സ വിശ്രാന്തമനാ മൌനീ യസ്യ പ്രകൃതകര്മസു । സ്പന്ദോ ദാരുമയസ്യേവ വിഗതേച്ഛമ് അനാകുലമ്
ആളുടെ മനസ്സ് പൂര്ണമായും വിശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു, അവന് മിണ്ടാതെ ഇരിക്കുന്നു, സ്വാഭാവികമായുള്ള പ്രവൃത്തികളില് ഒരു ചലനവും ഇല്ല — ആകാംഷയോ അലക്കമോ ഇല്ലാത്ത ഒരു മരത്തോലുപോലെയാണ് അവന്.
അന്തശ്ശൂന്യം ബഹിശ്ശൂന്യം വിരസം ഗതവാസനമ് । ജരദ്വേണോര് ഇവ ജ്ഞസ്യ ജീവതോ ഭാതി ജീവിതമ്
അറിയുന്നവന് വേണ്ടി, ജീവന് അകത്തും പുറത്തും ശൂന്യമായതുപോലെയാണ്, രുചിയില്ലാതെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടുപോയതുപോലെ — പഴയ, ഉള്ളില്ലാത്ത ഒരു മൂര്ളിപ്പൊലിക്കുള്ള ജീവന് പോലെ.
യസ്മൈ ന സ്വദതേ ദൃശ്യമ് അദൃശ്യം സ്വദതേ ഹൃദി । സബാഹ്യാഭ്യന്തരം ശാന്തസ് സ ഉത്തീര്ണോ ഭവാര്ണവാത്
യാര്ക്കു കാണുന്നവയില് ആസ്വാദ്യമില്ല, മറിച്ച് ഹൃദയത്തിനുള്ളിലെ കാണാത്തതില് ആനന്ദം കണ്ടെത്തുന്നു, അത്തരം ആള് അകത്തും പുറത്തും സമാധാനത്തോടെ, ഭവസമുദ്രം കടന്നു കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഉച്യന്താം ശബ്ദജാലാനി വംശവദ് ഗതവാസനമ് । രസേനാനങ്ഗലഗ്നേന പ്രകൃതാന്യ് അന്യചോദനൈഃ
വാക്കുകള് പറയപ്പെടട്ടെ, അവ ശബ്ദങ്ങളുടെ വലപോലെയാണ്; മൂര്ളിപ്പൊലിക്ക് ശ്വാസം അവസാനിച്ചതുപോലെ, അവയുടെ സ്വാഭാവിക അര്ത്ഥങ്ങള് രുചിയാലോ മറ്റേതെങ്കിലും ഉദ്ദേശ്യത്താലോ ഉണരുന്നില്ല.
സ്പൃശ്യന്താം സ്പര്ശനീയാനി യഥാപ്രാപ്താന്യ് അവാസനമ് । കൂടാഗാരവദ് അക്ഷുബ്ധമ് അനിച്ഛമനനോദയമ്
തൊടാവുന്ന വസ്തുക്കള് ലഭിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ, ആഗ്രഹമോ അകാരണ സന്തോഷമോ ഇല്ലാതെ, മനസ്സില് ആശയോ ചഞ്ചലതയോ ഇല്ലാതെ, ഒരു കൊട്ടാരത്തിന്റെ മന്ദപം പോലെയായി, ശാന്തമായി സ്വീകരിക്കണം.
സ്വാദ്യന്താം രസജാലാനി വിഗതേച്ഛാഭയൈഷണമ് । അപഗര്വാഭിലഷണം യഥാപ്രാപ്താനി ദര്വിവത്
രുചികള് നേരിടുമ്പോള് ആസ്വദിക്കാം, പക്ഷേ ആഗ്രഹമോ ഭയമോ മോഹമോ അഭിമാനമോ ഇല്ലാതെ, ഒരു കരണ്ടി ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, എളുപ്പത്തിലും സുഖത്തിലും സ്വീകരിക്കണം.
ദൃശ്യന്താം രൂപജാതാനി പുരḫ പ്രാപ്താന്യ് അവാസനമ് । അരസം നിര്മനോമാനമ് അഗര്ധം ചിത്രനേത്രവത്
രൂപങ്ങള് മുന്നില് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോള് അവ കാണാം, പക്ഷേ മനസ്സില് ആസക്തിയോ ആസ്വാദനമോ അഭിമാനമോ ആകര്ഷണമോ ഇല്ലാതെ, ഒരു ചിത്രത്തെ കണ്ണുകള് നോക്കുന്നതുപോലെ, നിര്പക്ഷപാതമായി കാണണം.
