യേഷാം ന വിദ്യതേ സര്ഗസ് സ്വപ്നപുംസാമ് ഇവാസതാമ് । സ സര്ഗḫ പുരുഷാസ് തേ ച മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവീചിവത്
യാരിൽ സൃഷ്ടി ഇല്ലാതിരിക്കുന്നു, സ്വപ്നം കാണുന്നവരിലും അസത്വമുള്ളവരിലും പോലെ, ആ സൃഷ്ടിയും ആ ആളുകളും മരുഭൂമിയിലെ വെള്ളത്തിന്റെ തിരകളെപ്പോലെയാണ്.
അസതാമ് ഏവ സദ്ഭാവമ് ഇവ ചൈഷാമ് ഉപേയുഷാമ് । ന വയം നിര്ണയം വിദ്മോ വന്ധ്യാപുത്രഗിരാമ് ഇവ
അസ്തിത്വം ഉണ്ടെന്ന തോന്നൽ മാത്രം ഉള്ളവരിൽ, അതും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത്, അവരുമായി എന്തെങ്കിലും നിശ്ചയിക്കാൻ കഴിയില്ല, വന്ധ്യയുടെ മകന്റെ വാക്കുകൾ പോലെ.
പരിപൂര്ണാര്ണവപ്രഖ്യാ കാപ്യ് അപൂര്വൈവ പൂര്ണതാ । തജ്ജ്ഞാനാം ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യാംശദൃഷ്ടൌ ന ഹി പതന്തി തേ
പൂർണ്ണമായ സമുദ്രംപോലെയുള്ള ഒരു അപൂർവ്വമായ പൂർണ്ണതയുണ്ട്; അതറിയുന്നവർക്ക്, കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതും തമ്മിലുള്ള ദർശനത്തിൽ, ആ പൂർണ്ണതയിൽ നിന്ന് അവർ വീഴുന്നില്ല.
അചലാ ഇവ നിര്വാതാ ദീപാ ഇവ ശമാമ്ബ്വ് ഇവ । സാചാരാ വാ നിരാചാരാസ് തിഷ്ഠന്തി സ്വസ്ഥമ് ഏവ തേ
കാറ്റില്ലാത്തതുകൊണ്ട് അശല്യമായ വിളക്കുകൾ പോലെയും, ശാന്തമായ വെള്ളം പോലെയും, പ്രവർത്തനമുള്ളവരായാലും പ്രവർത്തനരഹിതരായാലും, അവർ സ്വസ്ഥതയിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ആപൂര്ണൈകാര്ണവപ്രഖ്യാ കാപ്യ് അന്തḫപൂര്ണതോദിതാ । അന്തശ്ശീതലതാ ജ്ഞപ്തിര് ജ്ഞസ്യാപൂര്വൈവ ലക്ഷ്യതേ
അകത്തുനിന്ന് ഉദിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ഒരൊറ്റ വലിയ സമുദ്രംപോലെയാണ് ആ ബോധം. അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തണുപ്പും ശാന്തതയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആ അറിവ് ഇതുവരെ ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
വാസനൈവേഹ പുരുഷḫ പ്രേക്ഷിതാ സാ ന വിദ്യതേ । താം ച ന പ്രേക്ഷതേ കശ്ചിത് തതസ് സംസാര ആതതഃ
ഇവിടെ മനുഷ്യനെ കാണുന്നത് വെറും മനസ്സിലെ പഴയ സ്വഭാവങ്ങളെയാണ്. അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല. ആരും അവയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ജനനമരണചക്രം തുടരുന്നത്.
അനാലോകനസിദ്ധം യത് തദ് ആലോകാന് ന വിദ്യതേ । കൃഷ്ണാഹ്യനുപലമ്ഭോ ഽത്ര ദൃഷ്ടാന്തസ് സ്പഷ്ടചേഷ്ടിതഃ
കാണാതെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നത്, കാണാൻ ശ്രമിച്ചാൽ കിട്ടില്ല. കറുത്തതിന്റെ ഇരുണ്ടതിനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെയാണ് ഇത്.
ഭൂതാനി ദേഹമാംസാദി തച് ചാസദ്വിഭ്രമോ ജഡഃ । ബുദ്ധ്യഹങ്കാരചേതാംസി തന്മയാന്യ് ഏവ നേതരത്
ഭൂതങ്ങൾ, ശരീരം, മാംസം തുടങ്ങിയവ എല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്, അവ ജഡമാണ്. ബുദ്ധി, അഹംഭാവം, മനസ്സ് എന്നിവയും അതിൽ നിന്നുമാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, മറ്റൊന്നിൽ നിന്നല്ല.
