യസ്യ ചൈഷ ഭ്രമസ് സോ ഽസന് പ്രേക്ഷയാസന് ന ലഭ്യതേ । മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവത് തേന സംസാരẖ കസ്യ കẖ കുതഃ
ആർക്കാണ് ഈ ഭ്രമം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിനെ നോക്കി കണ്ടെത്താനോ യാഥാർത്ഥ്യമായി കാണാനോ കഴിയില്ല. മൃഗതൃശ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെയാണ് ഈ സംസാരം; ആര്ക്ക്, എന്തിന്, എവിടുനിന്നാണ് ഇതെല്ലാം?
തദ് ഏവം തര്ഹി കസ്യ സ്യാദ് ഇതി ചിന്തോദയോ ഹി യഃ । പുനസ് സ ഏവ സംസാരവിഭ്രമസ് സമ്പ്രവര്തതേ
അങ്ങനെ, 'ഇത് ആര്ക്ക് ഉണ്ടാകും?' എന്ന ചിന്ത ഉയരുന്നു. പിന്നെയും അതേ സംസാരഭ്രമം വീണ്ടും തുടരും.
തസ്മാത് സര്വമ് അനാശ്രിത്യ വ്യോമവത് സമമ് ആസ്യതാമ് । അപുനസ്സ്മരണം ശ്രേയ ഇഹ വിസ്മരണം പരമ്
അതിനാൽ, ഒന്നിനും ആശ്രയിക്കാതെ, ആകാശംപോലെ സമമായി ഇരിക്കുക. ഇവിടെ വീണ്ടും ഓർമ്മപ്പെടുത്താതിരിക്കുക നല്ലതാണ്; മറക്കലാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
നേഹ ദ്രഷ്ടാ ന ഭോക്താസ്തി നാസ്തിതാ ന ച നാസ്തിതാ । യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം ശാന്തമ് ഏകം സ്പന്ദി സദാബ്ധിവത്
ഇവിടെ കാണുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും ഇല്ല; ഉണ്ട് എന്നതും ഇല്ല എന്നതും ഇല്ല. എല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ ശാന്തവും ഏകതയും സമുദ്രം പോലെ അലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതുമാണ്.
സര്വം ദൃശ്യം ജഗദ് ബ്രഹ്മ സദ് ഇത്യ് അവഗതേ സ്ഫുടമ് । ജലശോഷാദ് ഇവോദേതി ബിമ്ബിബിമ്ബക്ഷയേ ശിവമ്
ഈ ദൃശ്യമായ ലോകം എല്ലാം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് വ്യക്തമായി മനസ്സിലായാൽ, വെള്ളം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ, പ്രതിബിംബവും അതിന്റെ പ്രതിഫലനവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ശിവം മാത്രം ശേഷിക്കും.
ശാന്തതാ വ്യവഹാരോ വാ രാഗദ്വേഷവിവര്ജിതഃ । വിശ്രാന്തസ്യ പരേ തത്ത്വേ ദൃശ്യതേ സമദര്ശിനഃ
ശാന്തതയോ പ്രവർത്തനമോ, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, പരമതത്ത്വത്തിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയവനും എല്ലാം സമദർശനത്തോടെ കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നു.
അഥ വാ ശാന്തതൈവാസ്യ നിര്വാണസ്യാവശിഷ്യതേ । നിര്വാസനẖ കില മുനിẖ കഥം വ്യവഹരത്വ് അസൌ
അല്ലെങ്കില്, മോക്ഷം നേടിയവന് ശാന്തത മാത്രം ശേഷിക്കും; വാസനകള് ഇല്ലാത്ത സന്യാസിക്ക് എങ്ങിനെ പ്രവര്ത്തനം ഉണ്ടാകാം?
യാവത് ത്വ് അസ്യ ന നിര്വാണം പരിപോഷമ് ഉപാഗതമ് । താവദ് വ്യവഹരത്യ് അസ്തരാഗദ്വേഷഭയോദയഃ
അവന്റെ മോക്ഷം പൂര്ണമായി വളരുന്നതുവരെ, ആഗ്രഹവും ദ്വേഷവും ഭയവും ഇല്ലെങ്കിലും, അവന് പ്രവര്ത്തനം തുടരുന്നു.
