വിചാരയേത് തദുക്ത്യര്ഥം ബുദ്ധ്യാ ബുദ്ധിവിവൃദ്ധയേ । സര്വസങ്കല്പമുക്തം യത് തത് സത് തന്മയതാം വ്രജേത്
പണ്ഡിതൻ പറഞ്ഞതിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സോടെ ആലോചിച്ച് വിവേകം വളർത്തണം; എല്ലാ മനസ്സിലാക്കലുകളിൽ നിന്നും മോചിതമായതാണു സത്യം, അതിൽ തന്നെ ലയിക്കണം.
വിപശ്ചിത്സങ്ഗമേ ബുദ്ധിം നീത്വാ പരമതീക്ഷ്ണതാമ് । അജ്ഞാനലതികാ സൈകാ കണശẖ ക്രിയതാമ് അലമ്
ജ്ഞാനികളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ബുദ്ധിയെ ഏറ്റവും മൂർച്ചയോടെ വളർത്തി, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒരേയൊരു വള്ളിയെ കണങ്ങളായി പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കണം.
ഏഷോ ഽര്ഥസ് സമ്ഭവത്യ് ഏവ തേനേദം കഥയാമ്യ് അഹമ് । അനുഭൂതം വയം ബാലാ നാസമഞ്ജസവേദിനഃ
ഈ അർത്ഥം സത്യമായാണ് ഉദയിക്കുന്നത്, അതിനാലാണ് ഞാൻ ഇതു പറയുന്നത്. നാം ബാല്യത്തിൽ ഇതു അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്, തെറ്റായ ധാരണയുള്ളവരായി അല്ല.
വ്യോമ്നോ ഽമ്ബുവാഹാദിവിജൃമ്ഭയേവ തരങ്ഗഭങ്ഗ്യേവ മഹാര്ണവസ്യ । ന യുജ്യതേ നാപി ച നശ്യതീഹ നാശോദയേ നിര്മനനസ്യ കിഞ്ചിത്
ആകാശത്ത് മേഘങ്ങൾ പടരുന്നതുപോലെയും, വലിയ സമുദ്രത്തിൽ തിരകൾ പൊട്ടുന്നതുപോലെയും, മനസ്സില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ ഒന്നും യോജിക്കുന്നതുമില്ല, ഒന്നും നശിക്കുന്നതുമില്ല, ഒന്നും ഉദയിക്കുന്നതുമില്ല.
ഇദം ഹി സര്വം മൃഗതൃഷ്ണികാമ്ബുവന് നിരാമയേ ബ്രഹ്മണി ശാന്ത ആതതേ । വിചാരിതേ നാഹമ് ഇതീവ വിദ്യതേ കുതẖ ക്വ കസ്മാന് മനനാദിവിഭ്രമഃ
ഇവയെല്ലാം മൃഗതൃഷ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെയാണ്; നിർമലവും ശാന്തവുമായ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ അന്വേഷിച്ചാൽ, 'ഞാൻ ആകുന്നു' എന്ന ബോധം ഇല്ല. എവിടെ നിന്ന്, ആര്ക്ക്, എന്തിനാണ് ചിന്തയോ മറ്റേതെങ്കിലും ഭ്രമമോ ഉണ്ടാകുന്നത്?
സ്വപൌരുഷേണ സ്വധിയാ സത്സങ്ഗമവികാസയാ । യദി നാനീയതേ ജ്ഞത്വം തദ് ഉപായോ ഽസ്തി നേതരഃ
സ്വന്തം ശ്രമത്താലും, സ്വന്തം ബുദ്ധിയാലും, സന്മിത്രങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മനസ്സു വികസിപ്പിച്ചാലും, ജ്ഞാനം ലഭിക്കാതെ പോയാൽ, മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം ഇല്ല.
അകല്പിതം കല്പിതം ച പ്രതികല്പനയാ സ്വയാ । തദ് ഏവാന്യത്വമ് ആദത്തേ വിഷത്വമ് അമൃതം യഥാ
കല്പ്പിതവും അകല്പിതവും, സ്വന്തം ഭാവനകൊണ്ടു പരസ്പരം വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്നു, വിഷം അമൃതം ആകുന്നതുപോലെ.
