ജീവന്മുക്തത്വമ് അസ്മിംസ് തു ശ്രുതേ സമനുഭൂയതേ । സ്വയമ് ഏവ യഥാ പീതേ നീരോഗത്വം വരൌഷധേ
ഈ ഗ്രന്ഥം കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ ജീവൻകൊണ്ടു മോക്ഷം നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ, ഉത്തമ ഔഷധം കഴിച്ചാൽ രോഗമുക്തി അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെയാണ്.
ശ്രൂയമാണേ ഹി ശാസ്ത്രേ ഽസ്മിഞ് ശ്രോതാ വേത്ത്യ് ഏതദ് ആത്മനാ । യഥാവദ് ഇദമ് അസ്മാഭിര് ന തൂക്തം വരശാപവത്
ഈ ശാസ്ത്രം കേൾക്കുമ്പോൾ, ശ്രോതാവു തന്നെ അതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് യാദൃശ്ചികമായി അല്ല, ശാപം അല്ലെങ്കിൽ വരം പറയുന്നതുപോലെ അല്ല.
ശാമ്യതി സംസൃതിദുഃഖമ് ഇദം തേ സ്വാത്മവിചാരമഹാകഥയൈവ । നോ ധനദാനതപശ്ശ്രുതവേദൈസ് തത്കഥനോജ്ഝിതയത്നശതേന
ഈ ജന്മചക്രത്തിലെ കഷ്ടം സ്വാത്മവിചാരത്തിന്റെ മഹത്തായ ചർച്ചയാൽ മാത്രം ശമിക്കപ്പെടുന്നു; ധനം, ദാനം, തപം, വേദപഠനം, അല്ലെങ്കിൽ ഇത്തരമൊരു അന്വേഷനമില്ലാത്ത നൂറുകണക്കിന് ശ്രമങ്ങൾകൊണ്ടോ ഇതിന് ശാന്തി വരികയില്ല.
തച്ചിത്താസ് തദ്ഗതപ്രാണാ ബോധയന്തഃ പരസ്പരമ് । കഥയന്തശ് ച തന് നിത്യം തുഷ്യന്തി രമയന്തി യേ
അവരുടെ മനസും പ്രാണനും അതിലേയ്ക്ക് ലയിച്ചവരായി, പരസ്പരം ഉണർത്തി, ആ സത്യം എപ്പോഴും സംസാരിച്ച്, അത്തരം ആളുകൾ സന്തോഷത്തിലും ആനന്ദത്തിലും കഴിയുന്നു.
തേഷാം ജ്ഞാനൈകനിഷ്ഠാനാമ് ആത്മജ്ഞാനവിചാരണാത് । സാ ജീവന്മുക്തതോദേതി വിദേഹോന്മുക്തതൈവ യാ
ജ്ഞാനത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നവർക്ക്, ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്വേഷനംകൊണ്ടു, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു; അതേ അവസ്ഥ തന്നെ ശരീരം വിട്ട് കിട്ടുന്ന മോക്ഷം എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ബ്രഹ്മന് വിദേഹമുക്തസ്യ ജീവന്മുക്തസ്യ ലക്ഷണമ് । ബ്രൂഹി യേന തഥൈവാഹം യതേ ശാസ്ത്രദൃശാ ധിയാ
ബ്രഹ്മനേ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവനും ശരീരം വിട്ട് മോക്ഷം നേടിയവനും ഉള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ, ഞാൻ ശാസ്ത്രവും വിവേകവും ആശ്രയിച്ച് അങ്ങനെ തന്നെ ശ്രമിക്കാനായി.
യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം യസ്യ വ്യവഹാരവതോ ഽപി ച । അസ്തങ്ഗതം സ്ഥിതം വ്യോമ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ലോകം പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നാലും, ആ ലോകം ആകാശം പോലെയാണ് ഇല്ലാതായതും നിലനിൽക്കുന്നതും എന്ന് ആരോർക്കും തോന്നുമ്പോൾ, അവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടു മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
ബോധൈകനിഷ്ഠതാം യാതോ ജാഗര്ത്യ് ഏവ സുഷുപ്തവത് । യ ആസ്തേ വ്യവഹര്തൈവ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ച നിലയിലേക്കെത്തി, ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോഴും ഗഹനനിദ്രയിൽപോലെ ശാന്തനായി, പ്രവർത്തനം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയും വിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടു മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
നോദേതി നാസ്തമ് ആയാതി സുഖേ ദുഃഖേ മുഖപ്രഭാ । യഥാപ്രാപ്തസ്ഥിതേര് യസ്യ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
സന്തോഷത്തിലും ദുഃഖത്തിലും മുഖത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉയരുകയോ താഴുകയോ ചെയ്യാതെ, ലഭിക്കുന്നതെന്തായാലും അതിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടു മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യോ ജാഗര്തി സുഷുപ്തസ്ഥോ യസ്യ ജാഗ്രന് ന വിദ്യതേ । യസ്യ നിര്വാസനോ ബോധസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ഗഹനനിദ്രയിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും ഉണർന്നിരിക്കുന്നതുപോലെയും, ഉണരൽ അവനിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെയും, അവന്റെ ബോധം ആലോചനകളില്ലാതെയും ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവനെയാണ് ജീവൻകൊണ്ടു മോചിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
രാഗദ്വേഷഭയാദീനാമ് അനുരൂപം ചരന്ന് അപി । യോ ഽന്തര് വ്യോമവദ് അത്യച്ഛസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആകർഷണം, വിരോധം, ഭയം എന്നിവയ്ക്കനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചാലും, ഉള്ളിൽ ആകാശംപോലെ സുതാര്യമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യസ്യ നാഹങ്കൃതോ ഭാവോ ബുദ്ധിര് യസ്യ ന ലിപ്യതേ । കുര്വതോ ഽകുര്വതോ വാപി സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ആത്മാഭിമാനം ഇല്ലാത്തവനും, ബുദ്ധി അശുദ്ധിയില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാലും പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാലും സമത്വത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
യശ് ചോന്മേഷനിമേഷാഭ്യാം വിധേഃ പ്രലയസമ്ഭവൌ । പശ്യേത് ത്രിലോക്യാഃ ഖസമസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
കണ്ണ് തുറക്കുന്നതിലും അടയ്ക്കുന്നതിലും സൃഷ്ടിയും ലയവും ആകാശംപോലെ ഈ ലോകത്തിൽ കാണുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
ഭോക്തൈവ യോ ന ഭോക്തൈവ ശുദ്ധബോധൈകതാം ഗതഃ । ബുദ്ധസ് സുപ്ത ഇവാസ്തേ ഽന്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ഭോഗി പോലെയും ഭോഗിയല്ലാത്തവനായി ശുദ്ധബോധത്തിൽ ലയിച്ചവനും, ഉണർന്നിരിക്കുന്നവൻപോലും ഉറങ്ങുന്നവൻപോലും ഉള്ളിൽ ശാന്തനായി ഇരിക്കുന്നവനെയാണ് ജീവൻമുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
നിത്യം ദ്രഷ്ടൈവ ചാദ്രഷ്ടാ ജീവന്ന് ഏവ മൃതോപമഃ । വ്യവഹര്തൈവ ശൈലാഭസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എപ്പോഴും കാണുന്നവനും കാണാത്തവനുമാണ്, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചവനുപോലെയാണ്, ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചാലും പർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലനാണ്—ഇവനെയാണ് ജീവന്മുക്തൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
യസ്മാന് നോദ്വിജതേ ലോകോ ലോകാന് നോദ്വിജതേ ച യഃ । ഹര്ഷാമര്ഷഭയോന്മുക്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ലോകം ആരെയും ഭയപ്പെടാത്തവനെയും, ലോകത്തെയും ഭയപ്പെടാത്തവനെയും, സന്തോഷവും ദ്വേഷവും ഇല്ലാത്തവനെയും ജീവന്മുക്തൻ എന്നു പറയുന്നു.