വീതരാഗഭയക്രോധോ നിര്വാണശ് ശാന്തമാനസഃ । ശിലേവാപ്യ് അശിലീഭൂതോ മുനിര് ആത്മനി തിഷ്ഠതി
ആഗ്രഹം, ഭയം, കോപം എന്നിവ വിട്ട്, മനസ്സ് ശാന്തമായ സന്യാസി, കല്ല് കല്ലുപോലെയായി സ്വയം നില്ക്കുന്നു.
കോശേ ഽസ്തി പദ്മബീജസ്യ യഥാ സര്വാബ്ജിനീ തഥാ । അനന്യാ സ്വപ്നവിഭ്രാന്തിര് ആത്മന്യ് അസ്തി ന ബാഹ്യതാ
പടര്തോലില് താമരയുടെ വിത്തിനകത്ത് മുഴുവന് താമരയും ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, സ്വപ്നഭ്രമയും ആത്മാവിനകത്താണ്, പുറത്തൊന്നുമില്ല.
ബാഹ്യതാഭാവനാദ് ബാഹ്യമ് ആത്മൈവാത്മത്വഭാവനാത് । ഭവതീദം പരേ തത്ത്വേ ഭാവനം തത് തദ് ഏവ ഹി
ബാഹ്യമായത് എന്ന ധാരണയിലൂടെ ബാഹ്യമായതാണെന്ന് തോന്നുന്നു; ആത്മാവാണ് എന്ന ധാരണയിലൂടെ ആത്മാവേ കാണപ്പെടുന്നു. പരമാർത്ഥത്തിൽ എന്തെന്ത് ധ്യാനിച്ചാലും അതാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.
യാന്തസ്സ്വപ്നാദിവിഭ്രാന്തിസ് സൈവേയം ബാഹ്യതോദിതാ । മനാഗ് അപ്യ് അന്യതാ നാത്ര ദ്വിഭാണ്ഡപയസോര് ഇവ
സ്വപ്നം പോലുള്ള അവസ്ഥകളിൽ ഉള്ളിൽ ഉണരുന്ന മായയാണ് പുറത്തും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്; രണ്ട് കലശത്തിലെ വെള്ളം തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ലാത്തതുപോലെ, ഇവിടെ ഒരു ചെറിയ വ്യത്യാസവും ഇല്ല.
സ്ഥൈര്യാസ്ഥൈര്യേ തഥൈവാത്ര ഭ്രാന്തിമാത്രമയേ തതേ । ആധാരാധേയതേ തേ ദ്വേ യഥാ ജലതരങ്ഗതേ
ഈ മായാമാത്രമായ ലോകത്തിൽ സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും വെറും ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്; അവയുടെ ആശ്രയാശ്രിത ബന്ധം വെള്ളത്തിന്റെയും അതിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തരംഗത്തിന്റെയും പോലെ ആണ്.
സ്വപ്നാദാവ് ആത്മനോ ഽന്യത്വജ്ഞാനാദ് അന്യത്വവേദനമ് । അനന്യഭാവബോധേ തു തദ് അനന്യന് ന ചോദയി
സ്വപ്നം പോലുള്ള അവസ്ഥകളിൽ, ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറിട്ടുള്ളതെന്ന ബോധം വ്യത്യാസം ഉണ്ടാക്കുന്നു; എന്നാൽ ഒന്നായിരിപ്പിന്റെ ബോധം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ആ വ്യത്യാസം ഉണരുന്നില്ല.
കലനാരഹിതം ശാന്തം യദ് രൂപം പരമാത്മനഃ । ഭവത്യ് അസൌ തത് തദ്ഭാവാദ് അതദ്ഭാവാന് ന തദ് ഭവേത്
കല്പനകളില്ലാത്ത, ശാന്തമായ പരമാത്മാവിന്റെ ആ രൂപം, അതിനോട് ഐക്യപ്പെടുമ്പോഴാണ് പ്രകടമാകുന്നത്; ഐക്യമില്ലെങ്കിൽ അതു പ്രകടമാവില്ല.
