വിചാരശമസത്സങ്ഗബലിപുഷ്പൈകപൂജിതഃ । സദ്യോ മോക്ഷകരസ് സാധോസ് സ്വാത്മൈവ പരമേശ്വരഃ
വിചാരം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, സന്മിത്രങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം — ഈ പൂക്കളാൽ മാത്രം ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന ആത്മാവ്, സദാചാരികൾക്ക് ഉടൻ മോക്ഷം നൽകുന്നു; അതാണ് പരമേശ്വരൻ.
സത്യാലോകനമാത്രൈകപൂജിതോ ഽനുത്തമാര്ഥദഃ । യത്രാസ്ത്യ് ആത്മേശ്വരസ് തത്ര മൂഢẖ കോ ഽന്യം സമാശ്രയേത്
സത്യത്തെ കാണുന്ന മനസ്സോടെ മാത്രം ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ആത്മേശ്വരൻ matcha അർത്ഥം നൽകുന്നു; ആത്മേശ്വരൻ ഉള്ളിടത്ത്, മറ്റെവിടെയെങ്കിലും ആശ്രയം തേടാൻ ആരാണ് മൂഢൻ?
സത്സങ്ഗശമസന്തോഷവിവേകൈḫ പൂജിതാത്മനഃ । ശിരീഷകുസുമായന്തേ ശസ്ത്രാഹിവിഷവഹ്നയഃ
സന്മിത്രങ്ങൾ, മനസ്സിന്റെ ശാന്തി, തൃപ്തി, വിവേകം — ഇതൊക്കയാൽ ആത്മാവിനെ ആരാധിക്കുന്നവർക്കു ആയുധങ്ങളും, പാമ്പിന്റെ വിഷവും, അഗ്നിയും, ശിരീഷപ്പൂവുപോലെ ഹാനികരമല്ല.
ദേവാര്ചനതപസ്തീര്ഥദാനാന്യ് അതികൃതാന്യ് അപി । ഭസ്മായന്തേ നിരര്ഥത്വാദ് അവിവേകഹതാത്മനാമ്
ദേവാരാധന, തപസ്സ്, തീർത്ഥയാത്ര, ദാനം — ഇതൊക്കെയായി അതിരുകടന്നാലും, വിവേകമില്ലാത്തവരുടെ ആത്മാവിന് അർത്ഥമില്ലാത്തതാകുന്നു; അവ എല്ലാം ചാരമായ് തീരുന്നു.
ഏതാന്യ് അപി വിവേകേന ക്രിയന്തേ സഫലാനി ചേത് । വിവേക ഏവ തത് കസ്മാത് സ്ഫുടമ് അന്തര് ന സാധ്യതേ
ഈ പ്രവർത്തികൾ വിവേകത്തോടെ ചെയ്താൽ ഫലം ലഭിക്കും. എന്നാൽ, വിവേകം തന്നെ മനസ്സിൽ വ്യക്തമായി വളർത്താൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് ശ്രമിക്കാത്തത്?
യഥാഭൂതാര്ഥവിജ്ഞാനാദ് വാസനോപരമേ പദേ । യത്നോ വിവേകശബ്ദാഖ്യോ ഭവത്യ് ആത്മപ്രസാദതഃ
വസ്തുക്കളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടെന്നു മനസ്സിലാക്കുകയും മനസ്സിലെ വാസനകൾ അവസാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്താൽ, ആത്മാവിന്റെ ശുദ്ധിയാൽ വിവേകമെന്ന പരിശ്രമം ഉദിക്കുന്നു.
തഥാ തഥാ വിവേകോ ഽന്തര് വൃദ്ധിം നേയശ് ശമാമൃതൈഃ । യഥാ യഥാ പുനശ് ശോഷമ് ഉപയാതി ന വിഭ്രമൈഃ
അങ്ങനെ അങ്ങനെ മനസ്സിലുള്ള വിവേകം ശാന്തിയുടെ അമൃതംകൊണ്ട് വളർത്തണം, അങ്ങനെ അതു വളരുമ്പോൾ തെറ്റായ ധാരണകൾ ഉണരാതെ, സംശയങ്ങൾ ഉണരാതെ, അജ്ഞാനം ഉണരാതെ, വിവേകം ഉണരുന്നു.