ശിങ്ഘ്യന്താം ഗന്ധപുഷ്പാണി വിഗതേച്ഛമ് അവാസനമ് । സ്പന്ദവത്ത്വേ ഽപി ലഗ്നാനി ത്യാഗായ വനവാതവത്
ഗന്ധങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും വാസനയെടുക്കുമ്പോള് ആഗ്രഹമോ ആസക്തിയോ ഇല്ലാതെ, അവയുടെ സാന്നിധ്യം അനുഭവിച്ചാലും, വനക്കാറ്റുപോലെ വിട്ടുവിടാന് തയ്യാറായ മനസ്സോടെ സ്വീകരിക്കണം.
ഇതി ചേദ് വിരസത്വേന ബോധയിത്വാ ചികിത്സിതാഃ । ന ഭോഗരോഗാസ് തദ് ദുẖഖശാന്ത്യൈ നാസ്തി കഥൈവ വഃ
ഇങ്ങനെ വൈരാഗ്യത്തെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കി ആസ്വാദനരോഗങ്ങൾ ചികിത്സിച്ചാൽ, നിങ്ങൾക്കു ദു:ഖം തുടരാൻ വഴിയൊന്നുമില്ല.
യസ് സ്വാദയന് ഭോഗവിഷം രതിമ് ഏതി ദിനേ ദിനേ । സോ ഽഗ്നൌ സ്വമൂര്ധ്നി ജ്വലിതേ കക്ഷമ് അക്ഷയമ് ഉജ്ഝതി
ആസ്വാദനത്തിന്റെ വിഷം രുചിച്ചു ദിവസേന ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നവൻ, സ്വന്തം തലയിൽ തീ കത്തുമ്പോൾ അക്ഷയമായ ഇന്ധനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
നിരിച്ഛത്വം സമാധാനമ് ആഹുര് ആഗമഭൂഷണാഃ । യഥാ ശാമ്യേന് മനോ ഽനിച്ഛം നോപഭോഗശതൈര് അപി
ശാസ്ത്രജ്ഞർ ഇച്ഛരഹിതത്വം തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ സമാധാനം എന്നു പറയുന്നു. മനസ്സിന് ഇച്ഛയില്ലെങ്കിൽ അത് ശാന്തമാകും; നൂറു ആസ്വാദനങ്ങൾകൊണ്ടും മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കില്ല.
ഇച്ഛോദയോ യഥാ ദുẖഖമ് ഇച്ഛാശാന്തിര് യഥാ സുഖമ് । തഥാ ന നരകേ നാപി ബ്രഹ്മലോകേ ഽനുഭൂയതേ
ഇച്ഛ ഉയരുന്നത് എങ്ങനെ ദു:ഖമാണോ, ഇച്ഛ ശമിക്കുന്നത് എങ്ങനെ സുഖമാണോ, അതുപോലെ നരകത്തോ ബ്രഹ്മലോകത്തോ ഇതിന് വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ല.
ഇച്ഛാമാത്രം വിദുശ് ചിത്തം തച്ഛാന്തിര് മോക്ഷ ഉച്യതേ । ഏതാവന്ത്യ് ഏവ ശാസ്ത്രാണി തപാംസി നിയമാ യമാഃ
മനസ്സ് എന്നത് വെറും ആഗ്രഹം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ആ ആഗ്രഹം ശാന്തമാകുമ്പോൾ അതാണ് മോക്ഷം എന്ന് പറയുന്നു. എല്ലായ്പ്പോഴും ഗ്രന്ഥങ്ങളും തപസ്സും നിയന്ത്രണങ്ങളും എല്ലാം ഇതിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
യാവതീ യാവതീ ജന്തോര് ഇച്ഛോദേതി യഥാ യഥാ । താവതീ താവതീ ദുẖഖബീജമുഷ്ടിḫ പ്രരോഹതി
ഒരു ജീവിയിൽ എത്ര ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉയരുന്നു, അത്രയും ദുരിതത്തിന്റെ വിത്തുകളും അതിനൊപ്പം മുളയ്ക്കുന്നു.
യഥാ യഥേച്ഛാസ് തനുതാം യാന്തി ജന്തോര് വിവേകതഃ । തഥാ തഥോപശാമ്യന്തി ദുẖഖചിന്താവിഷൂചികാഃ
വിവേകത്തോടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ കുറയുന്നത്ര, അത്രയും ദു:ഖകരമായ ചിന്തകളുടെ പീഡയും ശമിക്കപ്പെടുന്നു.