സ്വപ്നാദിജ്ഞാനസംശാന്തൌ യദ് രൂപം ശുദ്ധമ് ഐശ്വരമ് । ന തദ് അസ്തി ന തന് നാസ്തി ന വാഗ്ഗോചരമ് ഏതി തത്
സ്വപ്നം പോലുള്ള അറിവുകൾ ശമിച്ചപ്പോൾ, ശുദ്ധവും പരമാധികാരമുള്ളതുമായ ആ രൂപം ശേഷിക്കുന്നു; അതു ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല, വാക്കുകൾക്കപ്പുറമാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
ആത്യന്തികേ ഭ്രാന്തിലയേ മുക്ത ഏവാവഗച്ഛതി । സ്വരൂപം നോപദേശസ്യ വിഷയോ വിദുഷോ ഽപി തത്
ഭ്രമം പൂർണ്ണമായി അകറ്റിയാൽ, ഒരാൾ മോചിതനായി തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അനുഭവിക്കുന്നു; ഇത് ഉപദേശത്തിലൂടെ പോലും, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും, അറിയാൻ കഴിയുന്ന കാര്യമല്ല.
ശാന്തം നിരസ്തഭയമാനവിഷാദലോഭമോഹാത്മ ദേഹമനനേന്ദ്രിയചിത്തജാഡ്യമ് । ത്യക്ത്വാഹമ് അക്ഷയമ് അപാസ്തസമസ്തഭേദം നിര്വാണമ് ഏകമ് അജമ് ആസിതമ് ഏവ യുക്തമ്
ഭയം, അഭിമാനം, ദു:ഖം, ലാഭം, മോഹം എന്നിവയില്ലാത്ത ശാന്തമായ ശരീരം, മനസ്സ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ബുദ്ധി എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞാൻ അക്ഷയവും, എല്ലാ ഭേദങ്ങളും വിട്ടുമാറിയതുമായ, ഏകമായ, ജനനം ഇല്ലാത്ത, ശാശ്വതമായ നിർവാണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യദാ ചിതിḫ പ്രസരതി തദാഹന്താജഗദ്ഭ്രമഃ । അസദ് ഏവാഭ്യുദേതീവ സ്പന്ദാദ് അപ്സ്വ് ഇവ ദാമതാ
ചൈതന്യം വ്യാപിച്ചുപോകുമ്പോൾ, അഹംഭാവവും ലോകവും എന്ന ഭ്രമം ഉദിക്കുന്നു. അവ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും, വെള്ളത്തിൽ തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെ അവ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഉദിതോ ഽപി ന ഖേദായ ബ്രഹ്മരൂപത്വവേദനാത് । പരമായ ത്വ് അനര്ഥായ ജഗച്ഛബ്ദാര്ഥഭാവനാത്
അത് ഉദിച്ചാലും, അതിന്റെ ബ്രഹ്മസ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ വിഷമം ഉണ്ടാവില്ല. പക്ഷേ, ലോകം യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്ന് കരുതുമ്പോൾ വലിയ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകും.
രൂപാനുഭവമ് ആദത്തേ ചക്ഷുḫ പ്രസരണാദ് യഥാ । ചിതിḫ പ്രസരണാത് തദ്വജ് ജാഗ്രദ്വിഭ്രമമ് ആസ്ഥിതാ
കണ്ണ് പ്രവർത്തനക്ഷമമായപ്പോൾ രൂപങ്ങൾ കാണുന്നതുപോലെ, ചൈതന്യം സജീവമായപ്പോൾ ഉണർവ്വിന്റെ ഭ്രമം അനുഭവപ്പെടുന്നു.
മാസൌ പ്രസരതു വ്യര്ഥം ചേത്യാഭാവാന് ന സാ സതീ । അസത് കഥം പ്രസരതി വന്ധ്യാപുത്രẖ ക്വ നൃത്യതി
മാസങ്ങളോളം അതു വ്യർത്ഥമായി വ്യാപിച്ചാലും, അറിയപ്പെടാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ അതിന് യഥാർത്ഥത്തിൽ നിലയില്ല. യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് എങ്ങനെയാണ് വ്യാപിക്കുക, വന്ധ്യയുടെ മകൻ എവിടെ നൃത്തം ചെയ്യാൻ പോകുന്നു?
അയം ത്വ് അനുഭവാദ് ഏവ മുധൈവാനുഭവസ് സ്ഥിതഃ । അസദ് ഏവാനനുഭവാത് സ്വയമ് അര്ഭകയക്ഷവത്
ഈ അനുഭവം നേരിട്ട് അനുഭവിക്കുന്നതുകൊണ്ടു മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നതാണ്; യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇതിന് യാതൊരു അടിസ്ഥാനവും ഇല്ല. യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് ഒരിക്കലും അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല, ഒരു കുഞ്ഞ് യക്ഷനെ തന്റെ ഭാവനയിൽ മാത്രം കാണുന്നതുപോലെ.
