നിബധ്നാത്യ് ആത്മനാ പീഠം കുലാചല ഇവ സ്ഥിരമ് । ഫലസ്യ രചയത്യ് ഊര്ധ്വേ ഘടികാം മങ്ഗലാചിതാമ്
സ്വന്തം ആത്മാവിനെ ഒരു പീഠമായി ഉറപ്പിച്ച്, സ്വന്തം കുടുംബപർവ്വതംപോലെ അചഞ്ചലമായി സ്ഥാപിക്കുന്നു. അതിന് മുകളിൽ ഫലത്തിനായി മംഗളചിഹ്നങ്ങൾകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച ഒരു പാത്രം നിർമ്മിക്കുന്നു.
വിവേകഫലവൃക്ഷേ തു വര്ധമാനേ ദിനേ ദിനേ । ഛായാവിതാനവലിതേ പുംസോ ഹൃദയകാനനേ
വിവേകഫലമരമുദിനംപ്രതി വളരുമ്പോൾ, അതിന്റെ നിഴൽ മനുഷ്യന്റെ ഹൃദയവനത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നു.
പ്രവര്തതേ ശീതലതാ തലതാപാപഹാരിണീ । അത്യുല്ലസന്മതിലതാതുഷാരോദരസുന്ദരീ
അവിടെ തണുപ്പും, താഴെയുള്ള ചൂട് അകറ്റുന്ന ശാന്തിയും ഉദിക്കുന്നു. അതിൽ അത്യന്തം പ്രകാശവും, ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പൊടിയാൽ ഭരിതമായ ഉള്ളറയുടെ സൗന്ദര്യവും കാണാം.
യസ്യാമ് അവാന്തരശ്രാന്തോ വിശ്രാമ്യതി മനോമൃഗഃ । ആജന്മജീര്ണപഥികḫ പഥി കോലാഹലാകുലഃ
ആ നിഴലിൽ, ജന്മംമുതൽ പ്രായംവരെയുള്ള യാത്രയിൽ ശബ്ദം നിറഞ്ഞ വഴിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന മനസ്സെന്ന മൃഗം വിശ്രമിക്കുന്നു.
സത്താമാത്രാത്മശാരീരശര്മാര്ഥം പ്രേക്ഷിതോ ഽരിഭിഃ । നാനാതാസാരമ് ആത്മാനം ഗോപയന് കുഞ്ജകോന്മുഖഃ
വൈരികളാൽ നിരീക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ശരീരസുഖത്തിനായുള്ള ഈ ജീവന്റെ നില മാത്രമാണ് അവർക്കറിയാവുന്നത്. ഇങ്ങനെ, താനെന്താണെന്നത് മറച്ചു വെച്ച്, കാടിന്റെ അരികിൽ നിന്നു പുറത്തേക്ക് നോക്കി, അവൻ സ്വയം സംരക്ഷിക്കുന്നു.
സംസാരാരണ്യവിസരദ്വാസനാപവനേരിതഃ । അഹന്താതാപസരിതാ സര്വദാ വിപ്രലമ്ഭിതഃ
സംസാരത്തിന്റെ കാടിലൂടെ, ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കാറ്റിൽ തള്ളപ്പെടുന്നവൻ, എപ്പോഴും അഹങ്കാരത്തിന്റെ ചൂടുള്ള നദിയാൽ വേർപിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ദാരദീര്ഘദരീദൂരചിരസഞ്ചാരജര്ജരഃ । പുത്രപത്ത്രപരാമര്ശപ്രപാതാത് പതിതോ ഽവടേ
ഭാര്യയും സമ്പത്തും തേടി നീണ്ട യാത്രകളിൽ ക്ഷീണിച്ചവൻ, മക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടുമുള്ള അകമ്പടിയാൽ ഉരുണ്ടു, ഒരു വലിയ കുഴിയിലേക്കു വീണുപോകുന്നു.
ലക്ഷ്മീലതാവിലുഠനാത് സങ്കടേ കുട്ടിതാങ്ഗകഃ । തൃഷ്ണാശ്രീസരിതം ഗൃഹ്ണന് കല്ലോലൈര് ദൂരമ് ആഹൃതഃ
സമ്പത്തിന്റെ വള്ളിയെ പിടിച്ച് കഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, ഇടുങ്ങിയ വഴികളിൽ ശരീരം തകർന്നുപോകുന്നു. തൃശ്യയും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞ നദിയെ പിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അതിന്റെ തിരമാലകളാൽ ദൂരെയ്ക്ക് ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു.
