സര്വാത്മനി ചിദാഭാസേ തദ് ഏവാശ്വ് അനുഭൂയതേ । സംവേദ്യതേ യദ് ഏവാന്തര് അസത്യം സത്യവസ്തു വാ
സർവ്വവ്യാപിയായ ആത്മാവിൽ, അതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചൈതന്യത്തിൽ, അകത്തുള്ളത് യാഥാർത്ഥ്യമോ അസത്യമായതോ ആയിട്ടുള്ള അനുഭവം അതായിട്ടാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
തദ് ഏവാഭ്യാസതḫ പൂര്വം ബാഹ്യാര്ഥാനുഭവാത്മനാ । സ്ഫുരത്യ് ഏവ ബഹിഷ്ട്വേന സ്വസ്വപ്നോ ഽത്ര നിദര്ശനമ്
മുൻപരിചയം കൊണ്ടു, ബാഹ്യവസ്തുക്കളെ അനുഭവിക്കുന്നതുപോലെ അവ പുറത്തു തെളിയുന്നു; ഇതിന് സ്വപ്നം ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.
ചിദ്രൂപം സര്വമ് ഏതച് ച ചിച് ചാച്ഛാ ഗഗനാദ് അപി । വിച് ച നോ കിഞ്ചിദ് ഏവാതോ നൈതത് കിഞ്ചന കുത്രചിത്
ഈ എല്ലാം ചൈതന്യസ്വഭാവമാണ്, ആകാശത്തേക്കാൾ പോലും തെളിഞ്ഞത്. ചൈതന്യത്തിന്ന് പുറമെ ഒന്നും ഇല്ല; അതിനാൽ അതിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് എവിടെയും ഒന്നും ഇല്ല.
ന നാശോ നാസ്തിതാ നാര്ഥോ ന ജന്മമരണേ ന ഖമ് । ന ശൂന്യതാസ്തി നോ നാസ്തി സര്വം ബ്രഹ്മൈവ നൈവ ച
ഇവിടെ നാശമോ, അസ്തിത്വമോ, വസ്തുവോ, ജനനമോ മരണമോ, ആകാശമോ ഇല്ല. ശൂന്യതയോ അശൂന്യതയോ ഇല്ല. എല്ലാം ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്, അതുപോലും അല്ല.
നാശേ ജഗദഹന്ത്വാദേര് ന കിഞ്ചിദ് അപി നശ്യതി । അസതẖ കില നാശേ ഽപി സ്വപ്നാദ്രേẖ കിം വിനശ്യതി
ലോകം, അഹംഭാവം മുതലായവ നശിച്ചാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നും നശിക്കുന്നില്ല; യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് നശിക്കുമ്പോൾ, സ്വപ്നത്തിലെ പർവ്വതം അപ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോൾ എന്താണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ നഷ്ടമാകുന്നത്?
മിഥ്യാവഭാസേ സങ്കല്പനഗരേ കേവ നഷ്ടതാ । തഥാ ജഗദഹന്ത്വാദൌ നാശോ നാസതി വിദ്യതേ
കൽപ്പനയുടെ നഗരത്തിൽ, മിഥ്യാഭാസമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് നഷ്ടമാകുന്നത്? അതുപോലെ ലോകത്തിലും അഹംഭാവത്തിലും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതിന്റെ നാശം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല.
കുതോ ജഗദുപാലമ്ഭ ഇതി ചേത് തദ് അവസ്തുനി । ന നിര്ണയസ് സമ്ഭവതി ഖപുഷ്പാണാം കിമ് ഉമ്ഭ്യതേ
നീ ചോദിച്ചാൽ, 'ലോകം എങ്ങനെ അനുഭവപ്പെടുന്നു?' എന്നുവേണമെങ്കിൽ, യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതിൽ ഉറപ്പു വരുത്താൻ കഴിയില്ല; ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പൂക്കൾ എങ്ങനെ എടുക്കാം?
