ജഗദ്ഗന്ധര്വനഗരാഗാരഗര്ധേന നശ്യഥ । സുഖരൂപാണി ദുẖഖാനി ശാസനായൈവ പശ്യഥ
ലോകം എന്ന മായാനഗരിയിലെ ദുര്ഗന്ധത്തില് നിങ്ങള് നശിച്ചുപോകുന്നു; ആനന്ദങ്ങള് ദുഃഖങ്ങളായി മാത്രം, ശാസനയ്ക്കായി, നിങ്ങള് കാണുന്നു.
ജഗത്കേശോണ്ഡുകം ഭ്രാന്ത്യൈ മാ മഹാമ്ബരമധ്യഗമ് । അവലോകയതാഭ്രാന്തേ സ്വരൂപേ പരിണമ്യതാമ്
ലോകം ആകാശത്ത് ഒഴുകുന്ന ഒരു മുടിക്കുരുണ്ടുപോലെയാണ്; ഭ്രമയുള്ളവന് അതിനെ നോക്കാതിരിക്കുക, തന്റെ യഥാര്ഥസ്വഭാവത്തിലേക്ക് പരിവര്ത്തനം ചെയ്യപ്പെടട്ടെ.
മാനവാ വാതലോലോച്ചപത്ത്രപ്രാന്താമ്ബുഭങ്ഗുരാഃ । മാ നവാസു നവാസ്വ് അന്ധഗര്ഭശയ്യാസു ശയ്യതാമ്
മനുഷ്യര് കാറ്റില് ആടുന്ന ഇലയ്ക്ക് അറ്റത്തുള്ള വെള്ളംപോലെ വളരെ ഭംഗുരരാണ്; പുത്തന് ജന്മങ്ങളുടെ ഇരുണ്ട ഗര്ഭത്തില് വീണ്ടും വീണ്ടും വിശ്രമിക്കരുത്.
അവിരാമമ് അനാദ്യന്തം സ്വഭാവേ ശാന്തമ് ആസ്യതാമ് । ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യദശാദോഷാദ് അസ്വഭാവാദ് വിരമ്യതാമ്
ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത, ശാന്തമായ സ്വന്തം സ്വഭാവത്തില് നിലകൊള്ളണം; ദൃക്-ദൃശ്യങ്ങളെന്ന ഭ്രാന്തില് നിന്ന്, യഥാര്ഥസ്വഭാവമല്ലാത്തതില് നിന്ന് പിന്മാറണം.
അജ്ഞാവബുദ്ധസ് സംസാരസ് സാഹം നാസ്തി മനാഗ് അപി । അവിശിഷ്ടം തു യത് സത്യം തസ്യ നാമ ന വിദ്യതേ
അജ്ഞാനികളും ഉണരാതിരിക്കുന്നവരും മാത്രമാണ് ഈ ജനനമരണചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നത്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നായി ലയിച്ചിരിക്കുന്നതിനു ചെറിയൊരു പേരുപോലും ഇല്ല.
ത്രോടയിത്വാ തു തൃഷ്ണായശ്ശൃങ്ഖലാവലിതം ബലാത് । സംസാരപഞ്ജരം തിഷ്ഠ സര്വസ്യോര്ധ്വേ മൃഗേന്ദ്രവത്
ആസക്തിയുടെ ചങ്ങലകൾ ശക്തിയായി പൊട്ടിച്ചെറിഞ്ഞ്, ഈ ലോകമെന്ന പഞ്ചരത്തിനപ്പുറം, എല്ലാവർക്കും മുകളിൽ ഒരു സിംഹംപോലെ നിലകൊൾക.
ആത്മാത്മീയഗ്രഹഭ്രാന്തിശാന്തിമാത്രം വിമുക്തതാ । യഥാതഥാസ്ഥിതസ്യാപി സാ സ്വസത്തൈവ യോഗിനഃ
എനിക്ക്, എന്റെ എന്ന ഭ്രമം ശമിച്ചപ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന സമാധാനമേ മോക്ഷം. യോഗിക്ക് എവിടെയായാലും അതാണ് അവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം.
നിര്വാണതാവാസനതാ പരോപശമതാ ജ്ഞതാ । സംസാരാധ്വനി ഖിന്നസ്യ ശീതാ വിശ്രമഭൂമയഃ
ലോകമെന്ന യാത്രയിൽ ക്ഷീണിച്ചവർക്കു മോക്ഷത്തിൽ വിശ്രമിക്കുക, സമാധാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുക, മറ്റുള്ളവരുടെ ശാന്തതയെ അറിയുക — ഇതൊക്കെയാണ് തണലുള്ള വിശ്രമസ്ഥലങ്ങൾ.