വ്യാധിദുര്വ്യാധവൈധുര്യപലായനപരായണഃ । അശങ്കിതവിധിവ്യാധപാതാതിചകിതാകൃതിഃ
അവൻ രോഗവും ദുരിതവും ദുർഭാഗ്യവും ഒഴിവാക്കാൻ എപ്പോഴും ഓടിപ്പോകാൻ തയ്യാറാണ്. വിധിയുടെ അപ്രതീക്ഷിത അടികൾക്കും രോഗത്തിന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണങ്ങൾക്കും അവൻ എപ്പോഴും ഭയത്തോടെയും ഉത്കണ്ഠയോടെയും ആണ്.
ഗേയാസ്വാദസമാപാതദുẖഖസായകശങ്കിതഃ । വൈരിവിദ്രാവണവ്യഗ്രോ ദൃഷദാഹനനാങ്കിതഃ
സുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചശേഷം ഉടൻ വരുന്ന ദു:ഖത്തിന്റെ വേദനയെ അവൻ ഭയപ്പെടുന്നു. ശത്രുക്കളെ അകറ്റാൻ മനസ്സാകെ തിരക്കിലാണ്. കഠിനമായ അനുഭവങ്ങൾ അവനെ പാടുകളാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ഉന്നതാനതസമ്പാതനിപാതാനതിഘൂര്ണിതഃ । ന്യക്കാരോപലനിര്ഘാതൈḫ പാരമ്പര്യേണ ചൂര്ണിതഃ
ഉയര്ച്ചകളും താഴ്ചകളും, അപ്രതീക്ഷിതമായ നേട്ടങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും അവനെ ഇടിക്കുകയാണ്. അപമാനവും നിന്ദയും തലമുറകളായി അവനെ തകർത്തിരിക്കുന്നു.
തൃഷ്ണാശരലതാജാലപ്രവേശവശവിക്ഷതഃ । സ്വപ്രജ്ഞാരചിതാചാരḫ പരമായാസ്വ് അശിക്ഷിതഃ
ആസക്തിയുടെ ചഞ്ചലതയുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങി അവൻ വേദനയിലാവുന്നു. സ്വന്തം പരിമിതമായ ബുദ്ധിയനുസരിച്ച് ജീവിച്ചവൻ, പരമജ്ഞാനത്തിൽ ഒരിക്കലും പരിശീലനം നേടിയിട്ടില്ല.
ഇന്ദ്രിയഗ്രാമമ് ആഗത്യ പ്രപലായനതത്പരഃ । സുദുര്ഗ്രഹഗജേന്ദ്രോഗ്രവിസ്ഫൂര്ജനവിമര്ദിതഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് കടന്നവൻ എപ്പോഴും രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; പിടിക്കാനാകാത്ത കാട്ടാനയെ പോലെ കഠിനമായ അടികൾകൊണ്ട് അവൻ തകർന്നുപോകുന്നു.
വിഷയാജഗരോദ്ഗാരവിഷഫൂത്കാരമൂര്ഛിതഃ । കാമകൌലേയകൈര് ഭൂമൌ രസാര്ദ്രായാം വിപോഥിതഃ
വിഷയങ്ങളെന്ന പാമ്പിന്റെ വിഷം നിറഞ്ഞ hiss-ൽ അവൻ മയങ്ങിപ്പോകുന്നു; ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കുഞ്ഞുങ്ങൾ അടിക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഈർപ്പം നിറഞ്ഞ നിലത്തവൻ വീണുപോകുന്നു.