കല്പനാ ചാകല്പനാന്താ മുക്തതാ ത്യക്തകല്പനമ് । ഏതച് ച ഭോഗസന്ത്യാഗപൂര്വം സിധ്യതി നാന്യഥാ
ഭാവന അവസാനിക്കുന്നത് അകല്പനയിലേക്കാണ്; മോക്ഷം എന്നത് ഭാവനയെ വിട്ടുകളയുന്നതാണ്. ഈ അവസ്ഥ അനുഭവസുഖങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചശേഷം മാത്രമേ സാധിക്കൂ, വേറേതായില്ല.
വചസാ മനസാ ചാന്തശ് ശബ്ദാര്ഥാവ് അവിഭാവയന് । യ ആസ്തേ വര്ധതേ തസ്യ കല്പനോപശമശ് ശനൈഃ
വാക്കിലും മനസ്സിലും, അർത്ഥത്തെയും ശബ്ദത്തെയും വേർതിരിക്കാതെ ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവന് ഭാവനയുടെ ശമനം ക്രമേണ വർദ്ധിക്കുന്നു.
വര്ജയിത്വാഹമ് ഇത്യ് ഏവ നാവിദ്യാസ്തീതരാത്മികാ । ശാന്തേ ത്വ് അഭാവനാദ് അസ്മിന് നാന്യോ മോക്ഷോ ഽസ്തി കശ്ചന
ഞാൻ എന്ന ഭാവം ഒഴികെ മറ്റേതെങ്കിലും അജ്ഞാനം ഇല്ല; ഈ ശാന്തിയിലാണു ഭാവന ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മറ്റൊരു മോക്ഷം ഇല്ല.
അഹമ്ഭാവമ് അഥാദേഹം കിഞ്ചിച് ഛ്രയസി നശ്യസി । ജഗദാദൌ ചിരം തസ്മിംസ് ത്യക്തേ ശാമ്യസി സിധ്യസി
നിനക്ക് 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവവും ശരീരവും വിട്ടുവിടാൻ കഴിഞ്ഞാൽ, നീ അപ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; ലോകത്തിന്റെ ആദിയിൽ അങ്ങനെ വിട്ടുവിട്ടപ്പോൾ, നീ സമാധാനവും പൂർണ്ണതയും നേടുന്നു.
അചേതനാദ് ഇദം സര്വം സദ് ഏവാസദ് ഇവ സ്ഥിതമ് । ശാന്തം യസ്യോപലസ്യേവ നമസ് തസ്മൈ മഹാത്മനേ
ഈ എല്ലാം ജഡത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചിട്ടുള്ളതാണു്, സത്യമോ അസത്യമോ എന്നപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു; അതു് ശിലപോലെയുള്ള ശാന്തതയാണ്. ആ മഹാത്മാവിന് ഞാൻ വന്ദനം ചെയ്യുന്നു.
അചേതനാദ് ഇദം സര്വമ് ഉപലസ്യേവ ശാമ്യതി । ശൂന്യാഖ്യാന്തḫ പരാലീനചിത്തസ്യാചിത്തഭാവനാത്
ഈ എല്ലാം ജഡത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചിട്ടുള്ളതാണു്, ശിലപോലെ ശാന്തമാകുന്നു; ശൂന്യത്തിൽ ലയിച്ച മനസ്സുള്ളവൻ മനസ്സില്ലായ്മ വളർത്തുമ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ഇദമ് അസ്ത്വ് അഥ വാ മാസ്തു ചേതിതം ദുẖഖവൃദ്ധയേ । അചേതിതം സുഖായാന്തര് അചേതനമ് അചേതനാത്
ഇത് ഉണ്ടാകട്ടെ അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ലാതിരിക്കട്ടെ; ബോധം ദു:ഖം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, ബോധശൂന്യതയ്ക്ക് അകത്തളത്തിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാക്കുന്നു — ജഡം ജഡത്തിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
ദ്വൌ വ്യാധീ ദേഹിനോ ഘോരാവ് അയം ലോകസ് തഥാ പരഃ । യാഭ്യാം ഘോരാണി ദുẖഖാനി ഭുങ്ക്തേ സര്വത്ര പീഡിതഃ
ദേഹമുള്ളവർക്കു രണ്ടു ഭയങ്കരമായ രോഗങ്ങളുണ്ട് — ഈ ലോകവും അപ്പുറത്തെ ലോകവും. ഇവ രണ്ടിലും പീഡിതനായി എല്ലായിടത്തും കടുത്ത വേദനകൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നു.