തജ്ജ്ഞജ്ഞാതോ ന മൂര്ഖാണാം മൂര്ഖജ്ഞാതോ ന തദ്വിദാമ് । വിദ്യതേ ജഗദര്ഥോ ഽസാവ് അവാച്യോ ഽന്യസ് തയോര് മിഥഃ
അത് ജ്ഞാനികൾക്ക് മാത്രമേ അറിയാൻ കഴിയൂ, മണ്ടന്മാർക്ക് അതറിയാൻ കഴിയില്ല. മണ്ടന്മാർക്ക് അറിയാവുന്നതു ജ്ഞാനികൾക്ക് അറിയില്ല. അതിനാൽ ലോകത്തിന്റെ അർത്ഥം ഇവരിൽ ആരും പരസ്പരം പറയാൻ കഴിയാത്തതായിരിക്കുന്നു.
വിശ്വതാ ഭ്രാന്തിസംശാന്തൌ സംസ്ഥിതൈവ ന ലഭ്യതേ । മഹാര്ണവാമ്ബുവലിതാ പുത്രികേവ പയോമയീ
ലോകത്തിലെ ഭ്രമയും ആശങ്കയും ശാന്തമായാൽ, അത് നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും പിടിക്കാൻ കഴിയില്ല—വലിയ സമുദ്രത്തിൽ വെള്ളത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ഒരു മകളെപ്പോലെ.
ഭ്രാന്തിശാന്തൌ വിമുക്തസ്യ വിനിര്വാണസ്യ വിശ്വതാ । യഥാ സ്ഥിതൈവ ഗലിതാ വിദ്യതേ ച യഥാസ്ഥിതമ്
ഭ്രമം ശാന്തമായപ്പോൾ, മോചിതനും ശാന്തനും ആയവർക്കു ലോകം അതുപോലെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു; അതേസമയം അതിന്റെ ഭാവം ഒളിച്ചുപോകുകയും, അതിന്റെ സ്ഥിതി അതുപോലെ തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു.
നിര്ദഗ്ധതൃണഭസ്മാലീ ക്വാപി യാതി യഥാനിലൈഃ । സതാം സ്വഭാവവിശ്രാമൈẖ ക്വാപി യാതി തഥാ ജഗത്
കത്തിച്ചവരിച്ച പുല്ലിന്റെ ചാരങ്ങൾ കാറ്റ് എങ്ങോട്ടോ കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനികളുടെ സ്വഭാവമായ വിശ്രമം ലോകത്തെയും എവിടെയോ കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ജഗദ് ബ്രഹ്മപദാര്ഥസ്യ സന്നിവേശസ് സ തൂത്തമഃ । ബ്രഹ്മശബ്ദാര്ഥരൂപാത്മാ ന ജഗച്ഛബ്ദകാര്ഥഭാക്
ലോകം എന്നത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ അവസ്ഥയുടെ അർത്ഥത്തിന്റെ ക്രമീകരണമാണ്, അതാണ് ഉത്തമം; അതിന്റെ സ്വഭാവം 'ബ്രഹ്മം' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥമാണ്, 'ലോകം' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥമല്ല.
നവജാതസ്യ ബാലസ്യ പദാര്ഥാ യാദൃശാ ഇമേ । വിദുഷസ് താദൃശാ ഏവ തിഷ്ഠതẖ ക്ഷീണവാസനമ്
പുതുതായി ജനിച്ച കുഞ്ഞിന് വസ്തുക്കൾ എങ്ങനെയാണോ, അതുപോലെയാണ് ആഗ്രഹങ്ങൾ ക്ഷയിച്ച ജ്ഞാനിക്ക് അവ നിലകൊള്ളുന്നത്.
യാ നിശാ സര്വഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്തി സംയമീ । യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാ രാത്രിḫ പശ്യതോ മുനേഃ
എല്ലാ ജീവികളും ഉറങ്ങുന്ന രാത്രിയിൽ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; ജീവികൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന സമയം, കാണുന്ന മുനിക്ക് അതൊരു രാത്രി തന്നെയാണ്.