യഥാ യഥേച്ഛാ ഘനതാം യാന്തി ലോകസ്യ രാഗിണഃ । തഥാ തഥാ വിവര്തന്തേ ദുẖഖചിന്താവിഷോര്മയഃ
ലോകത്തിൽ ആസക്തിയുള്ളവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ എത്രയും ദൃഢമാകുമ്പോൾ, അത്രയും ദു:ഖകരമായ ചിന്തകളുടെ തിരമാലകളും കൂടുന്നു.
ഇച്ഛാ ചികിത്സ്യതേ വ്യാധിര് ന സ്വയത്നൌഷധേന ചേത് । തദ് അത്ര ബലവന് മന്യേ വിദ്യതേ നൌഷധാന്തരമ്
ആഗ്രഹം എന്നത് ഒരു രോഗംപോലെയാണ്, അതിന് സ്വയം ശ്രമിച്ചുള്ള ഔഷധം മാത്രം പോരാ. അതിനാൽ, ഇതിന് മറ്റൊരു ശക്തമായ മരുന്ന് ഉണ്ടാകണം എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ഇച്ഛോപശമനം കര്തും യദി കൃത്സ്നം ന ശക്യതേ । സ്വല്പമ് അപ്യ് അനുഗന്തവ്യം മാര്ഗസ്ഥോ നാവസീദതി
ആഗ്രഹം പൂർണ്ണമായി ശമിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, കുറച്ച് പോലും കുറയ്ക്കാൻ ശ്രമിക്കണം. സത്യവഴിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ ഒരിക്കലും തകർന്നുപോകില്ല.
യസ് ത്വ് ഇച്ഛാതാനവേ യത്നം ന കരോതി നരാധമഃ । സോ ഽന്ധകൂപേ സ്വമ് ആത്മാനം ദിനാനുദിനമ് ഉജ്ഝതി
ആഗ്രഹം കുറയ്ക്കാൻ യാതൊരു ശ്രമവും ചെയ്യാത്ത ഏറ്റവും താഴ്ന്ന മനുഷ്യൻ, ദിവസേന തന്നെ ഇരുണ്ട കുഴിയിലേക്ക് ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ദുẖഖപ്രസവശാലിന്യാ ബീജമ് ഇച്ഛൈവ സംസൃതേഃ । സമ്യഗ്ജ്ഞാനാഗ്നിദഗ്ധാ സാ ന ഭൂയḫ പരിരോഹതി
ദു:ഖം ഉണർത്തുന്ന സംസാരത്തിന്റെ വിത്ത് ആഗ്രഹം തന്നെയാണ്. അതു ശരിയായ അറിവിന്റെ അഗ്നിയിൽ പൂർണ്ണമായി കത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ, പിന്നെ അത് വീണ്ടും വളരുകയില്ല.
ഇച്ഛാമാത്രം ഹി സംസാരോ നിര്വാണം തദവേദനമ് । ഇച്ഛാനുത്പാദനേ യത്നẖ ക്രിയതാം കിം വൃഥാഭ്രമൈഃ
ഈ ലോകചക്രം വെറും ആഗ്രഹം മാത്രമാണ്; അതിന്റെ അറിവ് ഇല്ലാതാകുമ്പോഴാണ് മോക്ഷം. ആഗ്രഹം ഉദിക്കാതിരിക്കാൻ പരിശ്രമിക്കണം — വെറുതെ ഇവിടെഅവിടെ അലഞ്ഞു നടക്കേണ്ടതില്ല.
ശാസ്ത്രോപദേശഗുരവḫ പ്രേക്ഷ്യന്തേ കിമ് അനര്ഥകമ് । കിമ് ഇച്ഛാനനുസന്ധാനസമാധിര് നാധിഗമ്യതേ
പ്രയോജനമില്ലാത്ത പുസ്തകങ്ങളും ഉപദേശങ്ങളും ഗുരുക്കന്മാരെയും നോക്കുന്നതെന്തിന്? ആഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറവിടം അന്വേഷിക്കുന്ന ധ്യാനം എങ്ങനെ കൈവരിക്കപ്പെടുന്നില്ല?
യസ്യേച്ഛാനനുസന്ധാനമാത്രേ ദുസ്സാധതാമതേഃ । ഗുരൂപദേശശാസ്ത്രാദി തസ്യ നൂനമ് അനര്ഥകമ്
ആഗ്രഹത്തിന്റെ ഉറവിടം അന്വേഷിച്ചാലും മനസ്സ് അടക്കാൻ കഴിയാത്തവർക്കു ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശം, പുസ്തകങ്ങൾ എന്നിവയൊന്നും ഫലപ്രദമല്ല.