ഇഹലോകേ യതന്തേ ഽജ്ഞാ വ്യാധൌ ഭോഗദുരൌഷധൈഃ । ആജീവിതം യഥാശക്തി ചികിത്സാ നാപരാമയേ
ഈ ലോകത്തിൽ അജ്ഞന്മാർ രോഗം ഭോഗങ്ങളും മരുന്നുകളും കൊണ്ട് മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്നു; ജീവൻ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും അവർക്ക് കഴിയുന്നത്രയും ചികിത്സ ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ ഏറ്റവും വലിയ രോഗം മാറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല.
പരലോകമഹാവ്യാധൌ പ്രയതന്തേ ചികിത്സിതുമ് । ശമസത്സങ്ഗബോധാദ്യൈര് അമൃതൈḫ പുരുഷോത്തമാഃ
അപ്പുറത്തെ ലോകത്തിലെ മഹാരോഗം മാറ്റാൻ ഉത്തമപുരുഷന്മാർ ശാന്തി, സത്സംഗം, ബോധം എന്നിവ എന്ന അമൃതം കൊണ്ട് ചികിത്സിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
പരലോകചികിത്സായാം സാവധാനാ ഭവന്തി യേ । മോക്ഷമാര്ഗമഹേച്ഛായാം ശമയുക്ത്യാ ജയന്തി തേ
അപ്പുറത്തെ ലോകത്തിന്റെ ചികിത്സയിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുന്നവരും മോക്ഷമാർഗ്ഗത്തിൽ വലിയ ആഗ്രഹമുള്ളവരും ശാന്തിയുടെ വഴി ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ ജയിക്കുന്നു.
ഇഹൈവ നരകവ്യാധേശ് ചികിത്സാം ന കരോതി യഃ । ഗത്വാ നിരൌഷധം സ്ഥാനം സ രോഗീ കിം കരിഷ്യതി
ഇവിടെ തന്നെ നരകവേദനയ്ക്ക് ചികിത്സ തേടാതെ ഇരിക്കുന്നവൻ, മരുന്നൊന്നും ലഭിക്കാത്ത സ്ഥലത്തെത്തിയാൽ ആ രോഗിക്ക് എന്ത് ചെയ്യാനാകും?
ഇഹലോകചികിത്സാഭിര് ജീവിതം യാതു മാ ക്ഷയമ് । ആത്മജ്ഞതൌഷധൈര് അജ്ഞാḫ പരലോകശ് ചികിത്സ്യതാമ്
ഈ ലോകത്തിലെ ചികിത്സകൾ കൊണ്ട് ജീവൻ നശിക്കാതിരിക്കാൻ നോക്കണം; അഗ്നാനത്തെ ആത്മജ്ഞാനമെന്ന മരുന്ന് കൊണ്ട് പരലോകത്തിനായി ചികിത്സിക്കണം.
ആയുര് വായുചലത്പത്ത്രലമ്ബാമ്ബുകണഭങ്ഗുരമ് । പരലോകമഹാവ്യാധിര് യത്നേനാശു ചികിത്സ്യതാമ്
ജീവൻ കാറ്റിൽ കുലുങ്ങുന്ന ഇലപോലെയും, തൂങ്ങി നിൽക്കുന്ന വെള്ളത്തുള്ളിപോലെയും വളരെ ഭംഗുരമാണ്; അതുകൊണ്ട് പരലോകത്തിലെ മഹാരോഗം ഉത്സാഹപൂർവ്വം ഉടൻ തന്നെ ചികിത്സിക്കണം.
പരലോകമഹാവ്യാധൌ യത്നേനാശു ചികിത്സിതേ । ദൃഷ്ടലോകമയോ വ്യാധിസ് സ്വയമ് ആശൂപശാമ്യതി
പരലോകത്തിലെ മഹാരോഗം ഉത്സാഹത്തോടെ ഉടൻ തന്നെ ചികിത്സിച്ചാൽ, ഈ ലോകത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന രോഗം സ്വയം ശമിക്കും.
സംവിന്മാത്രം വിദുര് ജന്തും തസ്യ പ്രസരണം ജഗത് । പരമാണൂദരേ ഽപ്യ് അസ്തി തച് ഛൈലശതവിസ്തരമ്
ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നത്, ജീവി എന്നത് ശുദ്ധമായ ബോധം മാത്രമാണെന്ന്. അതിന്റെ വ്യാപനമാണ് ഈ ലോകം. ഒരു അനുവിനുള്ളിലും അതു നിലകൊള്ളുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ നൂറു മലകളെക്കാൾ വിശാലമായതുമാണ് അതിന്റെ വ്യാപ്തി.
