യത്രാദിത്യോ ഭവേത് തത്ര യഥാലോകസ് തഥാ ഭവേത് । പരം വിഷയവൈരസ്യം യത്ര തത്ര പ്രബുദ്ധധീഃ
എവിടെയെല്ലാം സൂര്യൻ ഉണ്ടോ, അവിടെയെല്ലാം പ്രകാശം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, എവിടെയെല്ലാം ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ പരമവൈരാഗ്യം ഉണ്ടോ, അവിടെയെല്ലാം ഉണർന്ന മനസ്സും ഉണ്ടാകും.
അകര്തൃകര്മകരണമ് അദൃശ്യദ്രഷ്ടൃദര്ശനമ് । ജഗദ് അഗ്രാഹ്യമ് അസ്ഫാരമ് അഭിത്തൌ ചിത്രമ് ഉത്ഥിതമ്
ചെയ്യുന്നവനും, ചെയ്യുന്നതും, ഉപകരണവും ഇല്ല; കാണുന്നവനും, കാണുന്നതും, കാണപ്പെടുന്നതും ദൃശ്യമായില്ല. ഈ ലോകം പിടികൂടാനാവാത്തതും അതിരില്ലാത്തതും, ഭിന്നതയില്ലാത്ത സത്യത്തിൽ ഉദിച്ച അത്ഭുതവുമാണ്.
ന ചോത്ഥിതം കിഞ്ചന വാ ശാന്തേ ശാന്തം തഥാ സ്ഥിതമ് । അനാമയം പരം ബ്രഹ്മ സത്യമ് അവ്യയമ് ഏവ തത്
ശാന്തമായതിൽ ഒന്നും ഉദയിക്കുന്നില്ല, ഒന്നും വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നില്ല; അതാണ് പരമമായ, അശാന്തമായ, സത്യമുള്ള, അക്ഷയമായ ബ്രഹ്മം, സകല ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തമായത്.
ചിച്ചമത്കാരമാത്രാത്മകല്പനാരങ്ഗരഞ്ജനാഃ । സങ്ഖ്യാതും കേന ശക്യന്തേ ഖേ ജഗച്ചിത്രപുത്രികാഃ
ഈ ലോകം ആകാശത്തിൽ ചിത്രപടങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത് ആരാണ് എണ്ണാൻ കഴിയുക? അവയെല്ലാം മനസ്സിന്റെ അത്ഭുതഭാവങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഭാവനകളുടെ കളികൾ മാത്രമാണ്.
രസഭാവവികാരാഢ്യം നൃത്യന്ത്യോ ഽഭിനയൈര് നവൈഃ । പരമാണും പ്രതി പ്രായẖ ഖേ സ്ഫുരന്ത്യോ ഽമ്ബരാത്മികാഃ
നാനാതരം ഭാവങ്ങളും വികാരങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, പുതുപുതിയ ചലനങ്ങളോടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, ആകാശസ്വഭാവമുള്ള ഈ രൂപങ്ങൾ ഓരോ അണുവിലേക്കും പ്രകാശിച്ചു കറങ്ങുന്നു.
സര്വര്തുശേഖരധരാ ദിഗ്ബാഹുലതികാകുലാഃ । പാതാലപാദലതികാ ബ്രഹ്മലോകശിരോധരാഃ
എല്ലാ ঋതുക്കളെയും മാലയായി ധരിച്ച്, ദിശകൾ കൈകളായി വള്ളിപോലെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ച്, അടിത്തറ പാതാളത്തിൽ, തല ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വെച്ചിരിക്കുന്നവയാണ് അവ.
ചന്ദ്രാര്കലോലനയനാസ് താരോത്കരതനൂരുഹാഃ । സപ്തലോകാങ്ഗലതികാḫ പരിതോ ഽച്ഛാമ്ബരാമ്ബരാഃ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെ ചലിക്കുന്ന കണ്ണുകളോടെ, നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ ദേഹത്ത് തിളങ്ങുന്നവരാണ് ഇവർ. ഏഴു ലോകങ്ങളുടെ വിരലുകൾ പോലെ, ചുറ്റും വെടിപ്പുള്ള ആകാശംപോലെയുള്ള പ്രകാശത്തിൽ മിന്നുന്നു.
ദ്വീപാമ്ബുരാശിവലയാ ലോകാലോകാദ്രിമേഖലാഃ । ഭൂതഭാവചലജ്ജീവാḫ പ്രവഹത്പ്രാണമാരുതാഃ
ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും ചുറ്റിപ്പറ്റി, ലോകാലോകപർവ്വതം കെട്ടുപോലും, അകത്ത് ജീവികൾ ചലിച്ചും മാറിയും ജീവിച്ച്, എല്ലാം ജീവന്റെ ശ്വാസം പോലെ ഒഴുകുന്നു.
വനോപവനവിന്യാസഹാരകേയൂരഭൂഷിതാഃ । പുരാണവേദവചനാẖ ക്രിയാഫലവിലോചനാഃ
കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും അലങ്കാരമായി ധരിച്ച്, അവരുടെ വാക്കുകൾ പുരാണങ്ങളുടെയും വേദങ്ങളുടെയും പാരായണമാണ്, കർമ്മഫലത്തിൽ ദൃഷ്ടി പതിപ്പിച്ചവരാണ്.
ത്രിജഗത്പുത്രികാനൃത്തം യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ പുരഃ । ബ്രഹ്മവാരിദ്രവത്വം തത് തദ് ബ്രഹ്മാനിലചോപനമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ പുത്രിമാർ നടത്തുന്ന ഈ നൃത്തം നമ്മുടെ മുന്നിൽ കാണുന്നത് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ദ്രവത്വമാണ്, അതിന്റെ ചലനം ബ്രഹ്മത്തിന്റെ കാറ്റിന്റെ കളിയാണു.
അസ്വഭാവസ്ഥതൈവാസ്യ കാരണം കാരണാത്മകമ് । അസുഷുപ്തസ്ഥതാ സ്വാപേ സ്വപ്നസ്യേവാസതീ ച സാ
സ്വഭാവത്തില് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നതാണ് കാരണം, അതു തന്നെ കാരണം സ്വഭാവം ഉള്ളതും ആകുന്നു. ഉറക്കത്തില് ആഴം കയറിയുറങ്ങാതെ നിലനില്ക്കുന്നത് സ്വപ്നം പോലെ അസത്യമാണ്.
അസുഷുപ്തസ് സുഷുപ്തസ്ഥസ് സ്വഭാവം ഭാവയന് ഭവ । ജാഗ്രത്യ് അപി ഗതവ്യഗ്രം മാസത്സ്വപ്നമ് ഇമം ശ്രയ
ഹേ ജീവാ, ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തില് ഉണര്ന്നിരിക്കയും, സ്വഭാവത്തെ ചിന്തിക്കയും ചെയ്യുക. ഉണര്ന്നിരിക്കുമ്പോഴും മനസ്സു ചിതറാതെ ഈ സ്വപ്നസദൃശമായ അവസ്ഥയില് ആശ്രയം എടുക്കുക.
യജ് ജാഗ്രതി സുഷുപ്തത്വം ബോധാദ് അരസമ് ആസനമ് । തം സ്വഭാവം വിദുസ് തജ്ജ്ഞാ മുക്തിസ് തത്പരിണാമിതാ
ഉണര്ന്നിരിക്കുമ്പോള് ആഴമുള്ള ഉറക്കത്തിന്റെ അവസ്ഥയും, അറിവിന്റെ രുചിയില്ലാത്ത ഇരിപ്പിടവും അനുഭവപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയാണ് സ്വഭാവം. അതറിയുന്നവരാണ് മോക്ഷം അറിയുന്നത്; അതാണ് അതിന്റെ പരിവര്ത്തനം.
അകര്തൃകര്മകരണമ് അദൃശ്യദ്രഷ്ടൃദര്ശനമ് । അരൂപാലോകമനനം സ്ഥിതം ബ്രഹ്മ ജഗത്തയാ
ചെയ്യുന്നവനും കര്മ്മവും ഉപകരണവും ഇല്ലാതെ നടക്കുന്ന പ്രവര്ത്തിയും, കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതും കാഴ്ചയും ഇല്ലാതെ കാണുന്നതും, രൂപവും പ്രകാശവും ഇല്ലാതെ ചിന്തിക്കുന്നതും—ഇവയൊക്കെയും ലോകമായി നിലകൊള്ളുന്ന ബ്രഹ്മമാണ്.
കാന്തേ കാന്തം പ്രകചതി പൂര്ണേ പൂര്ണം വ്യവസ്ഥിതമ് । ദ്വിത്വൈക്യരഹിതേ ഭാതി ദ്വിത്വൈക്യപരിവര്ജിതമ്
പ്രിയനിൽ പ്രിയൻ തെളിയുന്നു, പൂർണ്ണത്തിൽ പൂർണ്ണം നിലകൊള്ളുന്നു; ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും ഇല്ലാത്തിടത്ത് അതു തെളിയുന്നു, ഇരട്ടത്വവും ഏകത്വവും അകറ്റിയതാണ്.