നിര്ണയസ് ത്വ് ഏഷ ഏവാത്ര യദ് അശേഷമ് അഭാവയന് । യഥാസ്ഥിതം യഥാചാരം പാഷാണ ഇവ തിഷ്ഠസി
ഇവിടെ ഒരേയൊരു ഉറപ്പ് മാത്രമേയുള്ളു: എല്ലാം പൂര്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ, നീ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ തന്നെ, കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഗത് സങ്കല്പമാത്രാത്മ തന് നഞര്ഥയുതം ക്ഷണാത് । ശാമ്യത്യ് അശേഷേണേത്യ് ഏവ നിര്ണയസ് സര്ഗവിഭ്രമേ
ലോകം മനസ്സിന്റെ കற்பന മാത്രമാണ്; അതിന്റെ അർത്ഥത്തോടൊപ്പം അത് ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് പൂര്ണമായി അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു — സൃഷ്ടിയുടെ ഭ്രമത്തെക്കുറിച്ച് ഇതാണ് ഏക ഉറപ്പ്.
സര്ഗോ ഽനര്ഗല ഏവായം ബ്രഹ്മാത്മകതയാക്ഷയഃ । അന്യഥാപി ന സര്ഗോ ഽയമ് അസ്തി നാസ്തി ച സര്ഗതാ
ഈ സൃഷ്ടി നിർബന്ധമില്ലാതെ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വഭാവമായതിനാൽ, അക്ഷയമാണ്; അല്ലാത്തപക്ഷം, ഈ സൃഷ്ടി ഇല്ല, സൃഷ്ടിയായ അവസ്ഥയും ഇല്ല.
യേഷാം ന വിദ്യതേ സര്ഗസ് സ്വപ്നപുംസാമ് ഇവാസതാമ് । സ സര്ഗḫ പുരുഷാസ് തേ ച മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവീചിവത്
യാരിൽ സൃഷ്ടി ഇല്ലാതിരിക്കുന്നു, സ്വപ്നം കാണുന്നവരിലും അസത്വമുള്ളവരിലും പോലെ, ആ സൃഷ്ടിയും ആ ആളുകളും മരുഭൂമിയിലെ വെള്ളത്തിന്റെ തിരകളെപ്പോലെയാണ്.
അസതാമ് ഏവ സദ്ഭാവമ് ഇവ ചൈഷാമ് ഉപേയുഷാമ് । ന വയം നിര്ണയം വിദ്മോ വന്ധ്യാപുത്രഗിരാമ് ഇവ
അസ്തിത്വം ഉണ്ടെന്ന തോന്നൽ മാത്രം ഉള്ളവരിൽ, അതും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത്, അവരുമായി എന്തെങ്കിലും നിശ്ചയിക്കാൻ കഴിയില്ല, വന്ധ്യയുടെ മകന്റെ വാക്കുകൾ പോലെ.
പരിപൂര്ണാര്ണവപ്രഖ്യാ കാപ്യ് അപൂര്വൈവ പൂര്ണതാ । തജ്ജ്ഞാനാം ദ്രഷ്ടൃദൃശ്യാംശദൃഷ്ടൌ ന ഹി പതന്തി തേ
പൂർണ്ണമായ സമുദ്രംപോലെയുള്ള ഒരു അപൂർവ്വമായ പൂർണ്ണതയുണ്ട്; അതറിയുന്നവർക്ക്, കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നതും തമ്മിലുള്ള ദർശനത്തിൽ, ആ പൂർണ്ണതയിൽ നിന്ന് അവർ വീഴുന്നില്ല.
അചലാ ഇവ നിര്വാതാ ദീപാ ഇവ ശമാമ്ബ്വ് ഇവ । സാചാരാ വാ നിരാചാരാസ് തിഷ്ഠന്തി സ്വസ്ഥമ് ഏവ തേ
കാറ്റില്ലാത്തതുകൊണ്ട് അശല്യമായ വിളക്കുകൾ പോലെയും, ശാന്തമായ വെള്ളം പോലെയും, പ്രവർത്തനമുള്ളവരായാലും പ്രവർത്തനരഹിതരായാലും, അവർ സ്വസ്ഥതയിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ആപൂര്ണൈകാര്ണവപ്രഖ്യാ കാപ്യ് അന്തḫപൂര്ണതോദിതാ । അന്തശ്ശീതലതാ ജ്ഞപ്തിര് ജ്ഞസ്യാപൂര്വൈവ ലക്ഷ്യതേ
അകത്തുനിന്ന് ഉദിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ഒരൊറ്റ വലിയ സമുദ്രംപോലെയാണ് ആ ബോധം. അതിന്റെ ഉള്ളിൽ തണുപ്പും ശാന്തതയും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ആ അറിവ് ഇതുവരെ ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതുപോലെയാണ്.