ഇച്ഛാവിഷവികാരിണ്യാ സത്തയൈവ നൃണാമ് അലമ് । ദുẖഖപ്രസവകാരിണ്യാ ഹാരിണ്യാ ജന്മജങ്ഗലേ
വിഷംപോലെ മാറുന്ന ആഗ്രഹം മാത്രം മതിയാകുന്നു മനുഷ്യർക്കു ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കാനും ജനനത്തിന്റെ കാടിൽ മനസ്സിന്റെ സമാധാനം കവർന്നെടുക്കാനും.
ന വാലീക്രിയതേ ഽന്യേഷാമ് ആത്മജ്ഞാനായ ചേദ് അസൌ । ഇച്ഛോപശാന്തിẖ ക്രിയതാം തയാലം തദ് അവാപ്യതേ
മറ്റുള്ളവർക്കു ആത്മജ്ഞാനത്തിനായി ഒരു മണൽക്കണിക്കു പോലും തുല്യമല്ലെങ്കിൽ, ആഗ്രഹങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുക. അതിനാൽ മാത്രം അതു നേടാം.
നിരിച്ഛതൈവ നിര്വാണം സേച്ഛതൈവ ഹി ബന്ധനമ് । യഥാശക്തി ജയേദ് ഇച്ഛാം കിമ് ഏതാവതി ദുഷ്കരമ്
ആഗ്രഹമില്ലായ്മ തന്നെ മോക്ഷമാണ്; ആഗ്രഹം ഉണ്ടെങ്കിൽ അതു ബന്ധനമാണ്. കഴിയുന്നത്ര ആഗ്രഹം ജയിക്കൂ—ഇതിൽ എത്ര ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ട്?
ജരാമരണജന്മാദികരഞ്ജഖദിരാവലേഃ । ബീജമ് ഇച്ഛാശു സൈവാന്തര് ദഹ്യതാം ശമവഹ്നിനാ
ജനനം, വയസ്സാകൽ, മരണം തുടങ്ങിയ കഷ്ടതകളുടെ കാടിന്റെ വിത്താണ് ആഗ്രഹം. അതു ഉടൻ തന്നെ മനസ്സിലെ ശാന്തിയുടെ അഗ്നിയിൽ ദഹിപ്പിക്കണം.
യതോ യതോ നിരിച്ഛത്വം മുക്തതൈവ തതസ് തതഃ । യാവദ്ഗതി യഥാപ്രാണം ഹന്യാദ് ഇച്ഛാം സമുത്ഥിതാമ്
എവിടെയായാലും ആഗ്രഹമില്ലായ്മയുണ്ടെങ്കിൽ അവിടെയെല്ലാം മോക്ഷമുണ്ട്. കഴിയുന്നത്രയും, ജീവൻ ഉള്ളവരെല്ലാം ഉയർന്നുവരുന്ന ആഗ്രഹം നശിപ്പിക്കണം.
യതോ യതശ് ച സേച്ഛത്വം ബന്ധപാശാസ് തതസ് തതഃ । പുണ്യപാപമയാ ദുẖഖരാശയോ വിതതാര്തയഃ
എവിടെയും എങ്ങനെയും ആഗ്രഹം ഉദിക്കുമ്പോള്, അവിടെ തന്നെ പുണ്യവും പാപവും കലർന്ന ബന്ധങ്ങളുടെ കെട്ടുകള് ഉണ്ടാകുന്നു; ദു:ഖം നിറഞ്ഞ മനസ്സിലേക്കുള്ള ചിന്തകളും അതിനോടൊപ്പം വ്യാപിക്കുന്നു.
ഇച്ഛാനിരാസരഹിതേ ഗതേ സാധോẖ ക്ഷണേ ഽപി ച । ദസ്യുഭിര് മുഷിതസ്യേവ യുക്തമ് ആക്രന്ദിതം ചിരമ്
ഒരു നല്ല മനുഷ്യന്റെ മനസ്സില് ആഗ്രഹം ഒരു നിമിഷം പോലും മാറാതിരിക്കുമ്പോള്, കള്ളന്മാര് കവര്ന്നുപോയവനെപ്പോലെ അവന് ദീര്ഘകാലം വിലപിക്കുന്നത് യുക്തമാണ്.