സതി സത്യം സ്ഥിതം ശാന്തം സര്ഗാത്മാത്മാത്മനി സ്വയമ് । ആകാശകോശസദൃശം ശിലാജഠരസന്നിഭമ്
സത്ത്വത്തിൽ സത്യം നിലകൊള്ളുന്നു, ശാന്തവും സ്വയം സൃഷ്ടിയുടെ ആന്തര്യവും ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവവും ആകുന്നു; ആകാശത്തിന്റെ വിശാലതയേപ്പോലെയും കല്ലിന്റെ ഉള്ളഭാഗംപോലെയും അതു കാണപ്പെടുന്നു.
സുരത്നജഠരാകാരം ഘനമ് അപ്യ് അമ്ബരോപമമ് । പ്രതിബിമ്ബമ് ഇവ ക്ഷുബ്ധമ് അപ്യ് അക്ഷുബ്ധമ് അസച് ച സത്
മൂല്യവത്തായ രത്നത്തിന്റെ ഉള്ളഭാഗംപോലെ ഘനമായിട്ടും, ആകാശംപോലെയാണ്; പ്രതിബിംബം പോലെ അലയുന്നപോലും, അലയാത്തതും, അസതും സതുമായി ഇരുവരുമാണ്.
ഭവിഷ്യന്നവനിര്മാണം ചേതസീവ സ്ഥിതം പുരമ് । ബ്രഹ്മബൃംഹിതഭാരൂപമ് അഭേദീകൃതമാനസമ്
ചിന്തയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, എല്ലായ്പ്പോഴും പുതുതായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു നഗരത്തെപ്പോലെ അതു നിലകൊള്ളുന്നു; ബ്രഹ്മത്തിൽ വ്യാപിച്ച രൂപവും, ഭേദമില്ലാത്ത മനസ്സുമാണ് അതിന്.
യഥാ സങ്കല്പനഗരം സങ്കല്പാന് നൈവ ഭിദ്യതേ । തഥായം ജഗദാഭാസḫ പരമാര്ഥാന് ന ഭിദ്യതേ
എങ്ങനെ മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച നഗരം അതിലെ ചിന്തകളിൽ നിന്ന് വേറെയല്ലോ, അതുപോലെ ഈ ലോകം പ്രത്യക്ഷത്തിൽ കാണുന്നെങ്കിലും അതിന്റെ ആധികാരിക സത്യം മുതൽ വേറെയല്ല.
ഹേമപീഠമ് ഇവാനേകഭവിഷ്യത്സന്നിവേശവത് । ലക്ഷ്യമാണമ് അപി സ്ഥാനം ശാന്തമ് അവ്യയമ് ആസ്ഥിതമ്
പലവിധ ഭാവങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന സ്വർണ്ണസിംഹാസനം പോലെ, ആ ശാന്തവും മാറ്റമില്ലാത്തതുമായ സ്ഥലം കാണപ്പെടുന്നെങ്കിലും, അത് സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അജസ്രനാശോത്പാദാഢ്യമ് ഏകരൂപമ് അനാമയമ് । അനാശോത്പാദമ് അജരമ് അനേകമ് ഇവ കാന്തിമത്
അവിരതമായ ഉത്പത്തി നാശങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും, ഏകരൂപവും, ദുഃഖരഹിതവും, ജനനമോ നാശമോ ഇല്ലാത്തതും, വൃദ്ധിപോലുമില്ലാത്തതും, അനേകരൂപത്തിൽ തിളങ്ങുന്നതുമായതും.
ബ്രഹ്മൈവ ശാന്തഘനഭാവഗതം വിഭാതി സര്ഗോദയേന വിഗതാസ്തമയോദയേന । വ്യോമൈവ ശൂന്യവിഭവേന ഗലത്സ്വഭാവലാഭം പ്രതി പ്രസഭമ് ഏവ ന തു പ്രബുദ്ധേ
ബ്രഹ്മം എന്നത് സമാധാനത്തിന്റെ നിറമായ നിലയിൽ സൃഷ്ടിയുടെ ഉദയത്തോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു; അതിന് അസ്തമയമോ ഉദയമോ ഇല്ല. ആകാശം പോലെ ശൂന്യമായ മഹത്വത്തോടെ, അതിന്റെ സ്വഭാവം ഉണരാത്തവർക്കു മാത്രം ബലാത് മറയുന്നു; ഉണർന്നവർക്കു അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല.