കോപദാവാനലപ്ലുഷ്ടസ്പഷ്ടവിസ്ഫോടദാഹവാന് । സദാഗതാഗതാനേകദീര്ഘദുẖഖപ്രവാഹവാന്
കോപം എന്ന കാട്ടുതീയിൽ ചുട്ടുപോകുന്നവനാണ് അവൻ; അതിന്റെ ദഹനത്തിന്റെ പൊള്ളലുകൾ വ്യക്തമായി അവനിൽ കാണാം. പലതരം ദീർഘമായ ദു:ഖങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ അവൻ എപ്പോഴും ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സ്വാങ്ഗലഗ്നാഭിലാഷാംശദംശദോഷൈര് ഉപദ്രുതഃ । ഭോഗലോഭലസന്മേദസ്സൃഗാലചിരവിദ്രുതഃ
സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്ന ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കഷ്ണങ്ങൾ പോലുള്ള ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ട് അവൻ പീഡിതനാകുന്നു; അനുഭവത്തിനുള്ള താൽപര്യവും ഭ്രമത്തിന്റെ ചൂടും കൊണ്ട്, കുറുക്കൻ പോലെ നീണ്ടുനീണ്ട ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
സ്വകര്മകന്ദരോദ്വാന്തദാരിദ്ര്യദ്വീപ്യനുദ്രുതഃ । വ്യാമോഹമിഹികാന്ധത്വകൂടാവടലുഠത്തനുഃ
സ്വന്തം പ്രവൃത്തികളുടെ ആഴത്തിലുള്ള കുഴിയിലുണ്ടാകുന്ന പ്രക്ഷോഭം കൊണ്ട് ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ ദ്വീപ് കടന്ന്, മായയുടെ മഞ്ഞ് പരന്ന അന്ധതയുടെ വലിയ കുഴികളിൽ അവന്റെ ശരീരം ഉരുണ്ടു വീഴുന്നു.
മാനസിംഹസമുല്ലാസഹൃദയോത്കമ്പനാതുരഃ । മരണേനാരണേയേന ബുകപുഷ്പമ് ഇവേക്ഷിതഃ
മനസ്സെന്ന സിംഹത്തിന്റെ ഗർജ്ജനയിൽ ഹൃദയം വിറയുന്ന അവൻ, മരണമെന്ന കാട്ടുകാരൻ ഒരു മുകുളം പോലെ നോക്കി നിൽക്കുന്നു.
ഗര്ധാന് നിഗരണായാശു ദൂരതോ ജനസേവിതഃ । കാമൈസ് സമന്തതോ ദത്തചിന്താനിചയവാഗുരഃ
കഴുകന്മാർ ഉടൻ വിഴുങ്ങുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ ആളുകൾ ദൂരത്ത് നിന്ന് അവനെ ഒഴിവാക്കുന്നു; എല്ലാ വശത്തും ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ചിന്തകളുടെ വലയിൽ അവൻ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
താരുണ്യനാമ്നാ സുഹൃദാ ക്ഷണമ് ആലിങ്ഗ്യ വര്ജിതഃ । ദുസ്സഞ്ചാരേഷു പവനൈẖ കുപിതൈര് ഇവ തര്ജിതഃ
യുവത്വം എന്ന സുഹൃത്ത് ഒരു നിമിഷം അവനെ അണച്ചു പിടിച്ചു, പിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു; കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള കാറ്റുകൾ കുപിതമായി അവനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നു.
കദാചിന് നിര്വൃതിം യാതẖ ക്ഷണം ശമതരൌ ക്വചിത് । മനോഹരിണകോ രാജന് രാജീവമ് ഇവ ഭാസ്വതി
രാജാവേ, ചിലപ്പോള് ഈ മനസ്സെന്ന മൃഗം ഒരു നിമിഷം ശാന്തിയിലേക്കെത്തുന്നു, സൂര്യപ്രകാശത്തില് കനിഞ്ഞു വിരിയുന്ന താമരപൂവിനെപ്പോലെ.
താലീതമാലബകുലാദികവൃക്ഷഗുല്മവിശ്രാന്തിഷു പ്രചുരപുഷ്പവിലാസഹാസൈഃ । നാമാപി യസ്യ ന വിദന്തി സുഖസ്യ മൂഢാḫ പ്രാപ്നോതി തച് ഛമതരോസ് സ്വമനോമൃഗോ വഃ
താളി, താമര, ബകുലം തുടങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലിലും, പുഷ്പങ്ങളുടെ പുഞ്ചിരിയോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും, ഭ്രമിച്ചുപോകുന്നവര്ക്ക് സന്തോഷത്തിന്റെ പേരുപോലും അറിയില്ല; പക്ഷേ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സെന്ന മൃഗം ആ ശാന്തിയുടെ വൃക്ഷത്തെത്തുന്നു.
