പുള്ളവനും, എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും ശാന്തനുമാണ്.
ശാസ്ത്രാര്ഥപല്ലവേഷ്വ് ഏവ നിഷണ്ണാത്മാവതിഷ്ഠതേ । ഉന്നതാവനതാപാതാ അധḫ പശ്യഞ് ജഗദ്ഗതീഃ
ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സാരത്തിൽ മാത്രം മനസ്സ് ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ചവൻ, ലോകത്തിന്റെ ഉയർന്നും താഴ്ന്നും പോകുന്ന വഴികളെ താഴെ നിന്ന് നോക്കി, അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭീമദ്രുമലതോത്കീര്ണപുഷ്പപ്രകരദന്തുരാഃ । പ്രാക്തനീസ് സ്വാസ് സ്ഥലീḫ പശ്യന് ഹസത്യ് അന്തര് വരാകതാമ്
ഭയങ്കരമായ വൃക്ഷങ്ങളും കുരുളുകളാൽ കെട്ടിയ കാട്ടുകളും പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ തന്റെ പഴയ താമസസ്ഥലങ്ങൾ നോക്കി, അവയുടെ ദയനീയമായ അവസ്ഥയിൽ അവൻ അകത്തുതന്നെ ചിരിക്കുന്നു.
തേഷു തത്സ്കന്ധദേശേഷു തയോഡ്ഡീനവിഡീനയാ । ഹാരിണ്യാ വിഹരന് ഗത്യാ രാജേവ പരിരാജതേ
അവിടെയുള്ള ശാഖകളിലും പ്രദേശങ്ങളിലും, മാൻപോലെയുള്ള സുന്ദരമായ നടപ്പോടെ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, രാജാവിനെപ്പോലെ അവൻ പ്രകാശിക്കുന്നു.
പുത്രദാരകലത്രാണി മിത്രാണി ച ധനാനി ച । ജന്മാന്തരകൃതാനീവ സ്വപ്നജാനീവ പശ്യതി
മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും സമ്പത്തുകളെയും, അവൻ ഒരു മുമ്പത്തെ ജന്മത്തിൽ ഉണ്ടായതുപോലെയോ സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടതുപോലെയോ കാണുന്നു.
രാഗദ്വേഷഭയോന്മാദമാനമോഹമഹാര്തയഃ । നടസ്യേവാസ്യ ദൃശ്യന്തേ ശീതലാമലചേതസഃ
യാരുടെ മനസ്സ് തണുപ്പും വിശുദ്ധിയും ആണോ, ആൾക്കാർക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന ആസക്തിയും വെറുപ്പും ഭയവും പിതൃത്വം അഭിമാനവും വലിയ മോഷവും ഇവയൊക്കെയും നാടകത്തിലെ അഭിനേതാക്കളെപ്പോലെ അവനു മാത്രം കാണപ്പെടുന്നു.
ഉന്മത്തചേഷ്ടിതാകാരാ ഹസത്യ് അപി പുരോ ഽസതീഃ । തരങ്ഗഭങ്ഗുരാധാരാസ് സംസാരസരിതോ ഗതീഃ
ഇഹലോകത്തിലെ വ്യാജമായ പ്രകടനങ്ങൾ, തിരകളുടെ തനതായ അസ്ഥിരതപോലെയുള്ള ഈ സംസാരനദിയുടെ ക്ഷണികമായ ഒഴുക്കുകൾ, അവയെക്കുറിച്ച് അവൻ ചിരിക്കുന്നു.
ന സ ചേതയതേ കാശ്ചില് ലോകദാരധനൈഷണാഃ । അപൂര്വപദവിശ്രാന്തോ ജീവന്ന് ഏവ യഥാ ശവഃ
ലോകത്തിലെ ആളുകളുടെയും ഭാര്യയുടെയും ധനത്തിന്റെയും പിന്തുടർച്ചയിൽ അവൻ ഒരു ചിന്തയും കാണിക്കുന്നില്ല; അതുല്യമായ ഒരു നിലയിൽ വിശ്രമിച്ചവൻ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ശവംപോലെ ഇരിക്കുന്നു.
കേവലം കേവലേ ശുദ്ധേ ബോധാത്മനി മഹോന്നതൌ । ദത്തദൃഷ്ടിḫ ഫലേ തസ്മിന് ദൂരം സമധിരോഹതി
ശുദ്ധവും ഉന്നതവുമായ ബോധസ്വരൂപത്തിൽ മാത്രം ദൃഷ്ടി കേന്ദ്രീകരിച്ച്, ആ സാക്ഷാത്കാരത്തിന്റെ ഫലത്തിൽ അവൻ ദൂരെയായി ഉയർന്നു സമാധിയിൽ ലയിക്കുന്നു.
സ്മൃത്വാ സ്മൃത്വാപദḫ പൂര്വാസ് സന്തോഷാമൃതപോഷിതഃ । അര്ഥാനാമ് അപ്യ് അനര്ഥാനാം നാശേ ന പരിതപ്യതേ
മുന്പുണ്ടായ കഷ്ടതകള് വീണ്ടും വീണ്ടും ഓര്മ്മിച്ചാലും, സന്തോഷത്തിന്റെ അമൃതം കൊണ്ട് പോഷിക്കപ്പെട്ടവന് ഇഷ്ടമായതോ അനിഷ്ടമായതോ നഷ്ടമായപ്പോഴും ദുഃഖപ്പെടുന്നില്ല.