ദേഹസത്താമ് അനാദൃത്യ യഥാഭൂതാര്ഥദര്ശനാത് । ലജ്ജാം ഭയം വിഷാദേര്ഷ്യേ സുഖം ദുẖഖം ത്യജേത് സമമ്
ശരീരത്തിന്റെ നിലയെ അവഗണിച്ച് വസ്തുക്കളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുമ്പോൾ, ലജ്ജ, ഭയം, വിഷം, അസൂയ, സന്തോഷം, ദു:ഖം എന്നിവയെ ഒരുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കാം.
ജഗദാദി ശരീരാദി നാസ്ത്യ് ഏവാദൌ കുതോ ഽദ്യ തത് । കാര്യം ചേത് കാരണസ്യൈതത് തഥാപി ബ്രഹ്മമാത്രകമ്
ആദ്യത്തിൽ ലോകവും ശരീരവും ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അപ്പോൾ ഇന്ന് അവ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഇവയെ ഫലങ്ങൾ എന്നു കരുതിയാലും, അവയുടെ കാരണം ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്.
പ്രതിഭാമാത്രമ് ഏവാച്ഛം ന തു ജ്ഞപ്തിര് ഘടാദിവത് । ജ്ഞാനാത്മികൈവ പ്രതിഭാ ജ്ഞപ്തിര് ഏവാഖിലം തതഃ
ഇത് ശുദ്ധമായ പ്രത്യക്ഷത മാത്രമാണ്, മടക്കുപാത്രം പോലുള്ള അറിവല്ല. പ്രത്യക്ഷത തന്നെ ജ്ഞാനസ്വഭാവമുള്ളതാണ്, അതിനാൽ എല്ലാം അറിവ് മാത്രമാണ്.
ജ്ഞപ്തിര് അപ്യ് ആത്മതത്ത്വശ്രീḫ പരിജ്ഞാതാപി ശാമ്യതി । ജ്ഞേയാഭാവേ ത്വ് അനിര്വാച്യാ ശിഷ്യതേ ശാശ്വതം ശിവമ്
ആത്മതത്ത്വത്തിന്റെ മഹിമയുള്ള അറിവ് പോലും പൂർണ്ണമായി അറിയുമ്പോൾ ശമിക്കുന്നു. അറിവിന് വിധേയമായത് ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, വിവരണം കഴിയാത്ത ശാശ്വതമായ ശുഭം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു.
അശരീരാദ്യ് അവിശ്വാത്മ സര്വം ശാന്തമ് ഇദം തതമ് । ജ്ഞാനജ്ഞേയജ്ഞപ്തിമാത്രം ദൃഷന്മൌനമ് അവസ്ഥിതമ്
ഈ സർവ്വവ്യാപകമായ സത്യം ശരീരമോ ലോകമോ ഇല്ലാത്തതും, പൂർണ്ണമായും ശാന്തവുമാണ്. ഇത് അറിവും അറിയപ്പെടുന്നതും അറിവിന്റെ സ്വഭാവവും മാത്രം ആയ മൗനസാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ശാന്താന്തẖകരണാസ് സ്വച്ഛാശ് ശിലാപുത്രകകോശവത് । ചലന്തശ് ചാചലന്തശ് ച ജ്ഞരൂപാ ഏവ തിഷ്ഠത
അന്തരംഗം ശാന്തവും തെളിയുമായവരും, സ്ഫടികക്കല്ല് പോലെയുള്ള വടിവിൽ, ചലിക്കുന്നവരായാലും അചലമായാലും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
അജ്ഞേയജ്ഞത്വസദ്രൂപാസ് സദസത്സാരരൂപിണഃ । ആകാശകോശവിശദാ ഭവതാഭവഭൂമയഃ
അറിയാൻ കഴിയാത്തതും അറിയാവുന്നതും അസത്യമെന്നതുമായ സ്വഭാവവും, സതും അസതും എന്ന രണ്ട് സാരവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയും, ആകാശംപോലെ നിർമ്മലമായവയും, ഭവവും അഭവവും എന്ന നിലകളാണ്.