ഇതി വിശ്രാന്തിമാന് ഏഷ മനോഹരിണകോ ഽരിഹന് । തത്രൈവ രതിമ് ആയാതി ന യാതി വിടപാന്തരമ്
ഇങ്ങനെ വിശ്രമം ലഭിച്ച മനസ്സെന്ന മൃഗം അതേ സ്ഥലത്ത് സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു, മറ്റൊരു വൃക്ഷത്തിലേക്ക് പോകുന്നില്ല.
ഏതാവതാഥ കാലേന സ വിവേകദ്രുമḫ ഫലമ് । അന്തസ്സ്ഥം പരമാര്ഥാത്മ ശനൈḫ പ്രകടയത്യ് അലമ്
ഇങ്ങനെ കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞ്, വിവേകമെന്ന വൃക്ഷം അകത്തുള്ള പരമാര്ത്ഥസ്വരൂപമായ ഫലം പതിയെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
ധ്യാനദ്രുമഫലം പുണ്യം തദ് അസൌ സ്വമനോമൃഗഃ । അധസ്സ്ഥിതḫ പ്രാന്തഗതം തസ്യ പശ്യതി സത്തരോഃ
ധ്യാനമരത്തിന്റെ പുണ്യഫലം, അതിനെ തന്റെ മനസ്സെന്ന മൃഗം താഴെ നിന്ന് മുകളിലെ ശാഖയെ നോക്കി കാണുന്നു.
ആരോഹതി തതോ വൃക്ഷം തദ് ആസ്വാദയിതും ഫലമ് । അന്യഗര്ധപരിത്യാഗേ വിതതാധ്യവസായവാന്
മറ്റെല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ട്, ഉറച്ച മനസ്സോടെ ആ ഫലം രുചിക്കാനായി ആ മരത്തിലേക്ക് കയറിയെത്തുന്നു.
വിവേകരസമ് ആക്രാമന് വൃത്തീസ് ത്യജതി ഭൂഗതാഃ । ഉത്തമം പദമ് ആസാദ്യ ഭൂയോ നാധസ് സമീഹതേ
വിവേകത്തിന്റെ സാരം ലഭിച്ചവൻ താഴെ പാർക്കുന്ന വൃത്തികളെ വിട്ട്, ഉന്നതമായ അവസ്ഥയിൽ എത്തുമ്പോൾ പിന്നെ താഴെക്കുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
തേനോത്തമഫലാര്ഥേന സംസ്കാരാന് പ്രാക്തനാന് അസൌ । വിവേകപദമ് ആരൂഢസ് ത്യജത്യ് അഹിര് ഇവ ത്വചമ്
ആ ഉത്തമഫലത്തിനായി, വിവേകത്തിന്റെ നിലയിൽ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, പഴയ Samskārangal അവൻ പാമ്പ് ത്വക്ക് കളയുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
ഹസത്യ് ഉച്ചൈḫ പദാരൂഢമ് ആത്മാനമ് അവലോകയന് । ഏതാവന്തമ് അഹം കാലം കൃപണẖ കോ ഽഭവം ത്വ് ഇതി
ഉയർന്ന അവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേർന്നതിനെ കണ്ടു, അവൻ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ച് പറയുന്നു: 'ഇത്രയും കാലം ഞാൻ എത്ര ദയനീയനായിരുന്നുവേ!'
കരുണാദിഷു തേഷ്വ് അസ്തഭ്രമശ് ശാഖാന്തരേഷു സഃ । ലോഭവ്യാലമ് അധẖ കുര്വന് സമ്രാഡ് ഇവ വിരാജതേ
കറുണയും മറ്റു ഗുണങ്ങളും ഉറപ്പോടെ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന അവൻ, തള്ളിക്കളയുന്ന തൃശ്യാനാഗത്തെ അടിമുടി കീഴടക്കി, കൊമ്പുകളിലൊന്നും ചലിക്കാതെ രാജാവുപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.