വ്യവഹാരേഷു കാര്യേഷു ഭോഗസമ്പാദകേഷ്വ് അപി । പരമ് ഉദ്വേഗമ് ആയാതി സനിദ്ര ഇവ ബോധിതഃ
നടത്തേണ്ട കാര്യങ്ങളിലും, ആസ്വാദനത്തിനായുള്ള ശ്രമങ്ങളിലും പോലും, ആള് ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തില് നിന്നു ഉണര്ന്നവനുപോലെ വലിയ വിഷമം അനുഭവിക്കുന്നു.
ദീര്ഘാധ്വഗ ഇവോദാരാമ് അനാരതമ് അബാധിതാമ് । ചിരം മൌര്ഖ്യശ്രമാക്രാന്തോ വിശ്രാന്തിമ് അഭിവാഞ്ഛതി
ദീര്ഘദൂര യാത്രക്കാരനുപോലെ, ദീര്ഘകാലത്തെ മൗഢ്യത്തിന്റെ ക്ഷീണത്തില് ആള് എപ്പോഴും മഹത്തായ, തടസ്സമില്ലാത്ത വിശ്രമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
നിശ്ശ്വാസബോധിതോ ഽപ്യ് അഗ്നിര് അനിന്ധന ഇവാത്മനി । ശ്വാസമാത്രഭ്രമേ ഽപ്യ് അന്തര് അതിഷ്ഠന്ന് ഏവ ശാമ്യതി
ശ്വാസം കൊണ്ടു ഉണര്ത്തിയാലും, ഇന്ധനം ഇല്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ ആന്തരിക അഗ്നി ശരീരത്തില് തന്നെ നില്ക്കുന്നു; ശ്വാസത്തിന്റെ ഭ്രമം മാത്രം ഉണ്ടായാലും അകത്തുതന്നെ ശമിക്കുന്നു.
ആപതന്തീം ബലാദ് ഏവ പദാര്ഥേഷ്വ് അരതിം ശനൈഃ । ന ശക്നോതി നിരാകര്തും വൃഷ്ടിമ് അഭ്രച്യുതാമ് ഇവ
വസ്തുക്കളോടുള്ള വിരക്തി ശക്തിയായി മനസ്സിൽ ഉയരുമ്പോൾ, ആ വിരക്തിയെ തടയാൻ അവൻ കഴിയില്ല; മേഘത്തിൽ നിന്നു മഴ വീഴുന്നത് തടയാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
താം മഹാപദവീം ഗച്ഛന് പരമാര്ഥഫലപ്രദാമ് । ഭൂമിം കാമ് അപ്യ് ഉപായാതി വചസാമ് അപ്യ് അഗോചരാമ്
ആ മഹത്തായ മാർഗത്തിൽ മുന്നേറുമ്പോൾ, അതു പരമാർത്ഥഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന വഴിയാണ്; അങ്ങനെ അവൻ വാക്കുകൾക്കപ്പുറമുള്ള, അപൂർവമായ ഒരു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
കുതോ ഽപ്യ് അചേഷ്ടിതേഷ്വ് ഏവ സമ്പ്രാപ്തേഷു വിധേര് വശാത് । ഭോഗേഷ്വ് അരതിമ് ആയാതി പാന്ഥോ മരുമഹീഷ്വ് ഇവ
ശ്രമമില്ലാതെ, വിധിയുടെ ബലത്തിൽ, അനുഭവങ്ങൾ സ്വയം വരുമ്പോൾ, അവയിലൊന്നിലും ആസ്വാദനമില്ലാതെ അവൻ ഇരിക്കുന്നു; മരുഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന യാത്രക്കാരനുപോലെ.
ഘൂര്ണന് ക്ഷീവ ഇവാനന്ദീ സുപ്തസ് സംസാരവൃത്തിഷു । അന്തḫപൂര്ണമനാ മൌനീ കാമ് അപി സ്ഥിതിമ് ഋച്ഛതി
മദ്യപാനിയായ ഒരാൾ കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ, എന്നാൽ ഉള്ളിൽ സമ്പൂർണ്ണതയും മൗനവും നിറഞ്ഞവനായി, ലോകജീവിതത്തിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോഴും, അവൻ അപൂർവമായ ഒരു നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
സ താദൃഗ്രൂപതാമ് ഏത്യ പരമാര്ഥഫലസ്യ തത് । ക്രമാന് നികടമ് ആപ്നോതി ഖഗോ ഽര്കപദവീമ് ഇവ
അത്തരം അവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയാൽ, ഒരാൾ ക്രമമായി പരമാർത്ഥഫലത്തിന് അടുത്തെത്തുന്നു, പക്ഷി സൂര്യന്റെ വഴിയിലേക്ക് അടുത്തുപോകുന്നതുപോലെ.
തതസ് തദ് അഖിലാ ബുദ്ധീര് വിഹായ വിയതാ സമഃ । ഗൃഹ്ണാത്യ് അഥാസ്വാദയതി ഭുങ്ക്തേ ഽഥ പരിതൃപ്യതി
അതിനുശേഷം, എല്ലാ ചിന്തകളും വിട്ടുവിട്ട്, ആകാശംപോലെ സമമായ്, ഒരാൾ അതിനെ ഗ്രഹിക്കുകയും, ആസ്വദിക്കുകയും, അനുഭവിക്കുകയും, പൂർണ്ണമായ് തൃപ്തനാകുകയും ചെയ്യുന്നു.