യത് സംവിദḫ പ്രസരണം രൂപാലോകമനാംസി തത് । വ്യോമന്യ് ഏവാനുഭൂയന്തേ നാതസ് സത്യോ ജഗദ്ഭ്രമഃ
ബോധത്തിന്റെ വ്യാപനം എന്നതിൽ വരുന്ന രൂപങ്ങൾ, ദൃശ്യങ്ങൾ, ചിന്തകൾ—ഇവയെല്ലാം ആകാശത്തിനുള്ളിലാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ ലോകഭ്രമം യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
പ്രലയേഷ്വ് അപി ദൃഷ്ടേഷു ജഗദ്ദൃശ്യാഭ്രവിഭ്രമാഃ । ന നശ്യന്തി ന ജായന്തേ ഭ്രാന്തിമാത്രൈകരൂപിണഃ
ലോകം ലയിച്ചുപോകുന്ന സമയത്തും, ലോകത്തിലെ ദൃശ്യങ്ങളും മേഘങ്ങൾ പോലുള്ള ഭ്രമങ്ങളും നശിക്കുകയോ പിറക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല. അവ ഭ്രമം മാത്രമായിട്ടുള്ളവയാണ്.
ഭോഗപങ്കാര്ണവേ മഗ്ന ആത്മാ നോത്താര്യതേ യദി । സ്വപൌരുഷചമത്കൃത്യാ തദ് ഉപായോ ഽസ്തി നേതരഃ
ഭോഗങ്ങളുടെ ചതിയിൽ മുങ്ങിയ ആത്മാവ് സ്വയം അത്ഭുതകരമായ പരിശ്രമംകൊണ്ട് പുറത്തെടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, മറ്റൊരു മാർഗ്ഗമില്ല.
അജിതാത്മാ ജനോ മൂഢോ രൂഢോ ഭോഗൈകകര്ദമേ । ആപദാം പാത്രതാമ് ഏതി പയസാമ് ഇവ സാഗരഃ
സ്വയം നിയന്ത്രണം ഇല്ലാത്തവനും, ഭ്രമിച്ചും, ആസ്വാദനത്തിന്റെ ചതിയിൽ ആഴമായി കുടുങ്ങിയവനും, ദുർഭാഗ്യങ്ങൾക്കു പാത്രമാവുന്നു; സമുദ്രം വെള്ളങ്ങൾക്ക് പാത്രമായതുപോലെ.
ജീവിതസ്യ യഥാ ബാല്യം ദൃഷ്ടം പ്രഥമകല്പിതമ് । നിര്വാണസ്യ തഥാ ഭോഗസന്ത്യാഗോ രാഗശാന്തിദഃ
ജീവിതത്തിന്റെ തുടക്കം ബാല്യമായതുപോലെ, മോക്ഷത്തിന്റെ ആരംഭം ആസ്വാദനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതും, ആഗ്രഹങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
തജ്ജ്ഞസ്യ ജീവിതനദീ സകല്ലോലാപ്യ് അസമ്ഭ്രമാ । സമം വഹതി സോമ്യൈവ ചിത്രസംസ്ഥേവ നീരസാ
ഇത് മനസ്സിലാക്കിയവന്റെ ജീവിതം, എത്രയേറെ തിരമാലകളുണ്ടെങ്കിലും, സംശയമില്ലാതെ, സുഖമായി, ശാന്തമായി ഒഴുകുന്നു; ഒരു ചിത്രത്തിൽ കാണുന്ന ശാന്തമായ നദിപോലും, എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ രസമില്ലാത്തതുപോലെ.
അജ്ഞജീവിതനദ്യസ് തു രസേനാത്യന്തഭീഷണാഃ । ആവര്താവൃത്തിവിക്ഷോഭകല്ലോലാസ് സഹവാഹിനഃ
അജ്ഞാനികളുടെ ജീവിതം, ലോകാനുഭവങ്ങളുടെ രസത്തോടെ നിറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, അത്യന്തം ഭയാനകമാണ്; അതിൽ ചുഴികൾ, തിരകൾ, കുഴികൾ എന്നിവയൊക്കെ കൂടെ ഒഴുകുന്നു.