ചിത്തവത് കചനം ശാന്തേ യത് തത് തസ്മാന് ന ഭിദ്യതേ । അവ്യാകൃതാമലതയാ ക്വാതസ് സര്ഗാദിസമ്ഭവഃ
മനസ്സിനോട് കണ്ണാടിയുടെ ബന്ധംപോലെ, സമാധാനമുള്ളത് അതിനോട് വേറിട്ടതല്ല. അതു പ്രകടമല്ലാതെ ശുദ്ധമായതായിരിക്കുമ്പോൾ, സൃഷ്ടിയും മറ്റും അതിൽ നിന്നെങ്ങിനെ ഉണ്ടാകാം?
ചിത്തദീപേ ഗതേ യാന്തി ഭ്രാന്തിവദ് ഭാന്തി ഖേ സ്ഥിതേ । രൂപാലോകമനസ്കാരാസ് സംവിദമ്ബുദ്രവോര്മയഃ
മനസ്സിന്റെ പ്രകാശം അപ്രത്യക്ഷമായാൽ, രൂപങ്ങളും വെളിച്ചവും മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളും മായാജാലംപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അവബോധത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ.
നിരസ്തകാരണാപേക്ഷം മരുതസ് സ്പന്ദനം യഥാ । യഥാ വിസരണം ഭാസസ് തഥാ ജഗദ് ഇദം പരേ
കാറ്റിന്റെ ചലനം എങ്ങനെയും ഒരു കാരണത്തിനെ ആശ്രയിക്കാതെ നടക്കുന്നതുപോലെയും, വെളിച്ചം എങ്ങനെയും പടരുന്നതുപോലെയും, ഈ ലോകവും പരമാത്മാവിൽ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ദ്രവത്വമ് ഇവ കീലാലേ ശൂന്യത്വമ് ഇവ ചാമ്ബരേ । സ്പന്ദനം മരുതീവേദം കിമ് അപ്യ് ആത്മമയം പരേ
പാനകത്തിൽ ദ്രാവകത്വം എങ്ങനെയോ, ആകാശത്തിൽ ശൂന്യത്വം എങ്ങനെയോ, കാറ്റിന്റെ ഈ ചലനവും പരമാത്മാവിൽ ആത്മാവിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായുണ്ടായതാണെന്ന് പറയാം.
മഹാചിതി മഹാകാശേ യദ് ഇദം ഭാസതേ ജഗത് । തച് ചിത്ത്വമ് ഏവ കചതി നിര്മലത്വം മണാവ് ഇവ
വലിയ ബോധത്തില്, വിശാലമായ ആകാശത്തില് ഈ ലോകം തെളിഞ്ഞ് കാണുന്നത് അതേ ബോധം തന്നെയാണ്, കറകറ്റു രത്നം പോലെ ശുദ്ധമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
യഥാ ദ്രവത്വം പയസി യഥാ ശൂന്യത്വമ് അമ്ബരേ । യഥാ പ്രസ്പന്ദനം വായൌ മഹാചിതി തഥാ ജഗത്
ജലം പോലെ ദ്രവത്വം, ആകാശം പോലെ ശൂന്യത, വായു പോലെ ചലനം — അങ്ങനെ തന്നെ ഈ ലോകം വലിയ ബോധത്തിനുള്ളിലാണ്.
വേത്തി വായുര് യഥാ സ്പന്ദം തഥാ വേത്തി ജഗച് ചിതിഃ । ന ദ്വൈതൈക്യാദിഭേദാനാം മനാഗ് അപ്യ് അത്ര സമ്ഭവഃ
വായു ചലനം അറിയുന്നപോലെ, ബോധം ഈ ലോകം അറിയുന്നു; ഇവിടെ ഇരട്ടത്വം, ഏകത്വം തുടങ്ങിയ വ്യത്യാസങ്ങള്ക്ക് ഒറ്റത്തുള്ളി പോലും സ്ഥാനം ഇല്ല.
അവിവേകവിവേകാഭ്യാം ഭാസുരം ഭങ്ഗുരം ജഗത് । ബോധേ സദ് ഏവാസദ്രൂപമ് അഭാസുരമ് അഭങ്ഗുരമ്
വിവേകവും അവിവേകവും കൊണ്ടു ലോകം തെളിഞ്ഞും ഭംഗുരവുമാണ് തോന്നുന്നത്; പക്ഷേ ഉണർന്ന ബോധത്തില് അത് യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് അസത്യം, തെളിച്ചമില്ലാത്തത്, തകര്ന്നുപോകാത്തതാണു.