വാസനൈവേഹ പുരുഷḫ പ്രേക്ഷിതാ സാ ന വിദ്യതേ । താം ച ന പ്രേക്ഷതേ കശ്ചിത് തതസ് സംസാര ആതതഃ
ഇവിടെ മനുഷ്യനെ കാണുന്നത് വെറും മനസ്സിലെ പഴയ സ്വഭാവങ്ങളെയാണ്. അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല. ആരും അവയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഈ ജനനമരണചക്രം തുടരുന്നത്.
അനാലോകനസിദ്ധം യത് തദ് ആലോകാന് ന വിദ്യതേ । കൃഷ്ണാഹ്യനുപലമ്ഭോ ഽത്ര ദൃഷ്ടാന്തസ് സ്പഷ്ടചേഷ്ടിതഃ
കാണാതെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നത്, കാണാൻ ശ്രമിച്ചാൽ കിട്ടില്ല. കറുത്തതിന്റെ ഇരുണ്ടതിനെ കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്തതുപോലെയാണ് ഇത്.
ഭൂതാനി ദേഹമാംസാദി തച് ചാസദ്വിഭ്രമോ ജഡഃ । ബുദ്ധ്യഹങ്കാരചേതാംസി തന്മയാന്യ് ഏവ നേതരത്
ഭൂതങ്ങൾ, ശരീരം, മാംസം തുടങ്ങിയവ എല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത ഭ്രമങ്ങൾ മാത്രമാണ്, അവ ജഡമാണ്. ബുദ്ധി, അഹംഭാവം, മനസ്സ് എന്നിവയും അതിൽ നിന്നുമാത്രമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, മറ്റൊന്നിൽ നിന്നല്ല.
ഭൂതാദിമയതാം ത്യക്ത്വാ ബുദ്ധ്യഹങ്കാരചേതസാമ് । അത്യന്തം സ്ഥിതിര് അഭ്യേതി യദി തന് മുക്തതോദിതാ
ബുദ്ധിയും അഹങ്കാരവും മനസ്സും ഭൂതാദികളുമായി ഐക്യം വിട്ട് വിട്ടാൽ, അവയ്ക്ക് പൂർണ്ണമായ ശാന്തിയും അചഞ്ചലതയും ലഭിക്കുന്നു. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ അതാണ് മോക്ഷം വെളിപ്പെടുന്നത്.
ചിച് ഛിഷ്ടാ ചേത്യനിഷ്ഠത്വാത് താദൃശ്യ് ഏവാത്ര കാസ്തിതാ । തസ്മാത് കേവ കുതẖ കുത്ര വാസനാ കിംസ്വരൂപിണീ
ബോധം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിന് വസ്തുക്കളിൽ ആശ്രയം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അതിന്റെ നില ഇങ്ങനെയാണ്. അതിനാൽ, ആരാണ്, എവിടുനിന്നാണ്, എന്താണ് ഈ വാസനയുടെ സ്വഭാവം?
യസ്യ ചൈഷ ഭ്രമസ് സോ ഽസന് പ്രേക്ഷയാസന് ന ലഭ്യതേ । മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുവത് തേന സംസാരẖ കസ്യ കẖ കുതഃ
ആർക്കാണ് ഈ ഭ്രമം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതിനെ നോക്കി കണ്ടെത്താനോ യാഥാർത്ഥ്യമായി കാണാനോ കഴിയില്ല. മൃഗതൃശ്ണയിലെ വെള്ളംപോലെയാണ് ഈ സംസാരം; ആര്ക്ക്, എന്തിന്, എവിടുനിന്നാണ് ഇതെല്ലാം?
തദ് ഏവം തര്ഹി കസ്യ സ്യാദ് ഇതി ചിന്തോദയോ ഹി യഃ । പുനസ് സ ഏവ സംസാരവിഭ്രമസ് സമ്പ്രവര്തതേ
അങ്ങനെ, 'ഇത് ആര്ക്ക് ഉണ്ടാകും?' എന്ന ചിന്ത ഉയരുന്നു. പിന്നെയും അതേ സംസാരഭ്രമം വീണ്ടും തുടരും.