ഭൂതാദിമയതാം ത്യക്ത്വാ ബുദ്ധ്യഹങ്കാരചേതസാമ് । അത്യന്തം സ്ഥിതിര് അഭ്യേതി യദി തന് മുക്തതോദിതാ
ബുദ്ധിയും അഹങ്കാരവും മനസ്സും ഭൂതാദികളുമായി ഐക്യം വിട്ട് വിട്ടാൽ, അവയ്ക്ക് പൂർണ്ണമായ ശാന്തിയും അചഞ്ചലതയും ലഭിക്കുന്നു. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ അതാണ് മോക്ഷം വെളിപ്പെടുന്നത്.
ചിച് ഛിഷ്ടാ ചേത്യനിഷ്ഠത്വാത് താദൃശ്യ് ഏവാത്ര കാസ്തിതാ । തസ്മാത് കേവ കുതẖ കുത്ര വാസനാ കിംസ്വരൂപിണീ
ബോധം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിന് വസ്തുക്കളിൽ ആശ്രയം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അതിന്റെ നില ഇങ്ങനെയാണ്. അതിനാൽ, ആരാണ്, എവിടുനിന്നാണ്, എന്താണ് ഈ വാസനയുടെ സ്വഭാവം?
യസ്യ ചൈഷ ഭ്രമസ് സോ ഽസന് പ്രേക്ഷയാസന് ന ലഭ്യതേ । മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവത് തേന സംസാരẖ കസ്യ കẖ കുതഃ
ആർക്കാണ് ഈ ഭ്രമം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിനെ നോക്കി കണ്ടെത്താനോ യാഥാർത്ഥ്യമായി കാണാനോ കഴിയില്ല. മൃഗതൃശ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെയാണ് ഈ സംസാരം; ആര്ക്ക്, എന്തിന്, എവിടുനിന്നാണ് ഇതെല്ലാം?
തദ് ഏവം തര്ഹി കസ്യ സ്യാദ് ഇതി ചിന്തോദയോ ഹി യഃ । പുനസ് സ ഏവ സംസാരവിഭ്രമസ് സമ്പ്രവര്തതേ
അങ്ങനെ, 'ഇത് ആര്ക്ക് ഉണ്ടാകും?' എന്ന ചിന്ത ഉയരുന്നു. പിന്നെയും അതേ സംസാരഭ്രമം വീണ്ടും തുടരും.
തസ്മാത് സര്വമ് അനാശ്രിത്യ വ്യോമവത് സമമ് ആസ്യതാമ് । അപുനസ്സ്മരണം ശ്രേയ ഇഹ വിസ്മരണം പരമ്
അതിനാൽ, ഒന്നിനും ആശ്രയിക്കാതെ, ആകാശംപോലെ സമമായി ഇരിക്കുക. ഇവിടെ വീണ്ടും ഓർമ്മപ്പെടുത്താതിരിക്കുക നല്ലതാണ്; മറക്കലാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
നേഹ ദ്രഷ്ടാ ന ഭോക്താസ്തി നാസ്തിതാ ന ച നാസ്തിതാ । യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം ശാന്തമ് ഏകം സ്പന്ദി സദാബ്ധിവത്
ഇവിടെ കാണുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും ഇല്ല; ഉണ്ട് എന്നതും ഇല്ല എന്നതും ഇല്ല. എല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ ശാന്തവും ഏകതയും സമുദ്രം പോലെ അലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതുമാണ്.
സര്വം ദൃശ്യം ജഗദ് ബ്രഹ്മ സദ് ഇത്യ് അവഗതേ സ്ഫുടമ് । ജലശോഷാദ് ഇവോദേതി ബിമ്ബിബിമ്ബക്ഷയേ ശിവമ്
ഈ ദൃശ്യമായ ലോകം എല്ലാം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് വ്യക്തമായി മനസ്സിലായാൽ, വെള്ളം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ, പ്രതിബിംബവും അതിന്റെ പ്രതിഫലനവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ശിവം മാത്രം ശേഷിക്കും.