സ്ഥിതമ് ഏവ വിരാമായ ജാഗ്രജ് ജ്ഞസ്യ സുഷുപ്തവത് । ചിത്രാവലോകിന ഇവ ജാഗ്രത്യ് അസ്യ രസൈഷണാഃ
ജ്ഞാനിക്ക് നിലനിൽക്കുന്നതെല്ലാം ശാന്തിക്കായാണ്; അവൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനാണ്, എന്നാൽ ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിൽപോലെ. ഒരു കാഴ്ച കാണുന്നവനെപ്പോലെ അവൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, എന്നാൽ ആസ്വാദനങ്ങളുടെ തിരച്ചിൽ അവനില്ല.
ജാത്യന്ധരൂപാനുഭവസമം ഭുവനവേദനമ് । ഭ്രാന്തപ്രായമ് അസദ്രൂപം ജ്ഞസ്യ ഭാതി ന ഭാതി ച
ലോകത്തെ കാണുന്ന അനുഭവം ജന്മാന്തരമായ കുരുടന് അനുഭവപ്പെടുന്നതുപോലെയാണ്; അറിവുള്ളവന് അതു ഭാസിച്ചും ഭാസിക്കാതെയും, ഭൂരിഭാഗവും അസത്യമായ ഒരു ഭ്രമമായി തോന്നുന്നു.
വിമൂഢബുദ്ധം ത്രിജഗദ് വിബുദ്ധവിഷയം ന സത് । വിബുദ്ധബുദ്ധം ത്രിജഗദ് വിമൂഢവിഷയം ന സത്
അജ്ഞാനിയുടെ മനസ്സിൽ പിടികൂടുന്നതു ജാഗരൂകനായവനു സത്യമായതല്ല; ജാഗരൂകനായവന്റെ മനസ്സിൽ പിടികൂടുന്നതു അജ്ഞാനിക്ക് സത്യമായതല്ല.
സ്വപ്നേ സ്വപ്നതയാ ജ്ഞാതേ രൂപാലോകമനẖക്രിയാഃ । ന സ്വദന്തേ യഥാ തദ്വജ് ജാഗ്രത്സ്വപ്നേ സ്ഫുരന്തു മാ
സ്വപ്നത്തിൽ രൂപങ്ങളും വെളിച്ചവും പ്രവർത്തികളും സ്വപ്നമായെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു, അവ സ്വപ്നദർശകനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ബാധിക്കില്ല; അതുപോലെ ജാഗ്രതയും സ്വപ്നവും ഉണ്ടാകട്ടെ ഇല്ലാതാകട്ടെ, അവ ആത്മാവിനെ സ്പർശിക്കില്ല.
നിര്വിഭാഗസ് സമാശ്വസ്തോ നിരോധം പരമ് ആഗതഃ । ആശീതലാന്തẖകരണോ നിര്വാണോ ജ്ഞോ ഽവതിഷ്ഠതേ
ഭേദമില്ലാത്ത സമാധാനത്തിൽ ഉറപ്പോടെ നിലകൊണ്ടു, പരമമായ നിയന്ത്രണത്തിലേക്ക് എത്തി, മനസ്സിൽ തണുപ്പോടെ, അറിവുള്ളവൻ മോക്ഷത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
തജ്ജ്ഞസ്യാക്ലിഷ്ടമുക്തസ്യ സമം ധ്യാനം വിനാ സ്ഥിതിഃ । നിമ്നം വിനേവ തോയസ്യ ന സമ്ഭവതി കാചന
ആർജ്ജിതമായ അറിവും നിർമലമായ മോക്ഷവും നേടിയവന് ധ്യാനം ഇല്ലാതെ നിലനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല — വെള്ളം താഴോട്ടുള്ള വഴിയില്ലാതെ നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ.
അര്ഥ ഏവ മനസ്കാരോ മന ഏവാര്ഥരഞ്ജനമ് । ഏക ഏവൈഷ ആഭാസസ് സബാഹ്യാഭ്യന്തരാത്മകഃ
വിഷയം എന്നത് മനസ്സിന്റെ ശ്രദ്ധ മാത്രമാണ്; മനസ്സ് എന്നത് വിഷയം നിറയുന്ന അവസ്ഥയത്രേ. ഈ ഒരേ പ്രത്യക്ഷത അകത്തും പുറത്തും ഒരുപോലെയാണ്.
ആസമുദ്രം നദീവാഹശതസങ്ഗമയാത്മകമ് । യഥൈകശ്ലേഷപിണ്ഡാത്മ നയത്യ് അമ്ബു തരങ്ഗിതമ്
നദികളുടെ ജലധാരകൾ ഒന്നിച്ചൊരുമിച്ച് സമുദ്രത്തേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ, എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും ഒരേ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു തരംഗമായി ഒഴുകുന്നു.
സബാഹ്യാഭ്യന്തരാകാരമ് അര്ഥാനര്ഥമയാത്മകമ് । മന ഏവ സ്ഫുരത്യ് അര്ഥനിര്ഭാസം വ്യാതതം തഥാ
മനസ്സാണ് അകത്തും പുറത്തും രൂപങ്ങൾ കാണിക്കുന്നതും, ഉള്ളതും ഇല്ലാത്തതുമായ കാര്യങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും. അതാണ് എല്ലാ പ്രത്യക്ഷതകളും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത്.
നാസ്ത്യ് അര്ഥമനസോര് ദ്വിത്വം യഥാ ജലതരങ്ഗയോഃ । ഏകാഭാവേ ദ്വയോശ് ശാന്തിḫ പവനസ്പന്ദയോര് ഇവ
വസ്തുവിനും മനസ്സിനും യഥാർത്ഥത്തിൽ വേർതിരിവില്ല, വെള്ളത്തിനും അതിലെ തിരമാലകൾക്കും ഇല്ലാത്തതുപോലെ. രണ്ടും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, കാറ്റ് നിലച്ചു നീരാവുന്നതുപോലെ, സമാധാനം ഉണ്ടാകുന്നു.
നൂനമ് ഏകോപശാന്ത്യൈവ നിസ്സാരേ പരമാര്ഥതഃ । ഏകത്വാദ് അര്ഥമനസീ സമമ് ഏവാശു ശാമ്യതഃ
ഒന്നിനെ ശമിപ്പിച്ചാൽ മതിയാകുന്നു, കാരണം അതിന്റെ ആന്തരികത്തിൽ ഒന്നും നിലനിൽക്കുന്നില്ല. വസ്തുവും മനസ്സും ഒന്നാണെന്നു കൊണ്ട്, രണ്ടും ഒരുപോലെ ഉടൻ ശാന്തമാകുന്നു.
അര്ഥസ് സങ്കല്പരൂപാത്മാ നേഹിതവ്യോ വിജാനതാ । മനശ് ച സമ്യഗ്ജ്ഞാനേന ശാന്തിര് ഏവം ഭവേത് തയോഃ
വസ്തു ചിന്തയുടെ രൂപമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കണം; ശരിയായ അറിവിലൂടെ മനസ്സും ശാന്തമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇരുവർക്കും സമാധാനം ലഭിക്കുന്നു.
അനഷ്ടേ നശ്യതശ് ചൈവ ജ്ഞസ്യാര്ഥമനസീ സ്വതഃ । മൃണ്മയേ ദ്വിഷതി ജ്ഞാനാദ് ദ്വിഷദ്ഭാവഭയേ യഥാ
അറിയുന്നവനു വേണ്ടി, വസ്തുവിനും മനസ്സിനും ഉണ്ടാകലോ നശിപ്പോ സ്വഭാവത്തിൽ ബാധിക്കില്ല; മണ്ണുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ കയറിനെ പാമ്പ് എന്നു തെറ്റിദ്ധരിച്ച ഭയം അറിവിലൂടെ അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
യഥാസംസ്ഥം സ്ഥിതേ ഏവ ജ്ഞസ്യാര്ഥമനസീ സദാ । കിമ് അപ്യ് അപൂര്വമ് ഏവാന്യത് സമ്പന്നേ ഽഭാവരൂപിണീ
അറിയുന്നവനു വേണ്ടി, വസ്തുവും മനസ്സും എപ്പോഴും അതുപോലെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. പക്ഷേ, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് നിറവേറ്റപ്പെട്ടതായി അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ, ഒരു പുതിയതും അതുല്യവുമായ ഒന്നാണ്, ഇല്ലായ്മയുടെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.
സഞ്ചിതാര്ഥജഗജ്ജാലോ ഽപ്യ് അജ്ഞോ ജ്ഞവിഷയേ ഽപ്യ് അസന് । പാര്ശ്വസുപ്തനരസ്വപ്ന ഇവ ക്ഷീവാഗ്രയക്ഷവത്
സഞ്ചിതമായ വസ്തുക്കളുടെയും ലോകത്തിന്റെയും കൂട്ടം, അജ്ഞാനിക്ക് അറിവുള്ളവന്റെ ലോകത്ത് ഇല്ലാത്തതുപോലെയാണ് — ഒരാൾക്കൊപ്പം കിടക്കുന്നവന്റെ സ്വപ്നങ്ങൾപോലോ, ക്ഷീണിച്ചുള്ള പനിക്കാരന്റെ കാഴ്ചകൾപോലോ.