തസ്മാത് സര്വമ് അനാശ്രിത്യ വ്യോമവത് സമമ് ആസ്യതാമ് । അപുനസ്സ്മരണം ശ്രേയ ഇഹ വിസ്മരണം പരമ്
അതിനാൽ, ഒന്നിനും ആശ്രയിക്കാതെ, ആകാശംപോലെ സമമായി ഇരിക്കുക. ഇവിടെ വീണ്ടും ഓർമ്മപ്പെടുത്താതിരിക്കുക നല്ലതാണ്; മറക്കലാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
നേഹ ദ്രഷ്ടാ ന ഭോക്താസ്തി നാസ്തിതാ ന ച നാസ്തിതാ । യഥാസ്ഥിതമ് ഇദം ശാന്തമ് ഏകം സ്പന്ദി സദാബ്ധിവത്
ഇവിടെ കാണുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും ഇല്ല; ഉണ്ട് എന്നതും ഇല്ല എന്നതും ഇല്ല. എല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ ശാന്തവും ഏകതയും സമുദ്രം പോലെ അലഞ്ഞു നിൽക്കുന്നതുമാണ്.
സര്വം ദൃശ്യം ജഗദ് ബ്രഹ്മ സദ് ഇത്യ് അവഗതേ സ്ഫുടമ് । ജലശോഷാദ് ഇവോദേതി ബിമ്ബിബിമ്ബക്ഷയേ ശിവമ്
ഈ ദൃശ്യമായ ലോകം എല്ലാം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് വ്യക്തമായി മനസ്സിലായാൽ, വെള്ളം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ, പ്രതിബിംബവും അതിന്റെ പ്രതിഫലനവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ശിവം മാത്രം ശേഷിക്കും.
ശാന്തതാ വ്യവഹാരോ വാ രാഗദ്വേഷവിവര്ജിതഃ । വിശ്രാന്തസ്യ പരേ തത്ത്വേ ദൃശ്യതേ സമദര്ശിനഃ
ശാന്തതയോ പ്രവർത്തനമോ, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, പരമതത്ത്വത്തിൽ വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയവനും എല്ലാം സമദർശനത്തോടെ കാണുന്നവനും കാണപ്പെടുന്നു.
അഥ വാ ശാന്തതൈവാസ്യ നിര്വാണസ്യാവശിഷ്യതേ । നിര്വാസനẖ കില മുനിẖ കഥം വ്യവഹരത്വ് അസൌ
അല്ലെങ്കില്, മോക്ഷം നേടിയവന് ശാന്തത മാത്രം ശേഷിക്കും; വാസനകള് ഇല്ലാത്ത സന്യാസിക്ക് എങ്ങിനെ പ്രവര്ത്തനം ഉണ്ടാകാം?
യാവത് ത്വ് അസ്യ ന നിര്വാണം പരിപോഷമ് ഉപാഗതമ് । താവദ് വ്യവഹരത്യ് അസ്തരാഗദ്വേഷഭയോദയഃ
അവന്റെ മോക്ഷം പൂര്ണമായി വളരുന്നതുവരെ, ആഗ്രഹവും ദ്വേഷവും ഭയവും ഇല്ലെങ്കിലും, അവന് പ്രവര്ത്തനം തുടരുന്നു.
വീതരാഗഭയക്രോധോ നിര്വാണശ് ശാന്തമാനസഃ । ശിലേവാപ്യ് അശിലീഭൂതോ മുനിര് ആത്മനി തിഷ്ഠതി
ആഗ്രഹം, ഭയം, കോപം എന്നിവ വിട്ട്, മനസ്സ് ശാന്തമായ സന്യാസി, കല്ല് കല്ലുപോലെയായി സ്വയം നില്ക്കുന്നു.
കോശേ ഽസ്തി പദ്മബീജസ്യ യഥാ സര്വാബ്ജിനീ തഥാ । അനന്യാ സ്വപ്നവിഭ്രാന്തിര് ആത്മന്യ് അസ്തി ന ബാഹ്യതാ
പടര്തോലില് താമരയുടെ വിത്തിനകത്ത് മുഴുവന് താമരയും ഉണ്ടെന്നതുപോലെ, സ്വപ്നഭ്രമയും ആത്മാവിനകത്താണ്, പുറത്തൊന്നുമില്ല.