യഥാസ്ഥിതം ച തിഷ്ഠന്തോ ഗച്ഛന്തശ് ച യഥാഗതമ് । യഥാപ്രാപ്തൈകകര്മാണസ് സമ്പദ്യന്തേ ബുധാḫ പരമ്
സ്വസ്ഥിതിയിൽ തന്നെ നിലകൊണ്ടു, വന്നതുപോലെ പോയി, ലഭിച്ച പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുമ്പോൾ, ജ്ഞാനികൾ പരമാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
അഥ വാ സര്വസന്ത്യാഗശാന്താന്തẖകരണോജ്ജ്വലാഃ । ഏകാന്തേഷ്വ് ഏവ തിഷ്ഠന്തി ചിത്രകര്മാര്പിതാ ഇവ
അല്ലെങ്കിൽ, എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സിൽ സമാധാനം നിറഞ്ഞവരും, പ്രകാശമുള്ളവരും, തങ്ങളുടേതായ പ്രവൃത്തികളിൽ മാത്രം ഏർപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ, ഏകാന്തതയിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
സങ്കല്പശാന്തൌ സങ്കല്പപുരവത് സര്വദാഖിലമ് । സ്വപ്നവച് ച പ്രബുദ്ധസ്യ സദ് ഏവാസ്തങ്ഗതം ജഗത്
ഭാവന ശാന്തമായാൽ എല്ലാം മുമ്പ് കണ്ടതുപോലെയാണ് തോന്നുന്നത്; പക്ഷേ ഉണർന്നവനു ലോകം സ്വപ്നം ഉണരുമ്പോലെ സത്യത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സനേത്രരൂപാനുഭവം ജാതിതോ ഽന്ധ ഇവാഗമൈഃ । നിര്വാണം വര്ണയന്ന് അജ്ഞസ് താമ്യത്യ് അന്തര് ന ശാമ്യതി
കണ്ണില്ലാതെ ജനിച്ചവൻ നിറങ്ങൾക്കുറിച്ച് കേട്ടതുപോലെ, വെറും ഗ്രന്ഥങ്ങൾ കേട്ടറിഞ്ഞ് മോക്ഷം വിവരിക്കുന്ന അജ്ഞാനി ഉള്ളിൽ വേദനിച്ചു ശാന്തി കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
കല്പനാംശോപദേശേന ലോകോ ഽവിദ്യാമയാത്മനാ । യേന കേനചിദ് അജ്ഞത്വാത് കൃതാര്ഥോ ഽസ്മീതി മന്യതേ
അജ്ഞതയാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ, വെറും കൽപ്പനകളുടെ ഉപദേശങ്ങൾ കേട്ട്, ആരെങ്കിലും എങ്ങനെ വേണമെങ്കിലും താൻ സഫലനാണെന്ന് കരുതുന്നു.
അകൃതാര്ഥẖ കൃതാര്ഥത്വം ജാനന് മൌര്ഖ്യവിമോഹിതഃ । വിജ്ഞാസ്യത്യ് അകൃതാര്ഥത്വം ക്ഷണാന്തരകദര്ഥനൈഃ
മൂഢതയിൽ മയങ്ങിയവൻ സഫലനല്ലാത്തിരിക്കുമ്പോഴും താൻ സഫലനാണെന്ന് കരുതുന്നു; പക്ഷേ, തൽക്ഷണ സുഖദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചപ്പോൾ അവൻ തന്റെ അപൂർണത തിരിച്ചറിയും.
ഉപായം കല്പനാത്മാനമ് അനുപായം വിദുര് ബുധാഃ । ദുẖഖദത്വാന് നിമേഷേണ ഭാവാഭാവൈഷണഭ്രമൈഃ
കൽപ്പനയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള മാർഗങ്ങൾ ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു. കാരണം, അത്തരം മാർഗങ്ങൾ സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കും ആശയക്കുഴപ്പങ്ങൾക്കും വഴിവെച്ച്, ഉടനടി ദുഃഖം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ജഗദ്ഭ്രമം പരിജ്ഞായ യദ് അവാസനമ് ആസിതമ് । വിരസാശേഷവിഷയം തദ് ധി നിര്വാണമ് ഉച്യതേ
ലോകം ഒരു മായയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും ആസ്വാദനമില്ലാതെ അസക്തമായി ഇരിക്കുന്നത് തന്നെ മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു.
ആഖ്യായികാര്ഥപ്രതിഭാനരൂപമ് അചേത്യചിദ്വാരിഭരദ്രവാത്മാ । അവേദ്യവിദ്രൂപമ് അശേഷമ് അച്ഛം പശ്യന് വിനിര്വാമി ജഗത്സ്വരൂപമ്
കഥകളുടെ അർത്ഥം പോലെ, അറിയപ്പെടുന്നതിലും അറിയപ്പെടാത്തതിലും അതീതമായ, ശുദ്ധവും സുതാര്യവുമായ, ഒന്നായ ജഗത്തിന്റെ സത്യസ്വഭാവം ഞാൻ കാണുമ്പോൾ, ഞാൻ മോക്ഷത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്നു.