അയം ഭവാമി ദുẖഖാര്ഥമ് അഹമ് ഇത്യ് ഏവ വേദനാത് । അവേദനാന് നാഹമ് അതസ് സ്വായത്തേ ബന്ധമുക്തതേ
‘ഞാൻ’ എന്നുള്ള ബോധം ദു:ഖത്തിനായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു; ‘ഞാൻ’ എന്ന അനുഭവം ഇല്ലെങ്കിൽ, അങ്ങോട്ട് bondage ഉം മോക്ഷവും നിങ്ങളുടെ കൈകളിലാണ്.
തദ് ധ്യാനം സ സമാധിര് വോ യദ് അവേദനമ് ആസിതമ് । അജഡാണാം ജഡമ് ഇവ സമം ശാന്തമ് അനാമയമ്
അനുഭവബോധം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ നിലനിൽക്കുന്നതാണ് നിങ്ങളുടെ ധ്യാനവും സമാധിയും; ജഡരഹിതരായ ജ്ഞാനികൾക്ക് ജഡന്മാരുടെ ശാന്തതപോലെ, സമമായും ശാന്തമായും രോഗരഹിതമായും.
ദ്വൈതാദ്വൈതസമുദ്ഭേദൈര് വാക്യസന്ദര്ഭവിഭ്രമൈഃ । മാ വിഷീദത ദുẖഖായ വിബുധാ അബുധാ ഇവ
ദ്വൈതവും അദ്വൈതവും സംബന്ധിച്ചുള്ള ആശയക്കുഴപ്പങ്ങളോ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥഭ്രാന്തികളോ കാരണം ദു:ഖിക്കേണ്ടതില്ല; ജ്ഞാനികൾ അജ്ഞന്മാരെപ്പോലെ ദു:ഖിക്കേണ്ടതല്ല.
അസദ് ആശ്രയതേ ദുẖഖം സ്വപ്നവദ് ഘനവാസനഃ । രൂപാലോകമനസ്കാരാന് സങ്കല്പരചിതാന് ഇവ
കനത്ത വാസനകൾ അസത്യം ആശ്രയിച്ച്, സ്വപ്നം പോലെ, ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കുന്നു. രൂപങ്ങൾ കാണുന്നതും മനസ്സിന്റെ ശ്രദ്ധയും, എല്ലാം മനസ്സിൽ സങ്കൽപ്പിച്ചവയെന്നപോലെ തന്നെയാണ്.
ദുẖഖം സദ് ഏവ നാശ്നാതി സുപ്തവത് തനുവാസനഃ । രൂപാലോകമനസ്കാരാന് സങ്കല്പരഹിതാന് ഇവ
നിജമായത് മാത്രം ദു:ഖം അനുഭവിക്കില്ല, ഉറക്കത്തിൽ സൂക്ഷ്മമായ വാസനകളോടെ ഇരിക്കുന്നവനെപ്പോലെ. രൂപങ്ങൾ കാണുന്നതും മനസ്സിന്റെ ശ്രദ്ധയും, സങ്കൽപ്പമില്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
അത്യന്തതനുതാം യാതാ വാസനൈവൈതി മുക്തതാമ് । ദേശകാലക്രിയായോഗാത് പദാര്ഥോ ഽഭാവതാമ് ഇവ
വാസനകൾ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായാൽ അതിനാൽ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും. ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി എന്നിവയാൽ ഒരു വസ്തു ഇല്ലാതാകുന്നതുപോലെ.
അത്യന്തതനുതാം യാതാ വാസനൈവൈതി മുക്തതാമ് । പരാണുപരിമാണേന ഖതാം ഖേ ഽഭ്രാദിതാ യഥാ
വാസനകൾ അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായാൽ അതിനാൽ തന്നെ മോക്ഷം ലഭിക്കും. ഏറ്റവും ചെറുതായ അണുവിന്റെ അളവിൽ, ആകാശം മേഘരഹിതമായ ശൂന്യമായതുപോലെ.