ശാന്തതാ വ്യവഹാരോ വാ രാഗദ്വേഷവിവര്ജിതഃ । വിശ്രാന്തസ്യ പരേ തത്ത്വേ ദൃശ്യതേ സമദര്ശിനഃ
ശാന്തതയോ പ്രവർത്തനമോ, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, പരമതത്ത്വത്തിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയവനും എല്ലാം സമദർശനത്തോടെ കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നു.
അഥ വാ ശാന്തതൈവാസ്യ നിര്വാണസ്യാവശിഷ്യതേ । നിര്വാസനẖ കില മുനിẖ കഥം വ്യവഹരത്വ് അസൌ
അല്ലെങ്കില്, മോക്ഷം നേടിയവന് ശാന്തത മാത്രം ശേഷിക്കും; വാസനകള് ഇല്ലാത്ത സന്യാസിക്ക് എങ്ങിനെ പ്രവര്ത്തനം ഉണ്ടാകാം?
യാവത് ത്വ് അസ്യ ന നിര്വാണം പരിപോഷമ് ഉപാഗതമ് । താവദ് വ്യവഹരത്യ് അസ്തരാഗദ്വേഷഭയോദയഃ
അവന്റെ മോക്ഷം പൂര്ണമായി വളരുന്നതുവരെ, ആഗ്രഹവും ദ്വേഷവും ഭയവും ഇല്ലെങ്കിലും, അവന് പ്രവര്ത്തനം തുടരുന്നു.
വീതരാഗഭയക്രോധോ നിര്വാണശ് ശാന്തമാനസഃ । ശിലേവാപ്യ് അശിലീഭൂതോ മുനിര് ആത്മനി തിഷ്ഠതി
ആഗ്രഹം, ഭയം, കോപം എന്നിവ വിട്ട്, മനസ്സ് ശാന്തമായ സന്യാസി, കല്ല് കല്ലുപോലെയായി സ്വയം നില്ക്കുന്നു.
കോശേ ഽസ്തി പദ്മബീജസ്യ യഥാ സര്വാബ്ജിനീ തഥാ । അനന്യാ സ്വപ്നവിഭ്രാന്തിര് ആത്മന്യ് അസ്തി ന ബാഹ്യതാ
പടര്തോലില് താമരയുടെ വിത്തിനകത്ത് മുഴുവന് താമരയും ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, സ്വപ്നഭ്രമയും ആത്മാവിനകത്താണ്, പുറത്തൊന്നുമില്ല.
ബാഹ്യതാഭാവനാദ് ബാഹ്യമ് ആത്മൈവാത്മത്വഭാവനാത് । ഭവതീദം പരേ തത്ത്വേ ഭാവനം തത് തദ് ഏവ ഹി
ബാഹ്യമായത് എന്ന ധാരണയിലൂടെ ബാഹ്യമായതാണെന്ന് തോന്നുന്നു; ആത്മാവാണ് എന്ന ധാരണയിലൂടെ ആത്മാവേ കാണപ്പെടുന്നു. പരമാർത്ഥത്തിൽ എന്തെന്ത് ധ്യാനിച്ചാലും അതാണ് പ്രകടമാകുന്നത്.
യാന്തസ്സ്വപ്നാദിവിഭ്രാന്തിസ് സൈവേയം ബാഹ്യതോദിതാ । മനാഗ് അപ്യ് അന്യതാ നാത്ര ദ്വിഭാണ്ഡപയസോര് ഇവ
സ്വപ്നം പോലുള്ള അവസ്ഥകളിൽ ഉള്ളിൽ ഉണരുന്ന മായയാണ് പുറത്തും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്; രണ്ട് കലശത്തിലെ വെള്ളം തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ലാത്തതുപോലെ, ഇവിടെ ഒരു ചെറിയ വ്യത്യാസവും ഇല്ല.
സ്ഥൈര്യാസ്ഥൈര്യേ തഥൈവാത്ര ഭ്രാന്തിമാത്രമയേ തതേ । ആധാരാധേയതേ തേ ദ്വേ യഥാ ജലതരങ്ഗതേ
ഈ മായാമാത്രമായ ലോകത്തിൽ സ്ഥിരതയും അസ്ഥിരതയും വെറും ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്; അവയുടെ ആശ്രയാശ്രിത ബന്ധം വെള്ളത്തിന്റെയും അതിൽ ഉണ്ടാകുന്ന തരംഗത്തിന്റെയും പോലെ ആണ്.