ശാന്തസംസാരകലനഃ കലാവാന് അപി നിഷ്കലഃ । യസ് സചിത്തോ ഽപി നിശ്ചിത്തസ് സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
ലോകകാര്യങ്ങളിൽ മനസ്സിന്റെ കലക്കം ശമിച്ചവനും, ഭാഗങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടും ഭാഗഭേദമില്ലാത്തവനും, മനസ്സ് ഉണ്ടെങ്കിലും മനസ്സില്ലാത്തവനുപോലെയും ജീവന്മുക്തനാണ്.
യസ് സമസ്താര്ഥജാതേഷു വ്യവഹാര്യ് അപി ശീതലഃ । പരാര്ഥേഷ്വ് ഇവ പൂര്ണാത്മാ സ ജീവന്മുക്ത ഉച്യതേ
എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പ്രവർത്തിച്ചാലും മനസ്സിൽ ശാന്തതയുള്ളവനും, മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യത്തിൽപോലും ആത്മാവ് നിറഞ്ഞവനുമാണ് ജീവന്മുക്തൻ.
ജീവന്മുക്തപദം ത്യക്ത്വാ ദേഹേ കാലവശാത് ക്ഷതേ । ചിദ് യാത്യ് അദേഹമുക്തത്വം പവനോ ഽസ്പന്ദതാമ് ഇവ
ജീവനോടൊപ്പം മോക്ഷം അനുഭവിച്ചവൻ, കാലത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ ശരീരം നശിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ ബോധം ശരീരമില്ലാത്ത മോക്ഷത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇത് കാറ്റ് നിലയ്ക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
വിദേഹമുക്തോ നോദേതി നാസ്തമ് ഏതി ന ശാമ്യതി । ന സന് നാസന് ന ദൂരസ്ഥം ന ചാഹം ന ച വേതരത്
ശരീരമില്ലാതെ മോക്ഷം നേടിയവൻ ഉദയിക്കുകയോ അസ്തമിക്കുകയോ ഇല്ല; അവൻ നിലയ്ക്കുകയുമില്ല. അവൻ ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല; അകലെ എന്നും സമീപം എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല; 'ഞാൻ' എന്നും 'മറ്റൊരാൾ' എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല.
സൂര്യോ ഭൂത്വാ പ്രതപതി വിഷ്ണുഃ പാതി ജഗത്ത്രയമ് । രുദ്രസ് സര്വാന് സംഹരതി സര്വാന് സൃജതി പദ്മഭൂഃ
സൂര്യനായി പ്രകാശിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവായി മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും രക്ഷിക്കുന്നു; രുദ്രനായി എല്ലാം സംഹരിക്കുന്നു; പദ്മഭൂവായി (ബ്രഹ്മാവായി) എല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ഖം ഭൂത്വാ പവനസ്കന്ധാന് ധത്തേ സര്ക്ഷസുരാസുരാന് । കുലാചലഗണോ ഭൂത്വാ ലോകപാലപുരാസ്പദമ്
ആകാശമായി കാറ്റിന്റെയും നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും പ്രവാഹങ്ങളെ താങ്ങുന്നു; വലിയ പർവതശ്രേണികളായി ലോകപാലന്മാരുടെ നഗരങ്ങൾക്കും അഭയസ്ഥലമായിരിക്കുന്നു.
ഭൂമിര് ഭൂത്വാ ബിഭര്തീമാം ലോകസ്ഥിതിമ് അഖണ്ഡിതാമ് । തൃണഗുല്മലതാ ഭൂത്വാ ദദാതി ഫലസന്തതിമ്
ഭൂമിയായി, ഈ ലോകങ്ങളുടെ അക്ഷുണ്ണമായ നില നിലനിർത്തുന്നു; പുല്ലായി, കുറ്റിച്ചെടിയായി, വളരുന്ന ലതയായി മാറി, ഫലങ്ങളുടെ തുടർച്ച നൽകുന്നു.
ബിഭ്രജ് ജലാനലാകാരഞ് ജ്വലതി ദ്രവതി ദ്രുതഃ । ചന്ദ്രോ ഽമൃതം പ്രസവതി മൃതിം ഹാലാഹലം വിഷമ്
ജലവും അഗ്നിയും പോലെ പ്രകാശിച്ച്, കത്തിയും ഉരുകിയും ഒഴുകിയും ചെയ്യുന്നു; ചന്ദ്രനായി അമൃതം പകരുന്നു, മരണമായി വിഷവും ദുരന്തവും ഉണ്ടാക്കുന്നു.
തേജഃ പ്രകടയത്യ് ആശാസ് തനോത്യ് ആന്ധ്യം തമോ ഭവന് । ശൂന്യം സന് വ്യോമതാമ് ഏതി ഗിരിസ് സന് രോധയത്യ് അലമ്
പ്രകാശം പ്രതീക്ഷ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു, ഇരുട്ട് കുരുടതയെ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; ശൂന്യമായി ആകാശസ്വഭാവം എടുക്കുന്നു, പർവ്വതമായി ആകുമ്പോൾ വളരെ തടസ്സങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
കരോതി ജങ്ഗമം ചിത്ത്വേ സ്ഥാവരം സ്ഥാവരാക്ര്ടിഃ । ഭൂത്വാര്ണവോ വലയതി ഭൂസ്ത്രിയം വലയോ യഥാ
ചിത്തമായപ്പോൾ ചലിക്കുന്നതെല്ലാം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, അചലമായ രൂപത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതും ഉണ്ടാക്കുന്നു; സമുദ്രമായി മാറി, സ്ത്രീയുടെ കൈയിൽ വളയമുപോലെ ഭൂമിയെ ചുറ്റുന്നു.
പരമാര്കവപുര് ഭൂത്വാ പ്രകാശേ ഽന്തര് വിസാരയന് । ത്രിജഗത്ത്രസരേണ്വോഘം ശാന്തമ് ഏവാവതിഷ്ഠതി
പരമസൂര്യന്റെ രൂപമായി, പ്രകാശം ഉള്ളിൽ വ്യാപിപ്പിച്ച്, ലോകത്തിന്റെ ഭയങ്ങൾ ഒഴുകുമ്പോഴും ആൾ ശാന്തതയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യത് കിഞ്ചിദ് ഇദമ് ആഭാതി ഭാതം വാ ഭാമ് ഉപൈഷ്യതി । കാലത്രയഗതം ദൃശ്യം തദ് അസൌ സര്വമ് ഏവ വാ
ഇവിടെ എന്ത് തെളിയുന്നുവോ, തെളിഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭാവിയിൽ തെളിയുമോ, കാലത്തിന്റെ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളിലും കാണുന്നതെല്ലാം അതേ ഒന്നാണ്.
കഥമ് ഏവം വദ ബ്രഹ്മന് ഭൂയതേ വിഷമാ ഹി മേ । ദൃഷ്ടിര് ഏഷാ തു ദുഷ്പ്രാപാ ദുരാക്രമ്യേതി നിശ്ചയഃ
ഇങ്ങനെ എങ്ങനെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്, ബ്രഹ്മൻ? എന്റെ മനസ്സ് ആശങ്കയിലായിരിക്കുന്നു; ഈ ദർശനം ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുഷ്കരവും പിടികൂടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതുമാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
മുക്തിര് ഏഷോച്യതേ രാമ ബ്രഹ്മൈതത് സമുദാഹൃതമ് । നിര്വാണമ് ഏതത് കഥിതം ശൃണു സമ്പ്രാപ്യതേ കഥമ്
രാമാ, ഇതാണ് മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നത്; ഇതാണ് ബ്രഹ്മം എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നത്. ഇതാണ് നിർവാണം എന്നു വിവരിക്കപ്പെടുന്നത്; ഇത് എങ്ങനെ ലഭിക്കാമെന്ന് കേൾക്കു.