ജാത്യന്ധരൂപാനുഭവാനുരൂപം യദ് ആഗമൈര് ബുദ്ധമ് അബോധരൂപമ് । അധസ്പദീകൃത്യ തദ് അന്തര് അസ്മിന് ബോധേ നിപത്യാനുഭവേ ഭവാഭൂഃ
ജന്മാന്ധനായവന്റെ അനുഭവം പോലുള്ള, വെറും ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള അറിവ് ഉപേക്ഷിച്ച്, നേരിട്ട് ഉള്ളറിവിലേക്ക് ആഴത്തിൽ വീണാൽ, ജനനം-മരണങ്ങളുടെ ചക്രം അവസാനിക്കുന്നു.
അഹന്താദി ജഗച് ചേദം പരിജ്ഞാനാദ് അസത്യതാമ് । യാതി സാനുഭവേ മോഹാത് സത്യമ് ഏവാന്യഥാധിയാമ്
ഞാനെന്നു തുടങ്ങുന്ന ഈ ലോകം ശരിയായ അറിവ് കൊണ്ടു നോക്കുമ്പോള് അസത്യമായിത്തീരുന്നു. എന്നാല് മനസ്സില് മായയുള്ളവര്ക്ക് ഇതെല്ലാം സത്യമായാണ് തോന്നുന്നത്.
അജ്ഞാനജ്വരമുക്തസ്യ ബോധശീതലിതാത്മനഃ । ഏതദ് ഏവ ഭവേച് ചിഹ്നം യദ് ഭോഗാമ്ബു ന രോചതേ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ പനി മാറി, ജ്ഞാനത്തിന്റെ തണുപ്പില് മനസ്സ് ശാന്തനായവന് അനുഭവസുഖങ്ങളുടെ വെള്ളം ഇനിയൊന്നും ആകര്ഷണമില്ലെന്നതാണ് ലക്ഷണം.
അലമ് അന്യൈḫ പരിജ്ഞാനൈര് വാച്യവാചകവിഭ്രമൈഃ । അനഹംവേദനാമാത്രം നിര്വാണം തദ് വിഭാവ്യതാമ്
മറ്റു പലവിധ അറിവുകളും വാക്കുകളും അര്ഥങ്ങളും കൂട്ടിച്ചേര്ന്നുള്ള ആശയക്കുഴപ്പവും മതിയാകട്ടെ; അഹംഭാവമില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ അവബോധം, മോക്ഷം എന്നത്, അതാണ് സാക്ഷാല്ക്കരിക്കേണ്ടത്.
അഭിജ്ഞാതാ യഥാ സ്വപ്നേ പദാര്ഥാ രമയന്തി നോ । ന ച സന്തി തഥൈവാസ്മിന് നാഹം ജഗദ് ഇതി ഭ്രമേ
സ്വപ്നത്തില് കണ്ട വസ്തുക്കള് നമ്മെ ആനന്ദിപ്പിക്കാറില്ല, അവ യാഥാര്ത്ഥ്യമായും ഇല്ല. അതുപോലെയാണ് ഈ മായയില് 'ഞാന്' എന്നോ 'ലോകം' എന്നോ ഉള്ള ധാരണകളും യാഥാര്ത്ഥ്യമല്ല.
യഥാ സ്വഭാവനാദ് യക്ഷസ് തരൌ സസ്വജനം പുരമ് । പശ്യത്യ് അസത്യമ് ഏവൈവം ജീവḫ പശ്യതി സംസൃതിമ്
യക്ഷൻ തന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു ഒരു മരത്തിൽ ആളുകളും നഗരവും കാണുന്നതുപോലെ — അതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും — അതുപോലെ തന്നെ ഓരോ ജീവനും ഈ ജനനമരണചക്രം യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കാണുന്നു.
വിഭ്രമാത്മാ യഥാ യക്ഷോ യക്ഷാലോകശ് ച തൌ മിഥഃ । സദ്രൂപൌ സംസ്ഥിതൌ മിഥ്യാ തഥാഹന്ത്വജഗദ്ഭ്രമൌ
യക്ഷനും യക്ഷലോകവും തമ്മിൽ പരസ്പരം യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, അവ രണ്ടും ഭ്രമം മാത്രമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ, 'ഞാൻ' എന്ന ഭ്രമവും ലോകം എന്ന ഭ്രമവും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.