സ്വപ്നാദാവ് ആത്മനോ ഽന്യത്വജ്ഞാനാദ് അന്യത്വവേദനമ് । അനന്യഭാവബോധേ തു തദ് അനന്യന് ന ചോദയി
സ്വപ്നം പോലുള്ള അവസ്ഥകളിൽ, ആത്മാവിൽ നിന്ന് വേറിട്ടുള്ളതെന്ന ബോധം വ്യത്യാസം ഉണ്ടാക്കുന്നു; എന്നാൽ ഒന്നായിരിപ്പിന്റെ ബോധം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ആ വ്യത്യാസം ഉണരുന്നില്ല.
കലനാരഹിതം ശാന്തം യദ് രൂപം പരമാത്മനഃ । ഭവത്യ് അസൌ തത് തദ്ഭാവാദ് അതദ്ഭാവാന് ന തദ് ഭവേത്
കല്പനകളില്ലാത്ത, ശാന്തമായ പരമാത്മാവിന്റെ ആ രൂപം, അതിനോട് ഐക്യപ്പെടുമ്പോഴാണ് പ്രകടമാകുന്നത്; ഐക്യമില്ലെങ്കിൽ അതു പ്രകടമാവില്ല.
സ്വപ്നാദിജ്ഞാനസംശാന്തൌ യദ് രൂപം ശുദ്ധമ് ഐശ്വരമ് । ന തദ് അസ്തി ന തന് നാസ്തി ന വാഗ്ഗോചരമ് ഏതി തത്
സ്വപ്നം പോലുള്ള അറിവുകൾ ശമിച്ചപ്പോൾ, ശുദ്ധവും പരമാധികാരമുള്ളതുമായ ആ രൂപം ശേഷിക്കുന്നു; അതു ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാൻ കഴിയില്ല, വാക്കുകൾക്കപ്പുറമാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
ആത്യന്തികേ ഭ്രാന്തിലയേ മുക്ത ഏവാവഗച്ഛതി । സ്വരൂപം നോപദേശസ്യ വിഷയോ വിദുഷോ ഽപി തത്
ഭ്രമം പൂർണ്ണമായി അകറ്റിയാൽ, ഒരാൾ മോചിതനായി തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അനുഭവിക്കുന്നു; ഇത് ഉപദേശത്തിലൂടെ പോലും, ജ്ഞാനികൾക്കു പോലും, അറിയാൻ കഴിയുന്ന കാര്യമല്ല.
ശാന്തം നിരസ്തഭയമാനവിഷാദലോഭമോഹാത്മ ദേഹമനനേന്ദ്രിയചിത്തജാഡ്യമ് । ത്യക്ത്വാഹമ് അക്ഷയമ് അപാസ്തസമസ്തഭേദം നിര്വാണമ് ഏകമ് അജമ് ആസിതമ് ഏവ യുക്തമ്
ഭയം, അഭിമാനം, ദു:ഖം, ലാഭം, മോഹം എന്നിവയില്ലാത്ത ശാന്തമായ ശരീരം, മനസ്സ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ബുദ്ധി എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞാൻ അക്ഷയവും, എല്ലാ ഭേദങ്ങളും വിട്ടുമാറിയതുമായ, ഏകമായ, ജനനം ഇല്ലാത്ത, ശാശ്വതമായ നിർവാണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യദാ ചിതിḫ പ്രസരതി തദാഹന്താജഗദ്ഭ്രമഃ । അസദ് ഏവാഭ്യുദേതീവ സ്പന്ദാദ് അപ്സ്വ് ഇവ ദാമതാ
ചൈതന്യം വ്യാപിച്ചുപോകുമ്പോൾ, അഹംഭാവവും ലോകവും എന്ന ഭ്രമം ഉദിക്കുന്നു. അവ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും, വെള്ളത്തിൽ തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെ അവ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ഉദിതോ ഽപി ന ഖേദായ ബ്രഹ്മരൂപത്വവേദനാത് । പരമായ ത്വ് അനര്ഥായ ജഗച്ഛബ്ദാര്ഥഭാവനാത്
അത് ഉദിച്ചാലും, അതിന്റെ ബ്രഹ്മസ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ വിഷമം ഉണ്ടാവില്ല. പക്ഷേ, ലോകം യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്ന് കരുതുമ്പോൾ വലിയ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകും.